امام حسين عليه السلام

التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین

تقدّم أنّ هذا القسم من التوسُّل ینقسم إلى ثلاثة أقسام، کما تقدّم بحث القسم الاَول منه وهو التوسُّل بدعائهم فی حیاتهم، ویتکفّل هذا الفصل بحث القسمین الآخرین : القسم الاَول : التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین فی حیاتهم المراد هنا التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین بأنفسهم وذواتهم، لما لهم عند الله من شأن ومنزلة، وأمثلته مع رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم فی حیاته کثیرة. ـ فقد تقدّم قول الاَعرابی للنبی صلى الله علیه وآله وسلم : (فإنّا نستشفع بک على الله، ونستشفع بالله علیک) وردَّ النبی صلى الله علیه وآله وسلم علیه قوله الاَخیر (نستشفع بالله علیک) مقرّاً قوله الاَول (فإنّا نستشفع بک على الله). وهو صریح فی جواز الاستشفاع بالنبی نفسه إلى الله تعالى، لمنزلته الشریفة عنده ومقامه المحمود لدیه. ـ کما تقدّم ذکر أبیات أبی طالب فی الاستشفاع بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم نفسه، ولیس بدعائه وحسب، وإقرار النبی صلى الله علیه وآله وسلم هذه الاَبیات واستبشاره بها. ـ وفی الصحیح الثابت أیضاً توسُّل الاَعمى بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم فی دعاء علَّمه إیّاه النبی صلى الله علیه وآله وسلم بنفسه.. عن عثمان بن حنیف : إنّ رجلاً ضریراً أتى النبی صلى الله علیه وآله وسلم فقال : ادعُ الله أن یعافینی. فقال صلى الله علیه وآله وسلم : «إن شئت دعوتُ، وإن شئت صبرتَ، وهو خیر لک». قال : فادعه. إلى هنا یظهر من الحدیث أنّ الرجل کان یتوسَّل بدعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم له، غیر أنّ النبی صلى الله علیه وآله وسلم سینقله إلى أُسلوب آخر من أسالیب التوسُّل، فبدلاً من أن یدعو له بالشفاء، علَّمه دعاءً یدعو به صاحب الحاجة نفسه.. یقول الحدیث : فقال النبی صلى الله علیه وآله وسلم : «ائتِ المیضأة فتوضَّأ، ثمَّ صلِّ رکعتین، ثمّ قل : اللّهم إنّی أسألک وأتوجَّه إلیک بنبیِّک محمدٍ نبیِّ الرحمة، یا محمد، إنّی أتوجَّه بک إلى ربِّی فیجلِّی لی عن بصری، اللّهم فشفِّعه فیَّ». قال عثمان بن حنیف : فوالله ما تفرَّقنا، وما طال بنا الحدیث حتى دخل علینا الرجل کأنَّه لم یکن به ضرٌّ قط(1). ابن تیمیة روى هذا الخبر عن البیهقی، ثمَّ قال : (قال البیهقی : ورواه أحمد بن شبیب بن سعید، عن أبیه، بطوله. ورواه أیضاً هشام الدستوائی عن أبی جعفر، عن أبی أمامة بن سهل، عن عمِّه عثمان بن حنیف). ثمَّ واصل ابن تیمیة قائلاً : (قلتُ : وقد رواه ابن السُنّی فی کتاب عمل الیوم واللیلة، من طریقین، وشبیب هذا صدوق روى له البخاری)(2). وقال أیضاً : (وقد روى الطبرانی هذا الحدیث فی المعجم) ثمَّ ذکر الحدیث بطوله بإسناد آخر إلى أن قال : (قال الطبرانی : روى هذا الحدیث شعبة، عن أبی جعفر ـ واسمه عُمیر بن یزید ـ وهو ثقة، تفرَّد به عثمان بن عمیر عن شعبة، قال أبو عبدالله المقدسی : والحدیث صحیح). قال : (قلتُ : والطبرانی ذکر تفرُّده بمبلغ علمه، ولم تبلغه روایة روح بن عبادة عن شعبة، وذلک إسناد صحیح یبیِّن أنّه لم ینفرد به عثمان بن عمیر)(3). لکنّه مع هذا کلّه، ومع وضوح النص النبوی، یقول : فهذا طلبَ من النبی صلى الله علیه وآله وسلم وأمره أن یسأل الله أن یقبل شفاعة النبی له فی توجّهه بنبیِّه إلى الله، وهو کتوسُّل غیره من الصحابة به إلى الله، فإنّ هذا التوجّه والتوسُّل هو توجّه وتوسُّل بدعائه وشفاعته!(4). ویستنتج من ذلک وأمثاله ممّا تقدّم ذکره أنّ الصحابة کانوا یطلبون من النبی الدعاء، وهذا مشروع فی الحیّ(5). وفی هذا مصادرة على الحقیقة غیر خافیة، ففرق کبیر بین أن یطلب أحد الدعاء من النبی صلى الله علیه وآله وسلم ، فیدعو له، وبین أن یطلب منه الدعاء، فیعلّمه أن یدعوا بنفسه ویتوسَّل فی دعائه بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم ، وسیلةً وشفیعاً. ففی الاَوَّل یتولَّى النبیُّ صلى الله علیه وآله وسلم الدعاء للسائل الذی توسَّل بدعائه له، وهو مرتبة من مراتب التوسُّل، وفی الثانی یتولَّى المرء نفسه الدعاء متوسِّلاً بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم نفسه. والاَمر واضح، لاسیما وفی الحدیث عبارة صریحة تقول : «یا محمّد یا رسول الله، إنّی أتوجّه بک إلى ربِّی فی حاجتی». فهو توجّه صریح بمحمّد رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم نفسه، وتوسل به نفسه إلى الله تعالى، ولا یؤثر على هذا المعنى ما جاء بعده من قوله «اللّهم فشفّعه فیَّ» لاَنّ هذه هی غایة التوسُّل والتوجُّه والاستشفاع، سواء کان توسُّلاً بالدعاء، أو کان توسُّلاً بذات النبی صلى الله علیه وآله وسلم . کما أنّ قول الاَعرابی المتقدّم الذکر (ادعُ لنا) الذی یفید التوسُّل بدعائه صلى الله علیه وآله وسلم لا یلغی دلالة قوله : (فإنّا نستشفع بک على الله) بعد إقرار النبی صلى الله علیه وآله وسلم هذا القول الذی هو صریح بالتوسُّل بذاته الشریفة. ومثله فی صراحة التوسُّل بذاته الشریفة قول أبی طالب الذی استبشر به النبی صلى الله علیه وآله وسلم : وأبیض یستسقى الغمام بوجهه * ثمالُ الیتامى عصمةٌ للاَراملِ ومثل هذا فی الدعاء کثیر، نکتفی منه بما أثبته ابن تیمیة نفسه من حدیث ابن ماجة عن النبی صلى الله علیه وآله وسلم أنّه ذکر فی دعاء الخارج للصلاة، أن یقول : «اللّهم إنِّی أسألک بحقِّ السائلین علیک، وبحقِّ ممشای هذا، فإنِّی لم أخرج أشراً ولا بطراً، ولا ریاءً ولا سمعةً، خرجت اتقاء سخطک وابتغاء مرضاتک، أسألک أن تنقذنی من النار، وأن تغفر لی ذنوبی فإنّه لا یغفر الذنوب إلاّ أنت». ثمّ نقل بعض أهل العلم أنّهم قالوا : ففی هذا الحدیث أنّه سأل بحقِّ السائلین علیه وبحقِّ ممشاه إلى الصلاة، والله تعالى قد جعل على نفسه حقّاً، قال الله تعالى : ( وَکَانَ حَقّاً عَلَیْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِین )(6)ونحو قوله : ( کَانَ عَلَى رَبِّکَ وَعْداً مَسْؤُولاً )(7). وفی الصحیحین عن معاذ بن جبل أنّ النبی صلى الله علیه وآله وسلم قال له : «یا معاذ أتدری ما حقُّ الله على العباد؟». قال : الله ورسوله أعلم. قال صلى الله علیه وآله وسلم : «حقُّ الله على العباد أن یعبدوه ولا یشرکوا به شیئاً، أتدری ما حقُّ العباد على الله إذا فعلوا ذلک؟ فإنّ حقَّهم علیه أن لا یعذّبهم». وقد جاء فی غیر حدیث : «کان حقّاً على الله کذا وکذا» کقوله : «من شرب الخمر لم تقبل له صلاة أربعین یوماً، فإن تاب تاب الله علیه، فإن عاد فشربها ـ فی الثالثة أو الرابعة ـ کان حقّاً على الله أن یسقیه من طینة الخبال». قیل : وما طینة الخبال؟ قال : «عصارة أهل النار»(8). وکل هذا دلیل على صحة التوسُّل بالصالحین أنفسهم، ولیس بدعائهم وحسب. بل فی هذا الحدیث دلالة واضحة على جواز التوسُّل بهم بعد موتهم، فقوله صلى الله علیه وآله وسلم : «بحقِّ السائلین» لفظ عام یستوعب کل السائلین من لدن آدم علیه السلام إلى یوم السائل هذا، بل یستوعب الملائکة ومؤمنی الجن أیضاً، ولا یمکن حصره بالسائلین هذا الیوم أو من الاَحیاء، إذ لا دلیل على هذا یحمله الحدیث، ولا مخصص له من خارجه أیضاً، وسیأتی الکلام فی هذا فی الفقرة اللاحقة. کما أنّ فی الحدیث شاهد آخر على التوسُّل بالاَعمال الصالحة : «بحقِّ ممشای هذا...». القسم الثانی : التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین بعد موتهم وهذا هو أکثر ما وقع فیه الخلاف، لاسیما من قبل ابن تیمیة ومقلِّدیه من سلفیة ووهابیة، والتحقیق یثبت أنّهم لیسوا على شیء فی ما ذهبوا إلیه، ولیس لهم إلاّ الرأی الذی لا یشفع له دلیل، بل الدلیل الذی لا یستطیعون إنکاره قائم على خلاف ما یقولون، وسنرى هنا کیف یجادل ابن تیمیة فی أدلة هذا القسم بعد أن یثبت صحة کل واحد منها، دون أن یستند على شیء البتة.. وبعد أن قدّمنا الکلام فی دلالة الحدیث السابق «بحقِّ السائلین علیک» على التوسُّل بالموتى، إذ لیس فی الحدیث ولا خارجه ما یفید حصره بالاَحیاء، نشرع باختصار کلام ابن تیمیة فی هذا الموضوع، والردِّ علیه، مقدِّمین فی الردِّ ما أثبت صحته بنفسه. یقسِّم ابن تیمیة التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین إلى ثلاث درجات، ویقطع بحرمتها جمیعاً، وهی : الدرجة الاَولى : أن یسأل المیتَ حاجتَه، مثل أن یسأله أن یزیل مرضه، أو مرض دوابه، أو یقضی دَینه، أو ینتقم له من عدوِّه، ونحو ذلک، ممّا لا یقدر علیه إلاّ الله عزَّ وجلَّ. یقول : وهذا شرک صریح، یجب أن یستتاب صاحبه، فإن تاب وإلاّ قُتل(9). ومعنى هذا أنّ السائل یسأل المیت، نبیاً کان أو من الاَولیاء الصالحین، حاجته، معتقداً أن هذا المسؤول هو الذی بیده الاَمر، وهو الذی سیستجیب دعاءه ویعطیه مراده. ومثل هذا الاعتقاد لا ینسب إلى المؤمنین، ولا یراود مؤمناً عاقلاً، لکن قد یزاوله بعض الجهّال من عوام الناس، لسذاجةٍ فیهم، دون معرفة بحقیقة هذا الاَمر ومآله، والواجب أن یُعلَّم هؤلاء ویُرشَدوا بالاَسالیب المناسبة لقدراتهم العقلیة ولاستعداداتهم النفسیة، دون الوصول بهم إلى التکفیر. أمّا إذا کان یفعله الغلاة، من أیِّ فریقٍ کانوا، فالغلاة قد أخرجهم غلوُّهم من الاِیمان قبل أن یخرجهم توسُّلهم هذا، فأولى أن یستتابوا على اعتقاداتهم الفاسدة أولاً، فهی الاَصل فی هذا وغیره. الدرجة الثانیة : وهی أن لا تطلب منه الفعل، ولا تدعوه.. ولکن تطلب أن یدعو لک، کما تقول للحی : ادعُ لی، وکما کان الصحابة یطلبون من النبی صلى الله علیه وآله وسلم الدعاء، فهذا مشروع فی الحی، وأمّا المیت من الاَنبیاء والصالحین فلم یشرّع لنا أن نقول : ادعُ لنا. ولا اسئل لنا ربَّک.. فلم یفعل هذا أحد من الصحابة والتابعین، ولا أمر به أحد من الاَئمة، ولا ورد فیه حدیث. ثمَّ استدلَّ على کلامه بأنَّ المسلمین حین أجدبوا زمن عمر بن الخطاب، استسقى عمر بالعباس، وقال : (اللّهم إنّا کنّا إذا أجدبنا نتوسَّل إلیک بنبیِّنا فتسقینا، وإنّا نتوسَّل إلیک بعمِّ نبیّنا فاسقنا) ولم یجیئوا إلى قبر النبی صلى الله علیه وآله وسلم قائلین : یا رسول الله ادع لنا واستسق لنا(10). ثمَّ أطال الکلام بما لیس له فی الموضوع صلة، إذ طفق یتکلَّم طویلاً عن بناء القبور واتخاذها مساجد والتبرُّک بها(11). والتحقیق یثبت خلاف هذا الرأی ویکشف عن ثغرات هذا الاستدلال.. بدءاً : إنّ الاستدلال باستسقاء عمر بالعباس لا ینهض دلیلاً على الرأی المذکور، لعدة وجوه : الاَول : إذا کان هذا یمثِّل قناعة عمر بالتوسُّل بالحیّ، فلیس فیه دلالة على حرمة التوسُّل بالمیِّت. الثانی : إذا کان موقف عمر هذا یدلُّ على عدم صحة التوسُّل بالمیت، فلیس فیه دلالة على أنّ هذه هی قناعة کلِّ الصحابة حتى المشارکین له فی هذا الاستسقاء. فإذا حُمِل إقرارهم قول عمر على أنّه إجماع سکوتی یدلُّ على صحّة رأیه، فهو من ناحیةٍ : إنّما یدلُّ على إقرارهم التوسُّل بالحی الذی تمَّ بالفعل، ولا یدلُّ على نفی التوسُّل بالمیِّت.. هذا إذا عُدَّ الاِجماع السکوتی حجّة، والاختلاف فیه کبیر جدّاً.. فقد أنکر الاجماع السکوتی طائفة کبیرة من الفقهاء، فلم یعدُّوه إجماعاً ولا حجّة، وهذا هو مذهب المالکیة، وهو قول الشافعی، وداود الظاهری إمام الظاهریة، وإلیه ذهب الآمدی، والفخر الرازی، والبیضاوی(12). وقد انتقده ابن حزم نقداً لاذعاً، فقال : إنّ القول بمثل هذا الاجماع یعنی إیجاب مخالفة أوامره صلى الله علیه وآله وسلم ما لم یجمع الناس علیها!! وهذا عین الباطل.. بل إذا تنازع الناس ردّدنا ذلک إلى ما افترض الله تعالى علینا الردّ علیه من القرآن والسنة، ولا نراعی ما أجمعوا علیه مع وجود بیان السنّة(13). ویجب أن یضاف إلى هذا أنّ هناک حقیقة واقعة جدیرة بالاهتمام والملاحظة فی أحداث کهذه، ألا وهی هیبة السلطان وصعوبة الردِّ علیه، لاسیما عمر فی زمان حکومته، وأمره هذا أشهر من أن یستدعی سوق الاَدلّة والبراهین. هذا کلُّه فیما لو دلَّت الواقعة على تحقُّق إجماع سکوتی، وغایة ما یدلُّ علیه هذا الاِجماع لو کان متحقِّقاً فعلاً إنّما هو الاجماع على جواز التوسُّل بالحی وبدعائه، وهذا أمر معلوم بغیر هذه الواقعة.. ولا تتحمَّل هذه الواقعة أیَّ دلالةٍ زائدةٍ على هذا، لما سیأتی من عمل بعض الصحابة بعد عمر بالتوسُّل بالمیِّت. الثالث : إنّ کلمات عمر فی هذه الواقعة تتجاوز مسألة التوسُّل بالدعاء إلى التوسُّل بنفس الشخص وذاته، فهو یقول فی أول کلامه : (اللّهم إنّا کنّا نتوسَّل إلیک بنبیِّنا فتسقینا، وإنّا نتوسَّل إلیک بعمِّ نبیِّنا فاسقنا). فهو صریح فی التوسُّل بالعبّاس نفسه، ولیس بدعائه فقط، کما أراد أصحاب الرأی المتقدِّم، فالحدیث صریح فی أنّ عمر هو الذی کان یدعو، ولیس العبّاس، ولم یرد فی أیٍّ من طرق هذا الخبر أنّ عمر قال للعبّاس (ادعُ لنا)! ویزید فی هذا وضوحاً ما ذکره ابن الاَثیر فی هذه الحادثة بعد ذکرها، إذ قال : فسقاهم الله تعالى به ـ أی بالعبّاس ـ وأخصبت الاَرض، فقال عمر : هذا والله الوسیلة إلى الله، والمکان منه. قال : ولمّا سقی طفق الناس یتمسَّحون بالعبّاس، ویقولون : هنیئاً لک ساقی الحرمین(14). إذن هو توسُّلٌ بالعبّاس نفسه لقرابته من النبی صلى الله علیه وآله وسلم ، ولیس توسُّلٌ بدعائه، هذا من ناحیة.. ومن ناحیةٍ أُخرى فهو عریٌّ عن الدلالة على عدم صحة التوسُّل بالمیِّت أو بدعائه، وذلک : 1 ـ لما تقدّم من انحصار دلالته على ما ثبت فی موضوعه. 2 ـ لما سنورد بعضه ممّا ثبت عن الصحابة أنفسهم من التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم وبدعائه بعد وفاته.. ـ نبدأ ذلک بالتذکیر بما تقدَّم فی القسم الاَول من حدیث الاِمام علیٍّ علیه السلام ، ومن حدیث عمر بن حرب الهلالی، فی زیارة اثنین من الاَعراب بمحضر من کل منهما، وتوسُّلهما بدعائه صلى الله علیه وآله وسلم . ـ وشاهد ثالث أقرّه ابن تیمیة نفسه(15)، وأخرجه ابن أبی شیبة وغیره. وفیه : أنّه أصاب الناس قحطٌ فی زمان عمر بن الخطاب، فجاء رجلقبر النبی صلى الله علیه وآله وسلم ، فقال : یا رسول الله، استسق الله لاَُمّتک، فإنّهم قد هلکوا. فأتاه رسول الله فی المنام، فقال : «أئتِ عمر فأقرئه السلام، وأخبره أنّهم مُسْقَون، وقل له : علیک الکَیس، الکَیس» فأتى الرجل عمر فأخبره(16). وهذا وحده ـ بعد أن أقرّه ابن تیمیة ـ کافٍ فی دفع شبهته، وفی ردِّ احتجاجه بتوسُّل عمر بالعبّاس على نفی جواز التوسُّل بدعاء المیِّت، ثمَّ بالمیِّت نفسه. ـ وأخرج السبکی من حدیث عائشة؛ أنّه أصاب المدینة قحطٌ، فقالت : انظروا قبر النبی صلى الله علیه وآله وسلم فاجعلوا منه کوى إلى السماء حتى لا یکون بینه وبین السماء سقف. ففعلوا، فمُطروا حتى نبت العشب، وسمن الاِبل حتى تفتَّقت من الشحم، فسمِّی ذلک العام : (عام الفتق)(17). وبهذا، بل ببعضه ثبتت صحة التوسُّل بدعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم بعد موته. الدرجة الثالثة : التوسُّل بالجاه والحرمة.. قال ابن تیمیة : لم یبلغنی عن أحدٍ من العلماء فی ذلک ما أحکیه، إلاّ ما رأیت فی فتاوى الفقیه أبی محمد بن عبدالسلام، فإنّه أفتى أنّه لا یجوز لاَحدٍ أن یفعل ذلک إلاّ للنبی صلى الله علیه وآله وسلم ، إن صحَّ الحدیث فی النبی صلى الله علیه وآله وسلم ! قال : ومعنى الاستسفتاء : قد روى النسائی والترمذی وغیرها أنّ النبی صلى الله علیه وآله وسلم علَّم بعض أصحابه أن یدعو فیقول : «اللّهم إنِّی أسألک وأتوسَّل إلیک بنبیِّک نبی الرحمة، یا محمّد یا رسول الله، إنّی أتوسَّل بک إلى ربِّی فی حاجتی لیقضیها لی، اللّهم فشفِّعه فیَّ» فإنّ هذا الحدیث قد استدلَّ به طائفة على جواز التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم فی حیاته وبعد مماته. قالوا، والکلام لابن تیمیة : ولیس فی التوسُّل دعاء المخلوقین، ولا استغاثة بالمخلوق، وإنّما هو دعاء واستغاثة بالله، لکن فیه سؤال بجاهه، کما فی سنن ابن ماجة، عن النبی صلى الله علیه وآله وسلم أنّه ذکر فی دعاء الخارج للصلاة أن یقول : «اللّهم إنِّی أسألک بحقِّ السائلین علیک...» الحدیث، ففی هذا الحدیث أنّه سأل بحقِّ السائلین علیه.. والله تعالى قد جعل على نفسه حقّاً.. إلى أن قال : وقالت طائفة : لیس فی هذا جواز التوسُّل به بعد مماته وفی مغیبه، بل إنّما فیه التوسُّل فی حیاته بحضوره.. ثمّ أخذ ینتصر لهذا الرأی الاَخیر، قائلاً : وذلک التوسُّل به أنّهم کانوا یسألونه أن یدعو لهم، فیدعو لهم، ویدعون معه، ویتوسَّلون بشفاعته ودعائه، ومثَّل لذلک بحدیث الاَعرابی : یا رسول الله، هلکت الاَموال وانقطعت السبل فادعُ الله لنا أن یمسکها عنّا. قال : فهذا کان توسُّلهم به فی الاستسقاء ونحوه، ولمّا مات توسَّلوا بالعبّاس رضی الله عنه .. وکذلک معاویة بن أبی سفیان، استسقى بیزید بن الاَسود الجرشی، وقال : اللّهم إنّا نستشفع إلیک بخیارنا، یا یزید ارفع یدیک إلى الله... ثمّ ختم بقوله : ولم یذکر أحد من العلماء أنّه یشرع التوسُّل والاستسقاء بالنبی والصالح بعد موته ولا فی مغیبه، ولا استحبّوا ذلک فی الاستسقاء ولا فی الاستنصار ولا غیر ذلک من الاَدعیة، والدعاء مخُّ العبادة(18). والخلط والتمویه والتناقض واضح فی أکثر من موضع من هذا الکلام، نبدأ بالکشف عنه قبل تقدیم الاَدلّة على المطلوب. 1 ـ قد خلط بین التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم وبین التوسُّل بالجاه، فالفرق واضح بین قولک : «یا محمّد، یا رسول الله إنّی أتوجّه بک إلى الله» وبین أن تقول «اللّهم بحقِّ السائلین علیک» أو «اللّهم بحقِّ محمّدٍ صلى الله علیه وآله وسلم » فالاَول توجّه وتوسُّل به، والثانی توجُّه وتوسُّل بحقِّه وجاهه ومنزلته، فهذان نوعان من التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین یدخلان فی هذا القسم، وقد حمل ابن تیمیة الاَول على الثانی، وهو حمل غیر صحیح. 2 ـ خلط هنا کما خلط من قبل بین التوجُّه بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم وبین طلب الدعاء منه، والفارق واضح، ولا یخفى أنّه صنع هذا تمویهاً، لیس إلاّ، ولذلک تراه عندما استدلَّ بحدیث الاَعرابی أتى بفقرةٍ منه وترک قوله الذی قدَّمناه آنفاً : «یا رسول الله إنّا نستتشفع بک على الله» هذا القول الذی أقرَّه النبی صلى الله علیه وآله وسلم . 3 ـ ناقض نفسه فی النقل عن العلماء، ثمَّ لجأ إلى تقسیم الدعاء إلى استسقاء وغیره تمویهاً على الاَذهان لا غیر، لاَنّه عاد فجمع کل أصناف الدعاء (ولا استحبّوا ذلک فی الاستسقاء ولا فی الاستنصار ولا فی غیر ذلک من الاَدعیة). فقد نقل أولاً عن العلماء قولهم بجواز التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم فی حیاته وبعد مماته، ثمَّ عاد یقول : ولم یذکر أحد من العلماء أنّه یشرع التوسُّل والاستسقاء بالنبی والصالح بعد موته!! ونأتی هنا على ما ینقض دعواه هذه بأدلَّةٍ أقرَّ هو بصحة بعضها، ولم یذکر البعض الآخر بإثبات أو نفی : ـ أثبتنا ونؤکد أنّ ابن تیمیة لم یجد نصّاً یستفید منه النهی عن التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم ، فطفق یحمِّل بعض النصوص ما لا تحتمل، وسنراه هنا کیف یدیر ظهره لنصٍّ ثبتت صحّته لدیه بنحو لا غبار علیه : إنّه ینقل بطرق یعرف صحّتها عن الصحابی الجلیل عثمان بن حنیف أنّه یعلِّم الناس التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم فی عهد عثمان بن عفّان، ثمَّ یشفِّعه بأخبار مماثلة عن السلف.. یقول : روى البیهقی أنّ رجلاً کان یختلف إلى عثمان بن عفّان فی حاجةٍ له، وکان عثمان لا یلتفت إلیه ولا ینظر فی حاجته، فلقی الرجل عثمان بن حنیف فشکا إلیه ذلک، فقال له عثمان بن حنیف : ائتِ المیضأة، فتوضّأ، ثم ائتِ المسجد فصلِّ رکعتین، ثمَّ قل : «اللّهم إنّی أسألک وأتوجّه إلیه بنبیِّنا محمّدٍ نبیِّ الرحمة، یا محمّد، إنّی أتوجَّه بک إلى ربِّی لیقضی لی حاجتی» ثمَّ اذکر حاجتک، ثمَّ رح حتى أروح معک.. فانطلق الرجل، فصنع ذلک، ثمَّ أتى بعدُ عثمان بن عفّان، فجاء البوّاب فأخذ بیده فأدخله على عثمان فأجلسه معه على الطنفسة، وقال : انظر ما کانت لک من حاجة، فذکر حاجته، فقضاها له. ثمّ إنّ الرجل خرج من عنده فلقی عثمان بن حنیف، فقال له : جزاک الله خیراً، ما کان لینظر فی حاجتی ولا یلتفت إلیَّ حتى کلَّمْتَه فیَّ. فقال عثمان بن حنیف : ما کلّمته، ولکن سمعت رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم وقد جاءه ضریر وشکا إلیه ذهاب بصره، فقال له النبی صلى الله علیه وآله وسلم : «أوَ تصبر» ثمَّ ذکر الحدیث المتقدِّم. قال البیهقی ـ والکلام ما زال لابن تیمیة ـ : ورواه أحمد بن شبیب بن سعید عن أبیه بطوله، ورواه أیضاً هشام الدستوائی، عن أبی جعفر، عن أبی أمامة بن سهل، عن عمِّه عثمان بن حنیف. ثمَّ ذکر ابن تیمیة لهذا الحدیث أسانید کثیرة، وصحّحها، إلى أن قال : وروی فی ذلک أثر عن بعض السلف، مثل ما رواه ابن أبی الدنیا فی کتاب (مجانی الدعاء) بإسناده : جاء رجل إلى عبد الملک بن سعید بن أبجر، فجسّ بطنه فقال : بک داء لا یبرأ. فقال الرجل : ما هو؟ قال : الدُبَیلَة(19). فتحوَّل الرجل، وقال : الله، الله، الله ربِّی لا أشرک به شیئاً، اللّهم إنِّی أتوجّه إلیک بنبیِّک محمد نبیِّ الرحمة صلى الله علیه وسلّم تسلیماً، یا محمّد، إنِّی أتوجّه بک إلى ربِّک وربِّی یرحمنی ممّا بی. قال : فجسّ بطنه، فقال : برئتَ، ما بک علّة.. أضاف ابن تیمیة قائلاً : فهذا الدعاء ونحوه قد روی أنّه دعا به السلف، ونُقل عن أحمد بن حنبل فی (منسک المروذی) التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم فی الدعاء(20). هکذا یشهد على بطلان رأیه، وبطلان دعواه السابقة فی أنّه لم ینقل عن أحدٍ من السلف التوسُّل به صلى الله علیه وآله وسلم بعد موته، هذه الدعوى التی أصرَّ علیها، وصدَّر بها لکتابه (التوسُّل الوسیلة)(21)! وبهذا یثبت أنّه لم یکن على شیءٍ فی ما ذهب إلیه، غیر إصرار على رأی باطل تشهد الاَدلَّة الثابتة على بطلانه. والحقُّ أنّ الذی ثبت عن السلف أکثر من ذلک بکثیر، ولم یقتصروا على التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم بعد مماته، بل توسَّلوا بغیره ممّن یرون فیه الصلاح ویعتقدون بأنّ له عند الله جاهاً وشفاعة. التوسُّل بأهل البیت علیهم السلام : على رأس الصالحین والاَبرار یأتی الاَئمة الاَطهار من أهل بیت النبیِّ صلوات الله علیه وعلیهم أجمعین. وفی بعض المأثور عنهم علیهم السلام فی قوله تعالى : ( وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَة ) أنَّ الاِمام منهم علیهم السلام هو الوسیلة(22). وهو إشارة واضحة إلى کونهم من أکبر مصادیق الوسیلة التی یُتَقَرب بها إلى الله تعالى، من خلال مودَّتهم وموالاتهم اللازمتین لصحَّة الاعتقاد. وفی الدعاء المأثور فی التوسُّل بهم علیهم السلام ، وهو المعروف بدعاء التوسُّل، نقرأ : «اللَّهمَّ إنِّی أسألک وأتوجَّه إلیک بنبیِّک نبیِّ الرحمة محمَّدٍ صلى الله علیه وآله وسلم ، یا أبا القاسم یا رسول الله یا إمام الرحمة، یا سیِّدنا ومولانا إنَّا توجَّهنا واستشفعنا وتوسَّلنا بک إلى الله، وقدَّمناک بین یدی حاجاتنا، یا وجیهاً عند الله إشفع لنا عند الله.. یا أبا الحسن یا أمیر المؤمنین یا علی بن أبی طالب، یا حُجَّة الله على خلقه یا سیِّدنا ومولانا إنَّا توجَّهنا واستشفعنا وتوسَّلنا بک إلى الله وقدَّمناک بین یدی حاجاتنا، یا وجیهاً عند الله، إشفع لنا عند الله.. یا فاطمة الزهراء، یا بنت محمَّد، یا قُرَّة عین الرسول، یا سیِّدتنا ومولاتنا، إنَّا توجَّهنا واستشفعنا وتوسَّلنا بکِ إلى الله، وقدَّمناکِ بین یدی حاجاتنا، یا وجیهةً عند الله، إشفعی لنا عند الله»(23)، ویمضی مع سائر أئمة أهل البیت علیه السلام بالعبارات نفسها. ونختتم هذا القسم من الکتاب بذکر شواهد ممّا ثبت عن علماء السلف فی هذا، بعد التذکیر بما سبق ذکره من کلام مالک للمنصور وحثّه على التوسُّل بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم واستقبال قبره فی الدعاء.. ـ الشافعی : أیّام کان ببغداد، قال : إنِّی لاَتبرَّک بأبی حنیفة، وأجیء قبره کل یوم، فإذ عرضت لی حاجة صلِّیت رکعتین وجئت إلى قبره، وسألت الله تعالى الحاجة عنده، فما تبعد أن تقضى(24). وقال ابن حجر : کان الشافعی ـ أیّام کان ببغداد ـ یجیء إلى ضریح أبی حنیفة یزوره فیسلِّم علیه، ثمَّ یتوسَّل إلى الله تعالى به فی قضاء حاجته. ولمّا بلغ الشافعی أنّ أهل المغرب یتوسَّلون بما لک لم ینکر علیهم(25). ـ أحمد بن حنبل : ثبت أنّ أحمد توسَّل بالشافعی حتى تعجّب ابنه عبد الله، فقال له أبوه : إنّ الشافعی کالشمس للناس وکالعافیة للبدن(26). ـ أبو علی الخلاّل : شیخ الحنابلة فی وقته، یقول : ما همَّنی أمر فقصدت قبر موسى بن جعفر، فتوسَّلت به، إلاّ سهَّل الله تعالى لی ما أُحب(27). ـ إبراهیم الحربی : قال فی قبر معروف الکرخی : قبر معروف التریاق المجرَّب، أی فی قضاء الحوائج(27). وقال ابن خلکان : وأهل بغداد یستسقون بقبره، ویقولون : قبر معروف تریاق مجرَّب(28). ومثل ذلک نقله الشعرانی فی (الطبقات الکبرى)(29). ـ أبو الفرج ابن الجوزی : نقل ابن الجوزی أخباراً کثیرةً جدّاً فی زیارة قبر أحمد والتبرُّک والتوسُّل به، منها : عن عبد الله بن موسى، قال : خرجت أنا وأبی فی لیلة مظلمة نزور أحمد، فاشتدَّت الظلمة، فقال أبی : یا بنیَّ، تعال حتى نتوسَّل إلى الله تعالى بهذا العبد الصالح حتى یضیء لنا الطریق، فإنِّی منذ ثلاثین سنةً ما توسَّلت به إلاّ قُضِیَتْ حاجتی، فدعا أبی وأمّنتُ على دعائه، فأضاءت السماء کأنَّها لیلة مقمرة حتى وصلنا إلیه(30). وهکذا یثبت أنّ التوسُّل بأقسامه المذکورة کلّها عمل صحیح، ورد بعضه فی القرآن الکریم، وبعضه فی الحدیث الشریف، علَّمه النبی صلى الله علیه وآله وسلم بعض أصحابه، وعمل به أصحابه من بعده، وعمل به التابعون ومن بعدهم، إلى یومنا هذا.. کما یثبت أنّ ما أُثیر حول التوسُّل من شبهات هی شبهات داحضة لم یتمسَّک أصحابها بدلیلٍ، غیر المخالفة والعناد، والدلیل قائم بضدِّ ما یقولون.. وأنّ ما یصاحب عمل بعض عوام الناس من أخطاء صغیرة أو کبیرة، ینبغی تصحیحها، وإرشادهم إلى الصحیح الثابت فی التوسُّل، وأنّ هذا لا یصحُّ ذریعةً لتحریم سنَّةٍ صحیحةٍ ثابتة. والحمد لله أولاً وآخراً. وهو المقصود والمعبود وحده، ولا مقصود ولا معبود سواه. _________________ (1) مسند أحمد 4 : 138. الجامع الصحیح للترمذی ح|3578 ـ کتاب الدعوات، سنن ابن ماجة ح|1385. (2) التوسُّل والوسیلة : 101، 102، 103. (3) التوسُّل والوسیلة : 105 ـ 106. (4) التوسُّل والوسیلة : 92، وکتاب الزیارة| لابن تیمیة أیضاً : 47 ـ المسألة الرابعة. (5) التوسُّل والوسیلة : 20، کتاب الزیارة : 86 ـ المسألة السابعة. (6) سورة الروم : 30|47. (7) سورة الفرقان : 25|16. (8) زیارة القبور والاستنجاد بالمقبور : 39 ـ 40. (9) زیارة القبور : 18. (10) زیارة القبور : 24 ـ 25. (11) انظر : زیارة القبور : 26 ـ 37. (12) راجع : الاَحکام| للآمدی 1 : 312، موسوعة الاجماع فی الفقه الاِسلامی| سعدی أبو حبیب 1 : 31. (13) المحلّى 7 : 165 ـ 166. (14) أسد الغابة| ترجمة العبّاس. (15) اقتضاء الصراط المستقیم : 373. (16) المصنّف| لابن أبی شیبة 12 : 31 ـ 32. (17) شفاء السقام : 172. (18) زیارة القبور والاستنجاد بالمقبور : 37 ـ 43. (19) الدُبَیلَة : دُمّل کبار تظهر فی الجوف وتقتل صاحبها غالباً. (20) انظر : التوسُّل والوسیلة : 97، 98، 101 ـ 103. (21) التوسُّل والوسیلة : 18. (22) انظر : المیزان فی تفسیر القرآن 5 : 333 ـ 334. (23) الکفعمی| البلد الاَمین : 369، عن ابن بابویه. (24) تاریخ بغداد 1 : 123. (25) و(4) الخیرات الحسان| لابن حجر : 94. (26) تاریخ بغداد 1 : 120. (27) تاریخ بغداد 1 : 122، وصفوة الصفوة| لابن الجوزی 2 : 321|260. (28) وفیات الاَعیان 5 : 232. (29) الطبقات الکبرى 1 : 72. (30) مناقب الاِمام أحمد بن حنبل| لابن الجوزی : 400 ، 563.

   + ammar saheb ; ٥:٠۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

أقسام التوسُّل

التوسُّل فی معناه واحد، لا یمکن تقسیمه من هذا الوجه، غیر أنّه من حیث تعیین المتوسَّل به ـ أی الوسیلة ـ یتعدّد بتعدّد الوسائل، فلیس کل شیء یصلُح أن یکون وسیلةً إلى الله تعالى، وإنّما هناک وسائل أمر الشارع ببعضها وشرّع البعض الآخر على نحو الاِباحة أو الاستحباب. وأقسام التوسُّل بهذا الاعتبار هی: 1) التوسُّل بالله تعالى: الله تبارک وتعالى أقرب إلى المرء من نفسه، وأعلم به من نفسه، وأرحم به من کل شیء، فهو ( الرّحْمنُ الرَّحِیْم ) وهو ( أرْحَمُ الرَّاحِمِیْن ) فجاز التوسُّل به تعالى إلیه لنیل رضاه، وهو فی نهایة الیقین به تعالى والوثوق به والاعتماد علیه. وقد جاء فی دعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم عند النوم: «اللّهم إنّی أعوذ برضاک من سخطک، وبمعافاتک من عقوبتک، وأعوذ بک منک»(1). وفی هذا الباب یدخل کل دعاء یکون الله جلَّ جلاله هو المخاطب فیه، فقولک: «اللهم اغفر لی ذنبی»، «اللهم ارحمنی»، «اللهم انّی أسألک رضاک» وغیر ذلک إنّما هو توسُّل بالله تعالى لنیل المغفرة، والرحمة، والرضوان. ومن مفاتح هذا الباب: قوله تعالى: ( وَقَالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُم )(2). وقوله تعالى: ( وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَان )(3). ـ وممّا یظهر فیه معنى التوسُّل من هذا القسم، الدعاء المأثور: «اللهم إنّی أعوذ بک من زوال نعمتک، ومن تحوّل عافیتک، ومن فجأة عقوبتک، ومن جمیع سخطک»(4). ـ وکم هی جلیة عظمة هذا القسم من التوسُّل، لما یتمیّز به من درجات الیقین بالله والاِحساس الاَکبر بالقرب منه، کما نلمسه فی دعاء الاِمام زین العابدین علیه السلام : «لا شفیع یشفع لی إلیک، ولا خفیر یؤمِننی علیک، ولا حصنٌ یحجبنی عنک، ولا ملاذ ألجأ إلیه منک.. ولا أستشهد على صیامی نهاراً، ولا أستجیر بتهجّدی لیلاً... ولست أتوسَّل إلیک بفضل نافلة مع کثیر ما أغفلتُ من وظائف فروضک... هذا مقام من استحیا لنفسه منک»(5). فهو علیه السلام یستبعد الشفعاء بینه وبین بارئه الذی إلیه مآبه، وینحّی کل وسیلة، رغم إمکان الاستشفاع والتوسل، کما هو واضح فی قوله: «ولست أتوسَّل إلیک بفضل نافلة مع کثیر ما أغفلتُ من وظائف فروضک» فهو لفرط استحیائه من خالقه یستحی أن یقدّم طاعاته وسیلة بین یدی دعائه خشیة أن یکون قد فرّط فی أداء شیء من وظائف الفروض. إنّه یجعل الله تعالى هو شفیعه وهو وسیلته إلى القرب منه ونیل رضاه. ـ ومن دعائه علیه السلام : «وأشبه الاَشیاء بمشیّتک، وأولى الاَمور بک فی عظمتک، رحمة من استرحمک، وغوث من استغاث بک»(6). ـ وله علیه السلام أیضاً: «ویاغوثَ کل مخذول فرید، ویا عضد کل محتاج طرید»(7). ـ وقوله علیه السلام أیضاً: «وبک استغاثتی إن کَرِثْتُ»(8). ـ وقوله علیه السلام : «واستجیر بک الیوم من سخطک، فصلِّ على محمّدٍ وآله وأجرنی»(9). ـ وقوله الذی یحقّق هذه المعانی کلها: «فنادیتک یا إلهی مستغیثاً بک، واثقاً بسرعة إجابتک، عالماً أنّه لا یُضطَهَدُ من آوى إلى ظلِّ کنفِک، ولا یفزع من لجأ إلى معقِل انتصارک»(10). 2) التوسُّل بأسماء الله الحسنى وصفاته جلّ جلاله قال تعالى: ( وَللهِِ الاََْسْماءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا )(11). وهو أمر صریح بدعاء الله تعالى بأسمائه الحسنى، وغالباً ما یأتی الدعاء بالاَسماء الحسنى على صیغة التوسُّل والاستغاثة، وهو إذ یؤکّد أنّ الدعاء هو توسُّل واستغاثة بالله تعالى إلیه ولنیل المطلوب لدیه، یضیف أُسلوباً جدیداً من أسالیب التوسُّل والاستغاثة.. قال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم : «لله تسعة وتسعون اسماً، من دعا الله بها استجیب له»(12). ـ وقد جاء فی دعائه صلى الله علیه وآله وسلم : «یا حیُّ یا قیّوم، برحمتک أستغیث». ـ وفی قوله صلى الله علیه وآله وسلم یعلّم ابنته فاطمة علیها السلام أن تقول: «یا حی یا قیّوم، یا بدیع السماوات والاَرض، لا إله إلاّ أنت، برحمتک أستغیث، أصلح لی شأنی کلَّه، ولا تکلنی إلى نفسی طرفة عین، ولا إلى أحدٍ من خلقک»(13). ـ ومن حدیثه صلى الله علیه وآله وسلم : «ما أصاب عبداً قطّ همٌّ ولا حزن، فقال: اللهم إنّی عبدک وابن عبدک وابن أمتک، ناصیتی بیدک، ماضٍ فی حکمک، عدل فی قضائک.. أسألک بکل اسم هو لک سمّیت به نفسک، أو أنزلته فی کتابک، أو علّمته أحداً من خلقک، أو استأثرت به فی علم الغیب عندک: أن تجعل القرآن العظیم ربیع قلبی، ونور صدری، وجلاء حزنی وذهاب همّی وغمّی؛ إلاّ أذهب الله همّه وغمّه، وأبدله مکانه فرحاً». قالوا: یا رسول الله، أفلا نتعلّمها؟ یریدون هذه الکلمات. قال: « ینبغی لمن سمعها أن یتعلّمها»(14). ـ وأخرج الترمذی من حدیث بریدة: أنّ رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم سمع رجلاً یقول: (اللهم إنّی أسألک بأنّی أشهد أنّک أنت الله لا إله إلاّ أنت الاَحد الصمد الذی لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفواً أحد) فقال النبی صلى الله علیه وآله وسلم : «لقد سألت الله باسمه الاَعظم الذی إذا دُعی به أجاب، وإذا سُئل به أعطى»(15). ـ وأخرج الترمذی أیضاً من حدیث أنس بن مالک أنّه کان جالساً مع رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم ورجل یصلّی، فدعا الرجل: (اللهم إنّی أسألک بأنّ لک الحمد لا إله إلاّ أنت المنّان، بدیع السماوات والاَرض، یا ذا الجلال والاِکرام، یا حیّ یا قیّوم) فقال النبی صلى الله علیه وآله وسلم : «تدرون بمَ دعا الله؟ دعا الله باسمه الاَعظم الذی إذا دُعی به أجاب، وإذا سئل به أعطى»(16). ـ ومن حدیث محجم بن الادرع، أخرجه الحاکم: دخل رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم المسجد، فإذا هو برجل قد صلّى صلاته وهو یتشهَّد ویقول: اللَّهم إنِّی أسألک بالله الاَحد الصمد الذی لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفواً أحد، أن تغفر لی ذنوبی، إنَّک أنت الغفور الرحیم. فقال صلى الله علیه وآله وسلم : « قد غُفر له، قد غُفر، قد غُفر له» قال الحاکم: صحیح على شرط الشیخین، ولم یخرجاه، ووافقه الذهبی(17) . والحدیث فی مثل هذا وأشباهه کثیر جداً. وفی الدعاء النبوی الشریف: «اللَّهم إنِّی أسألک باسمک الاَعظم»(18)، «اللَّهم إنِّی أسألک باسمک المخزون المکنون»(19)، «اللَّهم إنِّی أسألک بأسمائک الحسنى»(20). ـ وفی دعاء الاِمام السجّاد علیه السلام : «فأسألک اللَّهم بالمخزون من أسمائک»(21). ـ وفی دعاء الاِمام الباقر علیه السلام : «اللهم إنّی أسألک باسمک العظیم الاَعظم، الاَعزّ الاَجل الاَکرم، الذی إذا دُعیت به على مغالیق أبواب السماء للفتح بالرحمة انفتحت، وإذا دُعیت به على مضایق أبواب الاَرض للفرج انفرجت...» الدعاء(22). والتوسُّل بأسماء الله الحسنى کثیر جدّاً فی الدعاء المأثور، وعلیه إجماع المسلمین، لا یخالف فیه أحد. ـ ومن صریح التوسُّل بصفاته: دعاء الاِمام زین العابدین علیه السلام : «اللهم یا من برحمته یستغیث المذنبون»(23). ـ ودعاؤه أیضاً: «اللهم صلِّ على محمّدٍ وآله، وشفّع فی خطایای کرمک.. اللهم ولا شفیع لی إلیک فلیشفع لی فضلک»(24). ـ وفی الدعاء النبوی الشریف: «اللهم إنّی أعوذ برضاک من سخطک»(25). «اللهم إنّی أعوذ بنور وجهک الکریم وکلماتک التامّة»(26). 3) التوسُّل بالثناء على الله والصلاة على النبیِّ وآله: وهو أن یستفتح الداعی دعاءه بحمد الله تعالى بما هو أهل له من الحمد، والثناء علیه، وأن یصلّی على النبی محمّدٍ وآله صلى الله علیه وآله وسلم ، فإنّ ذلک أقرب فی استجابة الدعاء ونیل المطلوب. قال الاِمام الصادق علیه السلام : «إیّاکم إذا أراد أحدکم أن یسأل من ربِّه شیئاً من حوائج الدنیا والآخرة حتّى یبدأ بالثناء على الله عزّ وجلّ والمدح له، والصلاة على النبی صلى الله علیه وآله وسلم ، ثمَّ یسأل الله حاجته»(27). وقال: «إنّ العبد لتکون له الحاجة إلى الله تعالى فیبدأ بالثناء على الله والصلاة على محمّد وآله حتى ینسى حاجته، فیقضیها من غیر أن یسأله إیّاها»(28). وفی حدیث رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم أنّه قال: «لا یزال الدعاء محجوباً حتى یُصلّى علیَّ وعلى أهل بیتی»(29). وفی حدیث الاِمام علی علیه السلام : «کلُّ دعاءٍ محجوب حتى یُصلّى على محمد وآل محمّد»(30). من هنا تجد الحمد لله والثناء علیه والصلاة على النبی وآله تتصدّر الکثیر من الاَدعیة المأثورة، ولعلّ أوضح ما تکتشف فیه هذه الظاهرة هی أدعیة الاِمام السجّاد علیه السلام فی الصحیفة السجّادیة التی تکاد کلّها تستهل بالحمد والصلاة، بل إنّ الصلاة على النبی وآله تتصدّر الغالبیة العظمى فی فقراتها. ومن صریح دعائه متوسّلا بالصلاة، قوله علیه السلام : «وصلِّ على محمّدٍ وآله صلاةً دائمةً نامیةً، لا انقطاع لاَبدها، ولا منتهى لاَمدها، واجعل ذلک عوناً لی، وسبباً لنجاح طلبتی، إنّک واسع کریم»(31). 4) التوسُّل بالقرآن الکریم کما ورد سؤال الله تعالى بأسمائه وصفاته وأفعاله، ورد أیضاً سؤاله جلّ شأنه بالقرآن الکریم، وهو کتابه المنزل وکلامه المحکم. عن عمران بن الحصین: سمعت رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یقول: «اقرأوا القرآن، واسألوا الله تبارک وتعالى به، قبل أن یجیء قوم یسألون به الناس»(32). فکما یفیده عموم اللفظ من إرادة القربة ونیل الثواب والمنزلة بقراءة القرآن، فإنّه یفید أیضاً جواز سؤال الله تعالى به، وتقدیمه بین یدی الدعاء. وفی حدیث الاِمام علی علیه السلام ما یبیِّن ذلک، قال علیه السلام : «واعلموا أنّ هذا القرآن هوالناصح الذی لا یغشّ... فاسألوا الله به، وتوجّهوا إلیه بحبِّه، ولا تسألوا به خلقه، إنّه ما توجّه العباد إلى الله تعالى بمثله»(33). وفی دعاء الاِمام زین العابدین علیه السلام : «واجعل القرآن وسیلةً لنا أشرف منازل الکرامة... «اللهم صلِّ على محمّدٍ وآل محمّدٍ واحطط بالقرآن عنّا ثقل الاَوزار... «وهوّن بالقرآن عند الموت على أنفسنا کرب السیاق وجهد الاَنین..»(34). وفی حدیث أهل البیت علیهم السلام : «اللهم إنّی أسألک بکتابک المنزل وما فیه، وفیه اسمک الاَکبر وأسماؤک الحسنى، وما یخاف ویرجى، أن تجعلنی من عتقائک من النار»(35). وممّا لا نزاع فیه أنّ القرآن یشفع لصاحبه یوم القیامة. قال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم : «تعلّموا القرآن فإنّه شافع یوم القیامة»(36). وقال صلى الله علیه وآله وسلم : «الصیام والقرآن یشفعان للعبد یوم القیامة»(37). وفی حدیث الاِمام علی علیه السلام فی القرآن، وقد تقدّم طرف منه، یقول: «واعلموا أنّه شافعٌ مشفَّع، وقائلٌ مصدَّق، وأنّه من شفع له القرآن یوم القیامة شُفِّع فیه»(38). 5) التوسُّل بالاَیّام المبارکة الاَیام التی جعل الله تعالى لها شأناً خاصّاً هی الاَُخرى باب من أبواب التوسُّل والاستشفاع. فقد جاء فی دعاء الاِمام زین العابدین علیه السلام فی شهر رمضان المبارک: «اللهم إنّی أسألک بحقِّ هذا الشهر»(39). 6) التوسُّل بالاَعمال الصالحة إذا کان المراد بقوله تعالى: ( وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَة ) هو إتیان الطاعات المقرِّبة إلى الله تعالى، کما تقدّم عن المفسّرین، فالطاعات إذن هی الوسیلة إلیه تعالى هنا، وبها یتوسَّل العبد لنیل القربة والمنزلة عند بارئه. ولم یقتصر التوسُّل بالاَعمال الصالحة على أدائها فقط، بل تضمّن أیضاً التوسُّل بها إلى الله تعالى بالدعاء رجاءً لنیل المطلوب، من کشف الغم والهم، أو رفع الدرجة، ونیل الرضوان. وهذا المعنى منطوٍ فی دعاء إبراهیم وإسماعیل علیهما السلام بعد أن بنیا البیت العتیق، إذ قدَّما عملهما المبارک بین یدی الدعاءِ، قال تعالى: ( وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ * رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَمِن ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَکَ وَأَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَتُبْ عَلَیْنَا إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیم )(40). وروى البخاری وغیره حدیث رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یقصُّ على أصحابه قصة الثلاثة الذین انطبق علیهم الغار، فتوسّلوا بأعمالهم الصالحات ففرج عنهم، قال صلى الله علیه وآله وسلم : «بینما ثلاثة نفر ممّن کان قبلکم یمشون إذ أصابهم المطر، فآووا إلى غار، فانطبق علیهم، فقال بعضهم لبعض: إنّه والله یا هؤلاء لا ینجیکم إلاّ الصدق، فلیدعُ کلّ رجلٍ منکم بما یعلم أنّه صدق فیه. فقال واحد منهم: اللهمّ إن کنت تعلم أنّه کان لی أجیر عمل لی على فِرْقٍ(41) من أرز، فذهب وترکه، وإنّی عمدتُ إلى ذلک الفِرْق فزرعته، فصار من أمره أنّی اشتریت منه بقراً، وأنّه أتانی یطلب أجره، فقلت: اعمد إلى تلک البقر فَسُقها، فقال لی: إنّما لی عندک فِرْق من أرُز! فقلت له: اعمد إلى تلک البقر، فإنّها من ذلک الفِرْق.. فساقها.. فإن کنت تعلم أنّی فعلت ذلک من خشیتک، ففرّج عنّا... فانساحت عنهم الصخرة. فقال الآخر: اللهم إن کنت تعلم کان لی أبوان شیخان کبیران، فکنت آتیهما کلَّ لیلةٍ بلبن غنم لی، فأبطأتُ عنهما لیلة، فجئت وقد رقدا، وأهلی وعیالی یتضاغون(42) من الجوع فکنت لا أسقیهم أوقظهما، وکرهت أن أدعهما، فلم أزل أنتظر حتى طلع الفجر، فإن کنت تعلم أنّی فعلت ذلک من خشیتک ففرّج عنّا.. فانساحت عنهم الصخرة حتى نظروا إلى السماء. فقال الآخر: اللهم إن کنت تعلم أنّه کان لی ابنة عم من أحبِّ الناس إلیَّ، وأنّی راودتها عن نفسها، فأبت، إلاّ أن آتیها بمئة دینار، فطلبتها حتى قدرت، فأتیتها بها، فدفعتها إلیها، فأمکنتنی من نفسها، فلمّا قعت بین رجلیها قالت: اتقِ الله، ولا تفضّ الخاتم إلاّ بحقِّه! فقمت وترکت المئة دینار.. فإن کنت تعلم انّیفعلت ذلک من خشیتک، ففرّج عنّا... ففرّج الله عنهم فخرجوا»(43). ولم یکن النبی صلى الله علیه وآله وسلم یرید بهذا الحدیث أن یمتّع أصحابه بقصةٍ من قصص الغابرین، إنّما کان یرید ما فیها من دروس وعبر، فهی بعد ما تترکه من أثر وثیق فی شحذ الاَرواح وزیادة الیقین، تؤدّی دور التعلیم لواحد من سبل الخلاص من الشدائد، ألا وهو التوسُّل بالاَعمال الصالحات. وفی بعض التفاسیر أنّ المراد بأصحاب الرقیم فی قوله تعالى: ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْکَهْفِ وَالرَّقِیمِ کَانُوا مِنْ آیَاتِنَا عَجَبا ً)(44) هم هؤلاء النفر الثلاثة. قال الطبرسی، فی ذکر الوجوه الواردة فی معنى الرقیم: وقیل أصحاب الرقیم هم النفر الثلاثة الذین دخلوا فی غار، فانسدّ علیهم، فقالوا: لیدعُ الله تعالى کل واحد منّا بعمله حتى یفرّج الله عنّا، ففعلوا، فنجّاهم الله. قال: رواء النعمان بن بشیر، مرفوعاً(45). ـ وفی هذا الباب أیضاً التوسُّل بالکشف عن الاعتقاد المرضی عند الله جلّ شأنه، کالذی یستفاد من قوله تعالى: ( الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّار )(46). فقدّموا الاِیمان وسیلةً بین یدی دعائهم. وفی ذلک من دعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم وأهل بیته علیهم السلام شیء کثیر: ـ ففی دعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم قوله: «اللهم إنّی أسألک بأنّی أشهد أنّک أنت الاَحد..»(47). وقوله صلى الله علیه وآله وسلم : «اللهم أنّی أسألک بأنّی أشهد أنّک الله لا إله إلاّ أنت»(48). ـ وفی دعاء الاِمام زین العابدین صلى الله علیه وآله وسلم : «ووسیلتی إلیک التوحید، وذریعتی أنّی لم أشرک بک شیئاً ولم أتخذ معک إلهاً»(49). 7) التوسُّل بدعاء الغیر للمؤمن عند الله تعالى کرامة.. من هنا جعل الله للمؤمن شفاعةً فی إخوانه وذویه من المؤمنین یوم القیامة، بل فی الدنیا أیضاً، ففی الحدیث الشریف: «قد أَجَرْنا مَنْ أجَرْتِ أُمَّ هانئ»(50) لمّا استجار بها قوم من المشرکین یوم الفتح، والجوار معروف فی الاِسلام ومحفوظ. ودعاء المؤمن لاَخیه المؤمن فی الغیب من الدعوات المجابة، ومن الدعوات التی یستحب للمؤمن فعلها. ففی الحدیث الشریف: «إنّ دعوة المسلم مستجابة لاَخیه بظهر الغیب»(51). بل قد جاء فی الحدیث الشریف الحثُّ على التوسُّل بدعاء بعض المؤمنین بأعیانهم، فقال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم : «إنّ رجلاً من أهل الیمن یقدم علیکم.. یقال له أُوَیس، فمن لقیه منکم فلیأمره فلیستغفر لکم»(52). وقصة عمر بن الخطاب فی طلب أُوَیس القرنی والتماس دعوته مشهورة(53). فی ترجمة أُوَیس، قال الذهبی بعد أن ذکر عدّة أحادیث فی التماس عمر دعاءه، قال: نادى عمر بمنىً على المنبر: یا أهل قَرَن.. فقام مشایخ، فقال لهم عمر: أفیکم من اسمه أُوَیس؟ فقال شیخ: یا أمیر المؤمنین ذاک مجنون یسکن القفار، لا یألَف، ولا یؤلَف. قال: ذاک الذی أعنیه، فإذا عدتم فاطلبوه، وبلّغوه سلامی وسلام رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم . قال: فقال أُوَیس ـ لمّا بلغه ذلک ـ : عَرَّفنی، وشهَّر باسمی؟! اللّهم صلِّ على محمّدٍ وعلى آله، السلام على رسول الله، ثم هام على وجهه، فلم یُوقَف له بعد ذلک على أثر دهراً، ثمَّ عاد فی أیّام علی علیه السلام ، فاستشهد معه بصفّین، فنظروا فإذا علیه نیّف وأربعون جراحة(54). وکل هذا صریح فی التوسُّل بدعاء المؤمن، فهو مرتبة من مراتب التوسُّل. وأشرف المؤمنین على الاِطلاق هو سید البشر أجمعین محمّد المصطفى صلى الله علیه وآله وسلم ، وقد أمر الله تعالى بالتماس دعوته وإتیانه لطلب دعائه واستغفاره. قال تعالى: ( وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرَوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً )(55). وقال تعالى: ( وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ تَعَالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رُسُولُ اللهِ لَوَّوْا رُؤُوسَهُمْ وَرَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ وَهُم مُسْتَکْبِرُون )(56). والتوسُّل بدعاء النبی صلى الله علیه وآله وسلم مشهور بین الصحابة. قال ابن تیمیة: وذلک التوسُّل به أنّهم کانوا یسألونه أن یدعو الله لهم، فیدعو لهم، ویدعون معه، ویتوسّلون بشفاعته ودعائه، کما فی الصحیح عن أنس بن مالک: أنّ رجلاً دخل المسجد یوم الجمعة ورسول الله صلى الله علیه وآله وسلم قائم یخطب، فاستقبل رسولَ الله صلى الله علیه وآله وسلم قائماً، فقال: یا رسول الله، هلکت الاَموال، وانقطعت السبل، فادعُ الله لنا أن یُمسکها عنّا. فرفع رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یدیه، ثمَّ قال: «اللّهم حوالینا ولا علینا، اللّهم على الآکام والضراب وبطون الاَودیة ومنابت الشجر»، قال، وأقلعت، فخرجنا نمشی فی الشمس(57). ذلک کان بعد أن سألوه الاستسقاء، فاستسقى لهم، فسقاهم الله مطراً غزیراً.. روى البخاری ومسلم: أنّ رجلاً دخل المسجد یوم الجمعة ورسول الله صلى الله علیه وآله وسلم قائم یخطب، فاستقبل رسولَ الله صلى الله علیه وآله وسلم قائماً، فقال: یا رسول الله، هلکت الاَموال وانقطعت السبل، فادعُ لنا الله تعالى یغیثنا، فرفع رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یدیه ثمَّ قال: «اللّهم أغثنا، اللّهم أغثنا»، فطلعت من ورائه سحابة مثل الترس، فلمّا توسّطت السماء انتشرت، ثمَّ أمطرت، قال: فلا والله ما رأینا الشمس سبتاً(58). أی أسبوعاً کاملاً. وفی سنن أبی داود، عن جبیر بن مطعم، قال: أتى رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم أعرابی، فقال: یا رسول الله جهدت الاَنفس وضاعت العیال ونهکت الاَموال وهلکت الاَنعام، فاستسق لنا، فإنّا نستشفع بک على الله، ونستشفع بالله علیک. قال صلى الله علیه وآله وسلم : «ویحک، أتدری ما تقول؟! إنّه لا یُستشفع بالله على أحد من خلقه، شأن الله أعظم من ذلک»(59). فقد أنکر علیه قوله «نستشفع بالله علیک» ولم ینکر علیه قوله «نستشفع بک على الله». وفی دلائل النبوة للبیهقی، عن أنس بن مالک: جاء أعرابیرسول الله صلى الله علیه وآله وسلم فقال: یا رسول الله، أتیناک وما لنا من صبی یصطبح، ولا بعیر ینطّ، وأنشد: أتـیتک والعــذراء تدمی لبانـها * وقد شُغـلِت أمُّ الصبیِّ عن الطفلِ وألقـى بکفّیه الفـتى لاستــکانة * ٍمن الجوع هوناً ما یمرُّ ولا یحـلی ولا شیء مـمّا یأکل الناس عندنا * سوى الحنظل العامی والعَلْهَز الفسلِ ولـیــس لنـا إلاّ إلیـک فرارنا * وأین فرار الناس إلاّ إلى الرســلِ فقام رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم یجرُّ رداءه حتى صعد المنبر، فرفع یدیه، ثمَّ قال: «اللّهم اسقنا..» وذکر الدعاء، ثمَّ قال فما ردَّ النبی یده حتى ألقت السماء بأرواقها، وجاء أهل البطانة یضجّون: الغرق الغرق! فقال النبی صلى الله علیه وآله وسلم : «حوالینا ولا علینا» فانجاب السحاب عن المدینة حتى أحدق بها کالاَکلیل، وضحک النبی حتى بدت نواجذه، ثمَّ قال: «لله درُّ أبی طالب، لو کان حیّاً قرَّت عیناه، مَن یُنشِدنا قوله؟» فقال علی بن أبی طالب علیه السلام : «یا رسول الله کأنّک ترید قوله: وأبیضُ یُستسقى الغَمام بوجهه * ثمالُ الیتامى عصمةٌ للاَراملِ یطوف به الهُلاّک من آل هاشمٍ * فهم عنده فی نعمةٍ وفواضلِ کذبتم وبیت الله نُبزى محمّداً * ولمّـا نُـطاعِن دونه ونُناضِلِ ونُسْلِمَهُ حتى نُـصرَّع دونه * ونـذهل عـن أبـنائنا والحلائلِ فقال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم : «أجل» فقام رجل من کنانة، رضی الله تعالى عنه، فقال: لک الحمد والحمد ممّن شکر * سقینا بوجه النبیِّ المطرإلى قوله: فکان کما قال عمُّه * أبو طالبٍ أبیض ذو غرر فقال رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم : «إن یک شاعرٌ أحسن فقد أحسنت»(60). وقال ابن تیمیة: وفی الصحیح أنّ عبدالله بن عمر قال: إنّی لاَذکر قول أبی طالب فی رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم حیث یقول: وأبیض یُستسقى الغمام بوجهه * ثمالُ الیتامى عصمةٌ للاَراملِ(61) وهذا ممّا لا خلاف فیه. 8) التوسُّل بالاَنبیاء والصالحین وفی هذا القسم من التوسُّل أقسام، هی: أ ـ التوسُّل بدعائهم فی حیاتهم؛ وقد تقدّم فی الفقرة السابقة. ب ـ التوسُّل بهم فی حیاتهم. ج ـ التوسُّل بهم وبدعائهم بعد موتهم. والقسمان الاَخیران (ب، ج) ممّا وقع فیه الکلام الذی یستدعی مزیداً من النقد والمطارحة، لذا فقد أفردنا له الفصل الآتی، مستوعبین خلاله الشبهات المثارة حول هذین القسمین من التوسُّل وردودها. _________________ (1) خرّجه الحافظ العراقی فی ذیل (إحیاء علوم الدین) عن النسائی فی «الیوم واللیلة»| 1444 من حدیث علی (ع) ـ الغزالی| إحیاء علوم الدین 1 : 554. (2) سورة غافر: 40|60. (3) سورة البقرة: 2|186. (4) صحیح مسلم |2739 من حدیث ابن عمر. کذا خرّجه العراقی فی ذیل (إحیاء علوم الدین) 1 : 546. (5) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 32. (6) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 10. (7) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 16. (8) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 20. (9) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 48. (10) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 49. (11) سورة الاَعراف: 7|180. (12) الشیخ الصدوق| التوحید: 195|9. (13) أخرجهما ابن تیمیة فی کتابه زیارة القبور والاستنجاد بالمقبور :47 ـ 48. (14) مسند أحمد 1|391، وابن تیمیة| المصدر السابق :48 ـ 49. (15) الجامع الصحیح للترمذی 5 : 515|3475. (16) المصدر اسابق |3544. (17) المستدرک 1 : 400|985. (18) کنز العمال |3217 و3877. (19) الدر المنثور 4 : 9. (20) کنز العمال |3782. (21) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 50. (22) مصباح المتهجّد| للشیخ الطوسی :374. (23) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 16. (24) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 31. (25) مسند أحمد 1 : 96، 6 : 201. (26) سنن أبی داود |5052. (27) الکافی 2 : 351|1. (28) بحار الاَنوار 93 : 312. (29) کفایة الاَثر :29. (30) مجمع الزوائد 10 : 160 وقال: رواه الطبرانی فی (الاَوسط) ورجاله ثقات. (31) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 13. (32) مسند أحمد 4 : 445. (33) نهج البلاغة، الخطبة 176، ص260 ـ تحقیق صبحی الصالح. (34) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 42. (35) الاِقبال| لابن طاووس :41. (36) مسند أحمد |22219. (37) مسند أحمد |6637. (38) نهج البلاغة| الخطبة 176. (39) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 44، وله تتمة تأتی فی محلِّها. (40) سورة البقرة: 2|127 ـ 128. (41) الفِرْق: القسم من الشیء إذا انفصل عنه. (42) أی یتصایحون من الجوع. (43) صحیح البخاری 4 : 173 ـ کتاب الاَنبیاء، الباب 53. (44) سورة الکهف: 18|9. (45) مجمع البیان 6 : 697 ـ 698. (46) سورة آل عمران: 3|16. (47) سنن الترمذی |3475. (48) الترغیب والترهیب| للمنذری 2 : 485. (49) الصحیفة السجّادیة| الدعاء 49. (50) أخرجه مالک فی (الموطأ) والبخاری ومسلم فی الصحیحین، أنظر: سیر أعلام النبلاء 2 : 313، 4 : 420. (51) مسند أحمد 5:195. (52) صحیح مسلم |2542. (53) انظر: سیر أعلام النبلاء 4 : 20 ـ 32. (54) سیر أعلام النبلاء 4 : 32، تاریخ الاِسلام 2 : 174، 175. (55) سورة النساء: 4|64. (56) سورة المنافقون: 63|5. (57) زیارة القبور :41 ـ 42. (58) صحیح البخاری| کتاب الاِستسقاء، باب 643، صحیح مسلم| کتاب صلاة الاِستسقاء. (59) سنن أبی داود 4 : 232 ـ کتاب السنّة. (60) دلائل النبوة 6 : 140 ـ 142، شفاء السقام :170 ـ 171. (61) زیارة القبور :42.

   + ammar saheb ; ٤:٥٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هل التوسُّل شرک؟

التوسُّل لغةً واصطلاحاً توسَّل إلى الله بوسیلةٍ: إذا تقرّب إلیه بعمل. ووَسَّل فلانٌ إلى الله وسیلةً: إذا عمل عملاً تقرّب به إلیه.وتوسّل إلیه بکذا: تقرّب إلیه بحرمةِ آصرةٍ تُعطفه علیه. والوسیلة: القُربة.. والدرجة.. والمنزلة عند الملک. وفی حدیث الآذان: «اللهم آتِ محمداً الوسیلة» هی فی الاَصل ما یُتَوصَّلُ به إلى الشیء ویُتَقَرّب به، والمراد به فی الحدیث: القرب من الله تعالى، وقیل: هی الشفاعة یوم القیامة. وقیل: هی منزلة من منازل الجنّة. هکذا قال ابن منظور(1). وقال الراغب: الوسیلة: التوصّل إلى الشیء برغبة، وهی أخصّ من الوصیلة بتضمّنها لمعنى الرغبة، قال تعالى: ( وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَة ). وحقیقة الوسیلة إلى الله تعالى ـ کما قال الراغب ـ مراعاة سبیله بالعلم والعبادة، وتحرّی مکارم الشریعة، وهی کالقربة(2). وقد ورد لفظ «الوسیلة» فی القرآن الکریم فی موضعین: الاَول: فی قوله تعالى: ( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون )(3). قال أهل التفسیر: أی اطلبوا إلیه القربة بالطاعات، فکأنّه قال: تقرّبوا إلیه بما یرضیه من الطاعات(4). قال الرازی: الوسیلة، فعیلة، من وَسَل إلیه إذا تقّرب إلیه. قال لبید الشاعر: أرى الناسَ لا یدرون ما قدَّ أمرهم * ألا کل ذی لبٍّ إلى الله واسِلُ أی متوسل. فالوسیلة هی التی یُتَوسَّل بها إلى المقصود(5). واستنتج السید الطباطبائی ممّا تقدَّم فی معنى الوسیلة أنّها لیست إلاّ توصلاً واتصالاً معنویاً بما یوصل بین العبد وربّه ویربط هذا بذاک، ولا رابط یربط العبد بربّه إلاّ ذلّة العبودیة، فالوسیلة هی التحقق بحقیقة العبودیة وتوجیه وجه المسکنة والفقر إلى جنابه تعالى، فهذه هی الوسیلة الرابطة، وأمّا العلم والعمل فإنّما هما من لوزامها وأدواتها کما هو ظاهر، إلاّ أن یطلق العلم والعمل على نفس هذه الحالة. وفی الترابط بین المفردات الثلاثة: « تقوى الله» و«ابتغاء الوسیلة» و«الجهاد فی سبیله» الواردة فی الآیة عرض السید الطباطبائی صورةً رائعة متماسکة، خلاصتها أنّ الاَمر بابتغاء الوسیلة بعد الاَمر بالتقوى، ثمَّ الاَمر بالجهاد فی سبیل الله بعد الاَمر بابتغاء الوسیلة، هو من قبیل ذکرالخاص بعد العام اهتماماً بشأنه(6). فابتغاء الوسیلة إذن وهو التماس ما یقرّب العبد إلى ربّه، أخص من التقوى العامة فی اجتناب المعاصی والعمل بالطاعات. والموضع الثانی: فی قوله تعالى: ( أُولئِکَ الَّذِینَ یَدْعُونَ یَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِیلَةَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ وَیَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَیَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّکَ کَانَ مَحْذُوراً )(7). والآیة هنا فی معرض الردِّ على أقوام یعبدون الملائکة، أو یؤلهون المسیح وعزیراً علیهما السلام ، فقالت الآیة انّ أولئک الذین تدعونهم من ملائکة وأنبیاء إنّما هم فی أنفسهم یبتغون إلى ربِّهم الوسیلة ویرجون رحمته ویخافون عذابه(8). والوسیلة هنا لم تخرج عن معناها الاَول، فهی التوصل والتقرّب. وربّما استعملت بمعنى ما به التوصّل والتقرّب، ولعلّه الاَنسب بالسیاق(9). ومن کل ما تقدّم یُعلَم أنّ التوسُّل إنّما هو اتخاذ الوسیلةالمقصود، ومعه یکون الاَنسب فی معنى الوسیلة أنّها ما یتم به التوصّل والتقرّب. هذا هو التوسُّل فی معناه اللغوی الجامع. أمّا التوسُّل إلى الله تعالى فی معناه الاصطلاحی، فهو أن یتقرّب العبد إلى الله تعالى بشیء یکون وسیلة لاستجابة الدعاء ونیل المطلوب(10). وهو ما جاء به قوله تعالى: ( وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرَوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً ) فهم بعد استغفارهم یتّخذون من استغفار الرسول لهم وسیلة لنیل توبة الله علیهم ورحمته إیّاهم. وهذا توسُّل بدعاء الرسول صلى الله علیه وآله وسلم فی حیاته. ولم ینحصر أُسلوب التوسُّل المأمور به شرعاً، أو الآخر الذی أباحته الشریعة، بهذا اللون بل تعدَّدت أسالیبه بتعدُّد الوسائل المعتمدة فیه، کما سیأتی فی مبحث أقسام التوسُّل. ومن هنا یمکن ملاحظة أکثر من مصطلح آخر قد یکون مرادفاً للتوسُّل بهذا المعنى، منها:1 ـ الاستشفاع: أو التشفّع، وهو اتخاذ الشفیع إلى الله تعالى لاستجابة الدعاء ونیل القرب والرضا. وقد کان الاستشفاع بالنبی صلى الله علیه وآله وسلم وبدعائه فی حیاته ثابت فی سلوک المسلمین وثقافتهم، کما هو ثابت أیضاً بعد وفاته، والاِجماع قائم على تحقّق شفاعته صلى الله علیه وآله وسلم لاَمّته یوم القیامة. والشفیع بمثابة الوسیلة فی الدعاء وطلب القربى. 2 ـ الاستغاثة: وهی طلب الاِغاثة من المستغاث به، إلى المستغاث والمغیث وهو الله تعالى. 3 ـ التوجّه: وهو التوجّه إلى الله تعالى بما له وجه عنده. 4 ـ التجوّه: وهو مثل التوجّه، فهو سؤال الله تعالى بما له وجاهةٌ عنده. فالوسیلة فی التوسُّل، هو الشفیع فی الاستشفاع، وهو المستغاث به فی الاستغاثة، وهو المتوجَّهُ به فی التوجّه، والمتجوّه به فی التجوّه. ولا عبرة فی اختلاف الاَلفاظ أو الاختلاف فیها، ما دام المعنى واحداً، وهو سؤال الله تعالى بالنبی محمد صلى الله علیه وآله وسلم أو بغیره ممّا له عند الله تعالى منزلة مقطوع بها. _________________ (1) لسان العرب (وسل). (2) معجم مفردات ألفاظ القرآن (وسل) :560 ـ 561. (3) سورة المائدة: 5|35. (4) مجمع البیان 3 : 293. (5) تفسیر الرازی 6 : 225 ـ 226. (6) المیزان 5 : 328. (7) سورة الاِسراء: 17|57. (8) انظر تفسیر الرازی 10 : 233 ـ 234، والمیزان 13 : 128. (9) المیزان 13 : 130. (10) انظر: التوسل| جعفر السبحانی :18، معاونیة التعلیم والبحوث الاِسلامیة، بدون تاریخ ورقم طبعة.

   + ammar saheb ; ٤:٥٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هدم قبور البقیع

مقتبس من مقال: السید حیدر الحائری بسمه تعالى الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وآله الطیبین الطاهرین المختارین من الله لإمامة عباد الله سبحانه وتعالى. إن الأُمَمُ المتمدِّنة المتحضرة فی العالم تَعمدُ إلى بناء قبور شخصیاتها ورموزها لیکونوا مناراً للأجیال على مدِّ العصور والأزمنة، وتحافظ علیها وتحترمها وحتى القبور الوهمیة والمراقد الرمزیة باسم الجندی المجهول وغیره. ولکن مع الأسف الشدید، فإن الفرقة الوهابیة هجموا بکل وحشیّة وتهکم وشراسة على مراقد أهل البیت (علیهم السلام) ومنتسبیهم فی البقیع الطاهر وهدموا قبابهم المقدسة وساووا قبورهم الطاهرة بالأرض وسحقوها سحقاً وذلک فی الیوم الثامن من شوال 1344هـ فکأنهم قد أسفوا على عدم وجودهم مع أسلافهم فی السقیفة أو أسلافهم فی کسر ضلع بنت الرسول (صلى الله علیه وآله) وریحانته وحرق بیتها وهدمهم رکن الدین وعمود المؤمنین فی قتل أمیر المؤمنین (علیهم السلام) أو رشق جنازة الإمام الحسن المجتبى (علیهم السلام) السبط الأکبر للنبی المصطفى أو مع أسلافهم الذین سحقوا جسد الحسین الشهید (علیهم السلام) سبط الرسول وقرة عین الزهراء البتول وأجساد أهل بیته وأنصاره المستشهدین معه بخیولهم. ولکن إذا لم یدرکوا ذلک الزمان ولم ینالوا من أجساد آل النبی (صلى الله علیه وآله) الذین أذهب الله عنهم الرجس وطهرهم تطهیرا، فقد نالوا من مراقدهم الشریفة وسحقوا قبابها الطاهرة. محاولین أن یمحوا ذکرهم ویزیلوا حبهم من قلوب موالیهم وطمس ذکراهم من التاریخ. ولکن هیهات هیهات أیها الحاقدون على دین رسول الله (صلى الله علیه وآله) کلمات قالتها البطلة العظیمة و المجاهدة الشامخة زینب الکبرى بنت علی بن أبی طالب (علیهم السلام) لیزید بن معاویة "والله لَن تَمحُوَ ذِکرَنا" کلمات لازالت أصداؤها تُدَوّی وستظل إلى أن نلقى الله تعالى أحکَم الحاکِمین. فی الیوم الثامن من شوال 1344هـ هُدِمَت قبور أبناء رسول الله (صلى الله علیه وآله) و عترته الطاهرة فی البقیع، وقبور شهداء أحُد وسیدهم حمزه سید الشهداء وقبور غیرهم من الصحابة الکرام، مهدومةً مهجورة لیس هناک سقف یَستظِلّ به الزائرون، ولا مصباح ولا سراج یستضیء بنوره الوافدون، بمرأى من المسلمین وهم أحق من غیرهم بحفظ تلک المعالم الفاخرة والمراقد الطاهرة، فقد قال رسول الله (صلى الله علیه وآله) حُرمة المسلم میتاً کحرمته حیاً، وکم عندنا وعند إخواننا أصحاب مدرسة الخلفاء من الأخبار المرویة فی فضل زیارة قبور المؤمنین، وإنّ رسول الله (صلى الله علیه وآله) کان یذهب إلى البقیع ویستغفر للأموات ولنعم ما قیل: لِمن القبور الدارسات بطیبة عفت لها أهل الشقا آثارا قُل للّذی أفتى بهدم قبورهم إن سوف تصلى فی القیامة نارا أعَلِمتَ أیَّ مراقد هدمتها؟ هی للملائک لاتزال مزارا وفی هذا الیوم على وجه الخصوص یتساءل المسلمون لِمَ هذه المعاملة السیئة مع آل النبی (صلى الله علیه وآله) وهم الذین جعلهم الله تعالى فی المرتبة العلیا والدرجة العظمى وجعلهم سادة المسلمین وقادة المؤمنین، وهم وحدهم یمثلون جدهم رسول الله (صلى الله علیه وآله) فی علمه وحلمه وصفاته وأخلاقه وسیرته وسلوکه. وأخیراً ولیس آخراً أقول بأن لهذه الکلمات بقیة فی بحث مقبل إن شاء الله تعالى ((وسیعلم الذین ظلموا أی منقلب ینقلبون)). سورة الشعراء آیة 227. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته

   + ammar saheb ; ٤:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هدم قبور البقیع

مقتبس من مقال: السید حیدر الحائری بسمه تعالى الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وآله الطیبین الطاهرین المختارین من الله لإمامة عباد الله سبحانه وتعالى. إن الأُمَمُ المتمدِّنة المتحضرة فی العالم تَعمدُ إلى بناء قبور شخصیاتها ورموزها لیکونوا مناراً للأجیال على مدِّ العصور والأزمنة، وتحافظ علیها وتحترمها وحتى القبور الوهمیة والمراقد الرمزیة باسم الجندی المجهول وغیره. ولکن مع الأسف الشدید، فإن الفرقة الوهابیة هجموا بکل وحشیّة وتهکم وشراسة على مراقد أهل البیت (علیهم السلام) ومنتسبیهم فی البقیع الطاهر وهدموا قبابهم المقدسة وساووا قبورهم الطاهرة بالأرض وسحقوها سحقاً وذلک فی الیوم الثامن من شوال 1344هـ فکأنهم قد أسفوا على عدم وجودهم مع أسلافهم فی السقیفة أو أسلافهم فی کسر ضلع بنت الرسول (صلى الله علیه وآله) وریحانته وحرق بیتها وهدمهم رکن الدین وعمود المؤمنین فی قتل أمیر المؤمنین (علیهم السلام) أو رشق جنازة الإمام الحسن المجتبى (علیهم السلام) السبط الأکبر للنبی المصطفى أو مع أسلافهم الذین سحقوا جسد الحسین الشهید (علیهم السلام) سبط الرسول وقرة عین الزهراء البتول وأجساد أهل بیته وأنصاره المستشهدین معه بخیولهم. ولکن إذا لم یدرکوا ذلک الزمان ولم ینالوا من أجساد آل النبی (صلى الله علیه وآله) الذین أذهب الله عنهم الرجس وطهرهم تطهیرا، فقد نالوا من مراقدهم الشریفة وسحقوا قبابها الطاهرة. محاولین أن یمحوا ذکرهم ویزیلوا حبهم من قلوب موالیهم وطمس ذکراهم من التاریخ. ولکن هیهات هیهات أیها الحاقدون على دین رسول الله (صلى الله علیه وآله) کلمات قالتها البطلة العظیمة و المجاهدة الشامخة زینب الکبرى بنت علی بن أبی طالب (علیهم السلام) لیزید بن معاویة "والله لَن تَمحُوَ ذِکرَنا" کلمات لازالت أصداؤها تُدَوّی وستظل إلى أن نلقى الله تعالى أحکَم الحاکِمین. فی الیوم الثامن من شوال 1344هـ هُدِمَت قبور أبناء رسول الله (صلى الله علیه وآله) و عترته الطاهرة فی البقیع، وقبور شهداء أحُد وسیدهم حمزه سید الشهداء وقبور غیرهم من الصحابة الکرام، مهدومةً مهجورة لیس هناک سقف یَستظِلّ به الزائرون، ولا مصباح ولا سراج یستضیء بنوره الوافدون، بمرأى من المسلمین وهم أحق من غیرهم بحفظ تلک المعالم الفاخرة والمراقد الطاهرة، فقد قال رسول الله (صلى الله علیه وآله) حُرمة المسلم میتاً کحرمته حیاً، وکم عندنا وعند إخواننا أصحاب مدرسة الخلفاء من الأخبار المرویة فی فضل زیارة قبور المؤمنین، وإنّ رسول الله (صلى الله علیه وآله) کان یذهب إلى البقیع ویستغفر للأموات ولنعم ما قیل: لِمن القبور الدارسات بطیبة عفت لها أهل الشقا آثارا قُل للّذی أفتى بهدم قبورهم إن سوف تصلى فی القیامة نارا أعَلِمتَ أیَّ مراقد هدمتها؟ هی للملائک لاتزال مزارا وفی هذا الیوم على وجه الخصوص یتساءل المسلمون لِمَ هذه المعاملة السیئة مع آل النبی (صلى الله علیه وآله) وهم الذین جعلهم الله تعالى فی المرتبة العلیا والدرجة العظمى وجعلهم سادة المسلمین وقادة المؤمنین، وهم وحدهم یمثلون جدهم رسول الله (صلى الله علیه وآله) فی علمه وحلمه وصفاته وأخلاقه وسیرته وسلوکه. وأخیراً ولیس آخراً أقول بأن لهذه الکلمات بقیة فی بحث مقبل إن شاء الله تعالى ((وسیعلم الذین ظلموا أی منقلب ینقلبون)). سورة الشعراء آیة 227. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته

   + ammar saheb ; ٤:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

إن العدوان السافر على آل الرسول (علیهم السلام ) لیس خطأ ، بل هو حقد دفین وبغض لئ

بقلم: مصطفى الشیخ عبدالله ""القارعة وما أدراک ما القارعة؟یوم انخلعت بفاجعة البقیع قلوب المؤمنین واقشعرت لها جلود العالمین وارتعشت بها فرائض الإسلام وطاشت لها عقول الأنام،قارعة یا لها من قارعة عصفت فی بیوت أذن الله أن ترفع ویذکر فیها اسمه،فنسفت ضراح الإمامة وطمست ضرائح القدس والکرامة ونقضت محکمة التنزیل ومطاف جبرائیل ومیکائیل"" عبد الله بن حسن باشا صاحب کتاب (صدق الخبر صفحة 141) . اجل أیها الأحبة،کان المسلمون فی وداعة وسماحة منذ قرون طویلة،طوال سنتهم، وبعد إنهائهم من فریضة الحج،یعرجون على مدینة الرسول صلى الله علیه وآله،لزیارة قبره الشریف وقبر بنته الصدیقة الطاهرة فاطمة بنت محمد علیها سلام الله، وزیارة قبورأهل بیته (ع) الذین طهرهم الله تطهیرا،المستقرة قبورهم فی روضة البقیع،حیث حوت تلکالروضة الشریفة الإمام الحسن بن علی،الإمام علی زین العابدین،الإمام محمد]الباقر،والإمام جعفر الصادق (ع)،إضافة إلى ما یقارب عشرة آلاف من الصحابة (رض) إذ أول من دفن فی البقیع من المهاجرین الصحابی عثمان ابن مظعون(رض)ومن الأنصار الصحابی أسعد ابن زرارة(رض) والکثیر من الهاشمیین. وقد کان المسلمون یتسابقون على زیارة تلک القبور الشریفة والأضرحة المبارکة، لماحوته من شخصیات طاهرة مطهرة،من أهل بیت النبوة ومعدن الرسالة، الذین خصهم الله سبحانه وتعالى فی کتابه الکریم بآیة التطهیر (إنما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت ویطهرکم تطهیرا) وغالبا ما کانوا یجلبون الهدایا والنذور معهم،من حُلى وفُرش ثمینة وأموال. وقد کانت تلک الأضرحة الشریفة محط رحال المسلمین ولم تزل کذلک، حیث ترى الألوف المؤلفة من المسلمین صافین حول قبر النبی (ص) وقبور أهل بیته (ع) وذلک حبا وتعظیما للرسول واهل بیته الکرام،وتعظیمهم تعظیم للإسلام وتعالیمه. ولکن وألف آه من لکن،وبعد احتلال الوهابیین لمدینة الرسول، یأتی یوم الثامن من شوال من سنة 1344 هجریة ،وتطال ید الغدر والإثم تلک القبور الشریفة والقباب البیضاء،وتحول تلک الروضة فی ثلاثة أیام سود حالکة ظالمة من أیام الغدر والبطش والجور على آل الرسول،تحولها إلى ارض صفراء جرداء!؟؟ "معذرة اخوتی أخواتی فقدأخذتنی العبرة ورحت فی بکاء شدید ولم أتمالک نفسی حین کتبت الجمل السابقة،حیث انهم علیهم السلام مظلومین فی حیاتهم ومماتهم !؟". یروی الراوی فی کتابه (صدق الخبر):""إن الفرقة- یرید الوهابیین- أجبروا کثیرا من الناس على مساعدتهم ومعهم الرفوش والفؤوس،فهدموا جمیع ما فی المعلى من آثارالصالحین وکانت کثیرة،ثم هدموا قبة مولد النبی (ص)ثم مولد أبى بکر،والمشهور بمولد سیدنا علی(ع)وقبة السیدة خدیجة أم المؤمنین رضی الله عنها،وتتبعوا جمیع المواضعالتی فیها آثار الصالحین،وهم أثناء هدمهم یضربون الطبول ویرتجزون مبالغین فی شتم القبور التی هدموها،ولم تمضی ثلاثة أیام إلا وقد محوا عموم تلک الآثار المبارکة،وقد نهبت الفرقة کل ما فی الحجرة النبویة من التحف والأموال والمجوهرات،وطردوا قاضی مکة وقاضی المدینة ومنعوا الناس من زیارة النبی(ص)""(صدق الخبر صفحة 152) نعم،یأبى أعداء الله والرسول واهل بیته، من أن تبقى تلک القباب البیضاء الناصعة،وتلک المشاهد والدور والقبور المشرفة،رمزا خالدا للمسلمین،یأبوا من أن تبقى تلک المعالم الإسلامیة،صرحا شامخا یُشم منه عبق النبوة وریح التاریخ وغبار المجد والتغییر والثورة على الجهل والباطل،یأبوا إلا أن یطمسوا هذه المفاخروالمنائر الإسلامیة المحمدیة،لا لشیء سوى البغض لعلی (ع) وإتباع سنة إمامهم معاویة ابن أبى سفیان وابن آکلة الأکباد علیهم لعنة الله، الذی جعل من سب أمیر المؤمنین علی ابن أبى طالب (ع) سنة فوق المنابر، وتطبیقا لفتوى عاقة جائرة لشیخهم ابن تیمیة الأموی الناصبی الذی ما فتأ وتلمیذه ابن القیم یمجدون معاویتهم وابنه یزید،و محمد ابن عبد الوهاب الذی تلقى عنهم . قال شیخهم بن تیمیة فی (منهاج السنة 185:3):لم یکن من ملوک الإسلام خیرا من معاویة،ولا کان الناس فی زمان ملک من الملوک خیرا منهم فی زمن معاویة،إذا نسبت أیامه إلى من بعده.وإذا نسبت أیام أبى بکر وعمر ظهر التفاضل.وقد روى أبو بکر الاثرم،قال حدثنا محمد بن عمرو بن جبلة،حدثنا محمد بن مروان،عن یونس،عن قتادة قال:لو أصبحتم فی مثل عمل معاویة لقال أکثرکم:هذا المهدی. الله اکبر یا ابن تیمیة،معاویة هو المهدی بتحریفه للوحی، وبوضعه آلاف الأحادیث المکذوبة على الرسول وبخروجه على خلیفة المسلمین وإمام زمانه علی (ع) فی الجمل،وبنکثه العهد بینه و الإمام الحسن(ع)،وبقتله الصحابی الجلیل حجر ابن عدی(رض)،وبجعله الحکم ملکا عضوضا یتوارثه بنی أمیة،الشجرة الملعونة فی القرآن و و و ....نعم هذا هو المهدی فی نظر ابن تیمیة ومن والاه،من النواصب جنود بنی أمیة أمثال أبى بکر ابن العربی صاحب (العواصم من القواصم) ومحب الدین الخطیب وأبو منتصر البلوشی،وعثمان الخمیس الکویتی،الذی صرح من قناة المستقلة أن یزید هو أمیر للمؤمنین صالحا أم طالحا، وأن علیا لم یفعل شیئا للإسلام فی مکة سوى مبیته فی فراش الرسول لیلة الهجرة!؟؟؟ والحدیث لم یزل حول معاویة، حیث یصرح الأستاذ جورج جرداق فی الجزء الرابع من کتابه (الإمام علی):""إن ابرز الأمویین تمثیلا لخصائص أمیة هو معاویة بن أبى سفیان،وأول ما یطالعنا من صفاته انه لم یکن على شیء من الإنسانیة والإسلام"" وذات یوم فی الجاهلیة تقاضى عبد المطلب جد علی (ع) وحرب ابن أمیة جد معاویة إلى نفیل بن عدی فقضى لجد علی،وقال لجد معاویة:أبوک معاهر وأبوه عف وذاد الفیل عن بلد الحرام هذا هو معاویة،الذی هو لدى البعض وللأسف الشدید خلیفة للمسلمین ومن الصحابة الأجلاء!!؟ ورجوعا لهدم القبور، قال ابن القیم تلمیذ ابن تیمیة فی کتابه زاد المعاد فی هدى خیر العباد صفحة 661 "یجب هدم المشاهد التی بنیت على القبور ولا یجوز إبقائها- بعد القدرة على هدمها وإبطالها- یوما واحدا" فما تقول فی فتاوى أطلقها أناس تسموا بالمشیخة ولیسوا منها،حیث أفتوا بوجوب هدم القبور والمشاهد الشریفة؟وکانوا مصدرا للتکفیر وللفتنة الدائمة و سببا فی اتساع رقعة الخلاف بین أهل القبلة،إذ لا ینظرون للأمور إلا بمنظار البدعة والشرک والکفر!! أجل،فبعد احتلال الوهابیین للمدینة المنورة فی عام 1344 ،استفتى شیوخهم- تحت التهدید والترهیب- علماء المدینة حول وجوب هدم القبور،حیث أرسل الوهابیون قاضی القضاة فی نجد سلیمان بن بلیهد إلى علماء المدینة یستفتیهم حول بناء مراقد أولیاءالله،وکان یحمل أسئلة متضمنة الأجوبة من وجهة نظر الوهابیین،وقد صدرت الفتوى بوجوب الهدم وذلک تحت التهدید!؟؟ یقول سماحة العلامة الشیخ جعفر السبحانی فی کتابه الوهابیة فی المیزان صفحة 54 "وهذا ما حصل بالفعل،فبعدما صدرت تلک الفتوى من خمسة عشر عالما من علماء المدینة،وانتشرت فی الحجاز،بدأت السلطات الوهابیة بهدم قبور آل الرسول(ص)فی الثامن من شوال من نفس العام،وقضت على آثار أهل البیت علیهم السلام،والصحابة،ونهبت کل ما کان فی ذلک الحرم المقدس من فُرش غالیة وهدایا ثمینة وغیرها،وحولت تلک الزمرة الوحشیة البقیع المقدس إلى ارض قفراء موحشة" وقد نشرت جریدة أم القرى الصادرة فی مکة ،فی شوال 1344 تلک الأسئلة والأجوبة،وقد أثارت ضجة کبیرة بین أوساط المسلمین،سنة وشیعة. إن هذا العدوان السافر على آل الرسول (ع)، لیس خطأ ولیس اشتباها کما قال البعض،بل هو حقد دفین وبغض لئیم لعترة المصطفى(ص) وشیعتهم،فقد هجم الوهابیون قبل ذلک فی العام 1216هجریة على کربلاء المقدسة،وقتلوا زوار الحسین (ع)ونهبوا ما فی خزانة الحرم المطهر،وقد ارتکب الوهابیون جرائم وفظائع لا توصف،فقد قیل انهم قتلوا نحو خمسة آلاف مسلم أغلبهم من الأخوة الإیرانیین،وکرروا الهجوم على النجف الاشرف کذلک، وقد فعلوا ومثلوا تماما کما فعل ومثل یزید وجنوده فی هجومه على مکة والمدینة. والمجازر التی ارتکبت فی مزار شریف وباکستان لم تزل رطبة،وهی مثال لعنجهیة هؤلاء القوم،الذین لا یعرفون من الإسلام إلا الشرک والتکفیر والتصفیة الجسدیة. إنا لله وإنا إلیه راجعون،ولا حول ولا قوة إلا بالله العلی العظیم،وسیعلم الذین ظلموا أی منقلب ینقلبون،والعاقبة للمتقین،ولا عدوان إلا على الظالمین.

   + ammar saheb ; ٤:٥٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

إمبراطوریة الشر أم الخیر تنتظر العالم؟

بسم الله الرحمن الرحیم قراءة وإعداد: بسام محمد حسین لاحظ تقریر إن استنتاج مفهوم الإمبراطوریة فی العصر الحدیث لم یعد یرتبط باتساع الامتداد الجغرافی من طریق احتلال الأرض بقدر ما یرتبط بالقدرة على التحکم فی اقتصادیات العالم وتوافر السیولة النقدیة والتقدم العلمی والتکنولوجی والسیطرة على التجارة العالمیة وبعض الجوانب المدنیة الأخرى المرئیة وغیر المرئیة، وهی کلها مزایا تتوافر لأمریکا أکثر مما تتوافر لأیة دولة من الدول الکبرى، وأمریکا تدرک ذلک تماماً وتعرف کیف توجه هذه القدرات المتعاظمة لتحقیق مصالحها بصرف النظر عن مصالح الآخرین، کما تعرف کیف تستغل جوانب الضعف والنقص فی غیرها من الدول لکی تبسط نفوذها بحیث تتحول هذه الدول إلى توابع تدور فی فلکها وتنفذ أوامرها ووصل الأمر بالقوة الأمریکیة إلى الحد التی تستطیع معه توقیع العقوبات الاقتصادیة على الدول الأخرى (المارقة) التی ترفض الانصیاع لسیاستها، وأضاف التقریر ساعدت الظروف والأوضاع المضطربة على أن تتدخل فی کثیر من مناطق العالم برغبة من أهلها فی الغالب وبدعوة منهم للمساعدة فی حفظ أمنهم وکیانهم، وقد أفلحت فی أن ترسی ولو ظاهریاً قواعد الدیمقراطیة فی عدد من الدول التی کانت تعانی من الحکم الدیکتاتوری وتسهم فی تسویة النزاعات السیاسیة والإقلیمیة وتعمل باسم السلام الأمریکی أسوة بالتعبیر القدیم (السلام الرومانی) وأدت التغییرات العالمیة فی مجال السیاسة والعلاقات الدولیة والبحث العلمی والتقدم التکنولوجی إلى أن یصبح مفهوم الإمبراطوریة مفهوماً أیدلوجیاً له أبعاد جدیدة تختلف عن مجرد الوجود العسکری وإخضاع الشعوب بطریقة مباشرة واستغلال مواردها الاقتصادیة لمصلحة القوة المهیمنة، وهو یعتمد على الإنجازات العلمیة الهائلة، خصوصاً تکنولوجیا الاتصال لنشر أفکار والثقافة والتحکم فی عقول الناس وهو کلها خصائص تتوافر لأمریکا وتسوغ لها أن تصبح الإمبراطوریة القویة الوحیدة، وأشارت الدراسة إلى أن هذا التحول دفع الکثیر من المفکرین الأمریکیین إلى الشک فی ما إذا کانت هذه الهیمنة فی مصلحة أمریکا والإنسان الأمریکی الذی یؤمن بالنظام الجمهوری ویعتز بالدیمقراطیة والعدالة والکرامة الفردیة، فالنظام الإمبراطوری یتعارض تماماً مع نظام الحکم الجمهوری الذی یؤلف عنصراً أساسیاً فی الفکر الأمریکی منذ حروب الاستقلال، لذا فإن قیام إمبراطوریة أمریکیة تضطلع المهمات التی یتصورها ساسة أمریکا فی الوقت الحاضر قد یحمل بین ثنایاه بذور انهیار أمریکا دولة جمهوریة ومجتمع دیمقراطی، لکن فکرة الإمبراطوریة الأمریکیة الکبرى والوحیدة تلقى فی الوقت ذاته کثیراً من القبول والرضا لدى قطاعات کبیرة من المجتمع الأمریکی الذی تبهره مظاهر العظمة والقوة ویشعر بالفخر والکبریاء إزاء المکانة الذی تتمتع بها أمریکا الآن ولا یرى ما یمنع من أن تصبح أمریکا إمبراطوریة – بل أنها إمبراطوریة فعلاً مادام لدیها کل مسوغات النظام الإمبراطوری من حیث القوة العسکریة والهیمنة السیاسیة والسیطرة الاقتصادیة والتقدم العلمی والتفوق التکنولوجی وزادت من قوة هذه الاتجاه أحداث أیلول وما شعر به الأمریکیون من مهانة لن یمحوها سوى الالتجاء إلى القوة لتغلب على المخاوف الداخلیة والسیطرة على العالم کله، ولیس فقط على قوى الإرهاب، ویرى بعض المفکرین الذین یناصرون فکرة الإمبراطوریة الأمریکیة أنها ستکون نوعاً مختلفاً من الإمبراطوریات بحکم الظروف القائمة فعلاً، وأنها ستقوم أیضاً على أسس ومفاهیم مختلفة تتناقض تماماً مع کل الأسس والمفاهیم التی کان یعتنقها النظام الإمبراطوری القدیم، فیما یرى الکاتب فیکتور دیفید هانسون وهو أحد کتاب مجلة ناشیونال ریفیو الأمریکیة أنها إمبراطوریة من نوع مضحک، فی مقارنة بین الإمبراطوریة الرومانیة باعتبارها المثال الأعلى الفذ للنظام الإمبراطوری وبین الأسس التی تقوم علیها الإمبراطوریة الأمریکیة ودافع هانسون عن الشعب الأمریکی بأن شعب لا یعانی من طموحات أو تطلعات إمبریالیة وأن الأوضاع فی أمریکا تختلف اختلافاً جذریاً عما کان سائداً فی الإمبراطوریة الرومانیة، لأن اتجاهات الدولة السیاسیة وتوجهاتها الفکریة وتاریخها ونظرتها إلى الحیاة کلها أمور لا تؤهلها على رغم التفوق العلمی والتکنولوجی والحربی لأن تقوم بالدور التی کانت تقوم به أی من الإمبراطوریات الکبرى المعروفة فی التاریخ سواء أکانت هی أثینا أم الإمبراطوریة الرومانیة أم الإمبراطوریة العثمانیة أم أخیراً الإمبراطوریة البریطانیة وأوضح هانسون فلیس ثمة وجه للمقارنة التی یعقدها بعض الأوربیین وبین الرئیس بوش ویولیس قیصر أو وصف الرؤساء والعسکریین الأمریکیین الحالیین بالصفات التی کانت روما تصف بها رجالها وعرض أکثر من مثال على عدم التشابه بین مفهوم الماضی للإمبراطوریة والواقع الأمریکی الراهن وقال إذا حدث أن قامت إمبراطوریة أمریکیة فإنها ستکون إمبراطوریة مضحکة وهزلیة بین سائر الإمبراطوریات لافتقارها إلى کل العناصر والمقومات اللازمة لقیام کیان إمبراطوری بالمعنى الدقیق للکلمة فأمریکا تعطی أکثر مما تأخذ ولا تسلم فی الوقت نفسه من انتقادات الآخرین بل أیضاً من معارضة مفکریها وأدبائها للسیاسة التی تنتهجها فی التعامل مع الغیر بینما کان أدباء الإمبراطوریات الأخرى وشعراؤها یشیدون بإنجازاتها ویمجدون زعماءها ویعملون على تخلید ذکراهم فیما یجد الأمریکیون لذة فی السخریة من الزعماء الأمریکیین.

   + ammar saheb ; ٤:٥۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

البقیع وحقوق الانسان

بسم الله الرحمن الرحیم بقلم :الاستاذ صادق جبران البقیع هو المقبرة الرئیسة لأهل المدینة المنورة منذ عهد الرسول ، ومن أقرب الأماکن التاریخیة إلى مبنى المسجد النبوی حالیاً، یقع فی مواجهة القسم الجنوبی الشرقی من سوره، وقد ضمت إلیه أراض مجاورة وبنی حوله سور جدید مرتفع مکسو بالرخام. وتبلغ مساحته الحالیة مائة وثمانین ألف متر مربع؛ ویضم البقیع أربعة من أئمة المسلمین من أهل بیت رسول الله وهم: 1 ـ الإمام الحسن بن علی بن أبی طالب . 2 ـ الإمام علی بن الحسین زین العابدین . 3 ـ الإمام محمد بن علی الباقر . 4 ـ الإمام جعفر بن محمد الصادق . ویروى أن عشرة آلاف صحابی دفنوا فیه، منهم أمهات المؤمنین زوجات رسول الله عدا خدیجة ومیمونة، وابنه إبراهیم، وعمه العباس، وعمته صفیة، وغیرهم کثیر. کما یضم رفات الآلاف المؤلفة من أهل المدینة ومن توفی فیها من المجاورین والزائرین أو نقل جثمانهم على مدى العصور الماضیة. وقد وردت أحادیث عدة فی فضل البقیع، وزیارة رسول الله والدعاء لمن دفن فیه، منها: أن رسول الله کان یخرج من آخر اللیل إلى البقیع، فیقول: «السلام علیکم دار قوم مؤمنین، وأتاکم ما توعدون، غداً مؤجلون، وإنا إن شاء الله بکم لاحقون، اللهم اغفر لأهل بقیع الغرقد». لذا تستحب زیارة البقیع والدعاء لمن دفن فیه اتباعاً لسنة المصطفى . أحد قبور المعصومین علیهم السلام فی مقبرة البقیعإلا أنه فی الیوم الثامن من شوال 1344هـ امتدت بعض الأیادی التکفیریة فهدمت قبور أبناء رسول الله وعترته الطاهرة فی البقیع، وقبور شهداء أحُد وسیدهم حمزه سید الشهداء وقبور غیرهم من الصحابة الکرام، بمرأى من المسلمین ومسمع منتهکین حرمة خیار المسلمین بانتهاک حرمة قبورهم وتدنیسها فقد قال رسول الله حُرمة المسلم میتاً کحرمته حیاً، ومنتهکین حقوق ملایین المسلمین بحقهم فی الحفاظ على ما یعتبرونه أماکن دینیة مقدسة عندهم وذلک بغلبة القهر والقوة فی فترة تاریخیة اعتقدت فئة محدودة من المسلمین أن الغلبة ستدوم لهم وإلى الأبد ضاربین بمشاعر من خالفهم من المذاهب الإسلامیة الأخرى عرض الحائط متخندقین حول رؤیة أحادیة ضیقة ومتناسین أن هذه البقعة المبارکة یفد إلیها کل المسلمین بمختلف ألوانهم وطوائفهم. ومتناسین أن هذا المجتمع یتشکل من مجموع المذاهب الإسلامیة التی لا یستطیع أی منها أن یدعی بأنه یشکل أغلبیة السکان فی هذه البلاد، وغیر مدرکین أن سر تمیزه وما یضمن له الحیویة هو هذا التعدد المذهبی. إن ذکرى تهدیم قبور أئمة أهل البیت والصحابة فی جنة البقیع وفی تجدد ذکراها السنویة تجدد طرح الأسئلة الحیویة المتعلقة بتعددیة هذا المجتمع من جهة وبالحریة الدینیة والمذهبیة من جهة أخرى التی ظلت فئة من أبناء هذا المجتمع تعده حکراً علیها دون أن تعطی الآخرین الحق فی ممارسة شعائرهم ودینهم وکل ما تعلق بذلک بحریة تامة دون إکراه أو ضغط أو تعرض لهم من الآخرین فی جو تسود فیه المحبة والتسامح بین مختلف المذاهب والتوجهات، هذا التسامح الذی لا غنى لمجتمعنا عنه للنهوض مجدداً والوقوف بوجه التحدیات الکبرى التی تتعرض لها المنطقة بصورة عامة وبلادنا بصورة خاصة. لقد أصبح جلیاً لکل ذی لب أن التزمت الدینی وعدم السماحة وما تبع ذلک من ممارسات تکفیریة وتبدیعیة هی التی جرت الویل والخراب على بلادنا بل حتى على أولئک الذین مارسوا لعبة التکفیر البغیضة. إنها نار تحرق کل من یحیط بها ثم تحرق مشعلها. إن هذه الذکرى تدعونا الیوم لنجدد الدعوة لأهمیة قیم حقوق الإنسان وبالذات المختلف معنا فی الرؤیة وضرورة الاعتراف بالآخر واحترام مشاعره وما یعتقد به وأن نقرر جمیعاً بوضع حد لمثل هذه الممارسات فی حاضرنا ومستقبلنا لکی نعیش بسلام إلى ذلک الیوم الذی نرقد فیه بسلام وقد تکون ساعتها جنة البقیع مثوى کریما لنا ولن یتحقق ذلک إلا باحترامنا لهذه القیم الدینیة والإنسانیة فحقوق الإنسان أولاً.

   + ammar saheb ; ٤:٥۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

متى تعاد للأمة الإسلامیة مناراتها

بسم الله الرحمن الرحیم بقلم :آیة الله العظمى السید محمد تقی المدرسی تبدو مقبرة البقیع لزائر المدینة المنورة وکأنها ثغرة عمرانیة وسط المدینة المقدسة، وبین عمران واسع وحدیث.. عمارات شاهقة وفنادق راقیة وأسواق کبیرة.. وکأن هذا العمران یستثینها بتعمد غریب.. وتبدو تلک البقعة وکأنها منسیة وسط ثورة عمران هائلة من حولها.. والشذوذ العمرانی هذا انما یعکس وراءه شذوذا أخطر یتمثل فی التفکیر المتخلف واصرار السلطات السعودیة على العمل بفتاوی مجموعة من علماء الوهابیة خارجة عن الاجماع الإسلامی تقضی حسب زعمهم بحرمة البناء على القبور وزیارتها واعتبار ذلک شرکا.. وهذا الاصرار على ابقاء قبور البقیع سویة مع الأرض بل وإزالة حتى شواهدها والألواح التی تشیر إلى أصحابها. وهی مثبتة على قبور الموتى حتى من الناس الاعتیادیین هذا الاصرار لا یلحق تشویها بالعمران ومظهر المدینة فحسب، والإسلام یحثنا على عمارة الأرض وان نتقن اعمالنا بما فیها العمارة، ولکنه یلحق تشویها بالاسلام ونظرة العالم إلى هذا الفعل الشاذ وکأن الأمة لا تقدر مقدساتها.. وبما یعکسه هذا الإصرار السعودی على الاستهانة بقبور أهل بیت النبی صلى الله علیه وآله وسلم وما یعنیه ذلک من السعی لإهانة النبی الأکرم نفسه بإهانة أهل بیته، لأن القبر المهان هو إهانة لکل من یمت لصاحب القبر بصلة وعلى رأسهم هنا النبی الأکرم (ص) قال: ان الحاجة العمرانیة البحتة تستدعی بناء البقیع، إذا لم یکن بما یتناسب ومقام أصحاب القبور العظماء من آل النبی (ص) وأزواجه واعمامه وعماته والخیرة من صحبه، فلیکن لا أقل بما یتناسب وأبسط متطلبات العمران وقواعد تخطیط المدن.. ان الإسلام لا یمانع من جعل المقابر فی حالات معالم عمرانیة سیما اذا کانت فی موقع هام کوسط المدینة مثلا لو کانت هناک ضرورة أهم لذلک.. کما حدث فی العدید من البلاد الإسلامیة، وبمالا یعد استهانة بأصحاب القبور.. ولا نعلم لماذا هذا الاصرار السعودی على معاندة حتى قوانین العمران وضوابط المدینة الحدیثة بالاصرار على اهمال البقیع وقبوره وعدم بناءها بناء یتناسب ومحیطها العمرانی. اما الحاجة العقائدیة فهی أهم وأکثر إلحاحا من الحاجة العمرانیة، فقلوب الملایین من المسلمین تحترق کل حین وکلما شاهدت قبور أهل بیت النبی صلى الله علیه وآله وسلم والصفوة من أصحابه وهی کالبلى فی حین لا یوجد فی الإسلام ولدى، المسلمین بکافة مذاهبهم أی مانع شرعی من البناء وإقامة المساجد والمزارات على قبور الأولیاء والصالحین، وما شدت عن هذا الاجماع الإسلامی الا الفئة الوهابیة فقط.. وخیر دلیل على ما نقول هو ما نشاهده الیوم من قبور للأولیاء أقیمت علیها مبان ومساجد وجعلت مزارات منتشرة فی طول البلاد الإسلامیة وعرضها.. فی مصر مساجد ومقامات على قبور الأولیاء الصالحین.. ومسجد رأس الإمام الحسین (علیه السلام) هو من أبرز معالم القاهرة حیث یروى ان رأسه علیه السلام دفن هناک، وعلى مقربة منه. مقام السیدة زینب علیها السلام التی دفنت هناک -على روایة ثانیة - ومقام ومزار لمحمد بن ابی بکر (رض) وآخر لمالک الاشتر (رض) وغیرهم.. وهذه سوریا بمقاماتها الشهیرة للسیدة زینب علیها السلام.. والسیدة رقیة بنت الامام الحسین علیه السلام.. وللنبی یحی علیه السلام فی جامع دمشق.. وللعدید من صحابة النبی صلى الله علیه وآله وسلم کحجر بن عدی (رض) وعمار بن یاسر (رض) وأویس القرنی (رض) وأُبی بن کعب الانصاری (رض).. ومن المغرب العربی حیث العدید من قبور الأولیاء وحتى أواسط آسیا کقبر البخاری.. ومرورا حتى بترکیا التی على علمانیة حکامها فإنهم لم یقدموا على هدم قبور الأولیاء الصالحین فیها، والأردن حیث مقامات جعفر بن ابی طالب الطیار بجناحیه فی الجنة وعبد الله بن رواحة وزید بن حارثة وها هو العراق الذی یکاد یفیض بالمقامات والمشاهد المقدسة للأنبیاء والأئمة من أهل البیت علیهم السلام وأبناءهم.. وأصحابهم بما لا یتسع المجال لتعدادهم.. کمرقد الإمام علی بن ابی طالب علیه السلام الذی بناه هارون الرشید.. وقبور أنبیاء الله آدم ونوح.. وهود وصالح، وسید شباب أهل الجنة الامام الحسین علیه السلام والامام موسى الکاظم وحفیده الجواد والهادی والعسکری.. علیهم السلام. وکقبر سلمان الفارسی وجابر الانصاری وحذیفة بن الیمان فی المدائن وفی البصرة قبور الزبیر وطلحة والحسن البصری وفی الحی قبر سعید بن جبیر.. وکذلک قبور زعماء المذاهب السنیة کأبی حنیفة.. والإمام أحمد وتشهد إیران مقامات لا تکاد تعد لأهل البیت علیهم السلام وعلى رأسهم الامام علی بن موسى الرضا علیه السلام، واخته السیدة معصومة علیها السلام.. وللعدید من علماء السنة.. بل حتى قبور لأنبیاء من بنی إسرائیل کالنبی یحقوق ودانیال علیهما السلام الذی قام الیهود بمحاولتین لسرقته مرة فی عام 1961 وأخرى فی أواسط التسعینات.. وهذا یوضح مدى اهتمام الأمم بقبور عظماءها حیث یسعون لسرقة جسده إلى بلادهم.. ان الأمم.. کل الأمم، مؤمنها وکافرها، تسعى بحکم العقل والفطرة إلى تکریم عظماءها لا فی حیاتهم فحسب، بل حتى بعد مماتهم.. ان محور الصراع على فلسطین سواء الصراع مع الیهود الیوم أو مع الصلیبیین بالأمس هو حول مقدسات لاتباع الأدیان، لسنا هنا فی معرض الرد على الادعاءات أو شرح الدوافع الحقیقیة. ولکن نتعامل مع الظواهر والنوایا المعلنة والشعارات المرفوعة التی تعکس بنسبة کبیرة حقیقة تقدیس الأمم لعظماءها واحترامها لهم.. وقد رأینا المواجهة الطویلة والعنیفة بین الفلسطینیین والیهود المحتلین على الخلیل بالذات وعلى المسجد الإبراهیم حیث قبر النبی ابراهیم علیه السلام.. وقبل سنوات عشنا سلسلة احداث طویلة سقط خلالها الکثیر من القتلى بل سقطت حکومة فی الهند حول قضیة المسجد البابری وادعاءات الهندوس بوجود قبر زعیمهم فی المسجد.. ومرة أخرى، نتناول القضیة هنا للتدلیل على مدى تقدیس الأمم -کل الأمم- لقبور من تعتبرهم مقدسین عندها.. بعیدا عن صحة دعاویهم أو إیماننا بقدسیتهم. ولکن هذه حقیقة فی النفس البشریة.. والشرائع السماویة.. لا تعاندها الا الوهابیة القلة.. وقبل ان نسعى للرد على دعاویهم المزعومة بتحریم بناء القبور نشیر إلى ان قبر محمد بن عبد الوهاب نفسه کما رآه من زاره فی الدرعیة ملاصق المسجد.. وهو قبر یزار وبجواره بئر یتبرکون بمائه ویتوضئون منه قبل دخولهم المسجد! ثم لماذا نذهب بعیدا بالاستشهاد بالقبور المبنیة والمساجد والمزارات المقامة علیها وهذا قبر سید المرسلین نبینا محمد صلى الله علیه وآله وسلم ومسجده المشید على مقربة من البقیع المهدم، هو أکبر الأدلة على ما نذهب إلیه.. وفی الحقیقة لم یقم النظام السعودی ببناءه ولکن هذا البناء انما هو موروث توارثته الأمة جیلا بعد جیل.. وبدء من لحظة رحیل النبی صلى الله علیه وآله وسلم - کما سنرى فی بعد- تماما کما توارثت الکعبة المبنیة.. وتماما کما توارثت أیضا القبور المبنیة لأئمة البقیع التی کانت کذلک حتىعام 1925 م عندما امتدت ید (العدوان) الوهابیة لتهدمها وذلک قبل 74 عاما.. وبالتحدید فی یوم 8 شوال 1344 (21 ابریل 1925 م) ولربما هموا بهدم قبر النبی ومسجده لولا خشیتهم من العواقب الوخیمة لهذا العمل.. وقد هموا بذلک فعلا.. وبدؤا فی محاولات مشبوهة للمساس بالقبر النبوی الشریف ولکنهم لم یتمکنوا من الاستمرار فیها، فقد افتوا بحرمة الاسراج (الإضاءة) عند القبور، ومنعوا الاسراج عند قبر النبی (ص) فی عام 1346 هجریة، ثم تراجعوا عن ذلک. وهکذا تجد اننا لا نطالب الحکومة السعودیة هنا ببناء البقیع، وانما بإعادته إلى حالته السابقة کما جعلها المسلمون وأقاموا على قبور أهل بیت النبی وصحبه الأخیار القباب والبناء اللائق.. تماما کما تعاهدوا قبر نبینا المصطفى صلى الله علیه وآله وسلم ولم یظهر معترضا على ذلک الا محمد بن عبد الوهاب واتباعه فی السنوات المتأخرة. وعندما یعتبرون بناء القبور وزیارتها شرکا وبدعة فإنهم انما ینسبون ذلک فی واقع الأمر إلى جمیع المسلمین قبلهم الذین بنوا هذه القبور وحافظوا على زیارتها والتبرک بها.. وما فعل المسلمین ذلک من أنفسهم بل إنطلاقا من فهمهم للقرآن الذی یصرح بذلک وبشکل واضح وجلی کما سنرى.. واقتداء بسنة نبیهم صلى الله علیه وآله.. ان القرآن الکریم والسیرة النبویة وما تلاها وسیرة المسلمین جمیعا ترد على دعاوی الوهابیة وبدعها التی تحرم بناء القبور وزیارتها.. وما نشیر إلیه فی هذا المجال هو بالاستناد إلى المصادر السنیة فقط.. والا فالمصادر الشیعیة أکثر بکثیر ونبدأ بالقرآن الکریم وهو بحمد الله موضع اجماع المسملمین جمیعا بکافة طوائفهم ومذاهبهم.. قال تعالى فی قصة أهل الکهف بعد ان عثر علیهم: (.. إذ یتنازعون بینهم أمرهم فقالوا ابنوا علیهم بنیانا ربهم أعلم بهم قال الذین غلبوا على أمرهم لنتخذن علیهم مسجدا) [الکهف آیة 21 ] وهی أیة صریحة واضحة فی جواز اتخاذ المسجد على قبور الصالحین، کما فعل المؤمنون بقبور أهل الکهف علیهم السلام وبنوا علیهم مسجدا للعبادة یتعبد الناس فیه ببرکاتهم.. الا ان سیاق الآیة جاء أیضا لیصور القضیة وکأنها تشبه ما یجرى بین المسلمین وبین الوهابیین الیوم.. فهناک نزاع بیم فئتین حول ما یفعلون بقبور هؤلاء الأولیاء.. فئة من المشرکین فی ذلک الزمن قالت أبنوا علیهم بنیانا کالذی یبنى على القبور، وفئة من المؤمنین الذین تغلب رأیهم فی النهایة حیث قالوا: لنتخذن علیهم مسجدا.. وفی الحقیقة لکل فئة دوافعها لذلک.. الفئة المشرکة یهمها طمس آثار الدین وکل ما یذکر الناس بالله کأصحاب الکهف.. لذلک کان یهمهم ان یطمس أثرهم فی أسرع وقت.. اما الفئة المؤمنة. ومنطقها الإیمانی فإنها تحرص على المحافظة على أی أثر إیمانی یبعث فی الناس الإیمان ویذکرهم بقدرة الله وآیاته.. وأهل الکهف هم آیة من آیات الله حتى بعد مماتهم.. وما أکثر آیات الله الصامتة.. وها هی نراها منتشرة حولنا کالشمس والقمر والسماء والکواکب.. وغیرها.. وهکذا النبی والإمام والولی الصالح وان کان میتا ومدفونا تحت الثرى لکنه آیة من آیات الله تؤثر فی الناس بعد مماتها کما أثرت فیهم فی حیاتها.. والآن.. مع أی فئة یمکن تصنیف الفکر الوهابی الذی یصر على طمس آثار قبور أئمة الهدى وأولیاء الله الصالین ویحرم -من عنده- إقامة البناء أو المساجد علیها.. وفی الحقیقة ان المشرکین فی زمن العثور على أصحاب أهل الکهف کانوا أقل تطرفا من الفکر الوهابی المتحجر الیوم. فقد کان من رأی أولئک المشرکین ان یبنی بنیانا على تلک القبور.. اما الوهابیة فإنها لا تجیز حتى هذا المقدار وتصر على تسویة القبور بالأرض ونزع أی شواهد أو علامات أو ألواح صخریة تشیر إلى أصحابها!! والحقیقة إلى جانب هذه الآیة الکریمة الصریحة فی جواز بل تغلیب رأی بناء المساجد على قبور الأولیاء.. فإن آیات عدیدة فی القرآن.. بل الکتاب الکریم فی مجمله هو دعوة دائمة للتفکر فی أحوال الماضین من الصالحین وغیرهم لنقتفی أثر الصالحین ونعتبر من مصیر غیر الصالحین.. وهذه دعوة غیر مباشرة للاحتفاظ بآثار الماضیین، وفننظر لها ونأخذ منها العبر والدروس.. ولعل قبر الإنسان الصالح هو من أبرز ما یذکر به. لقد احتفظ رب العزة بآثار آل موسى وهارون ورفعها للسماء عندما استخفت بها بنو إسرائیل ثم اعادها تحملها الملائکة عندما بعث الله لهم طالوت ملکا قال تعالى: (وقال لهم نبیهم ان آیة ملکه ان یأتیکم التابوت فیه سکینة من ربکم وبقیة مما ترک آل موسى وآل هارون تحمله الملائکة ان فی ذلک لآیة لکم ان کنتم مؤمنین). (البقرة 248). ان الله سبحانه وتعالى یرید ان یرینا آیاته بطرق عدیدة .. (سنریهم آیاتنا فی الآفاق وفی أنفسهم حتى یتبین لهم انه الحق..).. ومن تلک الطرق أیضا.. الموتى الذین سبقونا.. سواء کانوا صالحین أو طالحین. ان فرعون هو أبرز مثال للإنسان الطاغی الذی أراد الله ان یبقیه ببدنه وهو میت لکی یکون للبشریة آیة تدل على قدرة الله سبحانه وعجز من یناؤه قال تعالى (فالیوم ننجیک ببدنک لتکون لمن خلفک آیة وان کثیرا من الناس عن آیاتنا لغافلون).. وإذا کان رب العزة، یحافظ على بدن المیت السیء لیکون آیة للناس.. فکیف لا یکون الصالح المیت آیة من آیات الله.. ویرید سبحانه ان یبقیها منارا للبشریة.. لقد جعل الله سبحانه أجساد الصالحین المیتة آیة للناس ساهمت فی هدایتهم وإیمانهم.. فجعل من موت نبی الله عزیر علیه السلام آیة عندما أماته مئة عام، قال تعالى: (أو کالذی مر على قریة وهی خاویة على عروشها قال أنى یحی هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه.. ولنجعلک آیة للناس..) وفی قصة البقرة الشهیرة.. التی کان محورها ذلک الرجل القتیل من خیار بنی إسرائیل.. فجعل الله سبحانه من موته واحیاءه بعد موته آیة من آیاته (فقلنا اضربوه ببعضها کذلک یحیی الله الموتى ویریکم آیاته لعلکم تعقلون).. إذن.. ففرعون المیت.. آیة للناس بعد موته.. الا یکون النبی أو الإمام أو الولی آیة للناس بعد موته؟!.. مثل ما صار أهل الکهف علیهم السلام.. والنبی عزیر علیه السلام والرجل الخیر من بنی إسرائیل وسواهم.. آیات الله بعد مماتهم؟ أجل هم کذلک.. وعندما یزورهم الزائر ویقف امام قبورهم یعیش حالة روحیة ونفسیة عظیمة لا توصف.. ویتذکر ویتهیء للأخذ بالقیم والمبادئ والمواقف الشاهدة التی مثلها صاحب القبر الطاهر.. فیبعث فی النفوس کل الخیر ویحثهم على المضی على طریقتهم الصالحة. ولذلک لم یکن عبثا ان یحث النبی على زیارة الموتى ولاسیما الصالحین منهم بل یقوم هو بذلک.. فزار قبر أمه آمنة علیها السلام فبکى وأبکى وقال: استأذنت ربی ان أزورها فإذن لی کما جاء فی صحیح مسلم ج 3 ص 325، وفی سنن النسائی ج 1 ص 286 وسنن ابن ماجه ج 1 ص 245 وفی صحیح مسلم أیضا عن عائشة ان رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم کان یخرج آخر اللیل لزیارة قبور البقیع ویسلم علیهم.. السلام على أهل الدیار من المؤمنین والمسلمین والمسلمات. وأحادیث أخرى کثیرة لسنا فی موضع یسمح بمزید من التفصیل کما کانت ابنته فاطمة علیها السلام تزور قبره صلى الله علیه وآله وسلم وقبر حمزة سید الشهداء. وذکر السهودی فی وفاء الوفاء ج 2 ص 413 عن الحافظ الامیاطی: ان زیارة قبور الأنبیاء والتابعین والعلماء وسائر المؤمنین للبرکة اثر معروف.. وقال الغزالی: کل من یتبرک بمشاهدته فی حیاته یتبرک بزیارته بعد موته ویجوز شد الرحال لهذا الغرض. کان لنا فی العدد الماضی مرور سریع على قضیة زیارة القبور وشرعیتها بل واستحبابها لدى جمیع المذاهب الإسلامیة والکتب السماویة، وفی هذا العدد نبحث قضیة البناء على القبور وإقامة المساجد علیها فهی تعتبر سنة الأنبیاء علیهم السلام جمیعا وهی سنة خاتمهم وسیدهم المصطفى محمد صلى الله علیه وآله وسلم وکلنا یعلم ان قبور معظم انبیاء الله هی الیوم فی مساجد ومقامات عظیمة.. کالنبی إبراهیم علیه السلام وبنیه فی.. والنبی داوود ویوسف فی القدس.. وکان قد نقله النبی موسى من مصر إلى هناک وآدم ونوح ضجیعی الامام علی بن أبی طالب فی مشهده العظیم فی النجف الأشرف.. والنبی یحیى علیه السلام فی دمشق.. وغیرهم.. وقد دفن نبی الله اسماعیل أمه هاجر فی بیت الله الحرام وعند الکعبة المشرفة بالتحدید.. وقد ذکر قطب الدین الحنفی فی تاریخ مکة ان فی المسجد الحرام وعند الکعبة بالذات فی الحجر المعروف بحجر إسماعیل سمی حجرا لأن اسماعیل علیه السلام دفن أمه هاجر فی هذا المکان. کما دفنت فیه عذارى بناته ودفن هو فیه بعد ذلک! وأما عن سیرة المصطفى محمد صلى الله علیه وآله وسلم کما جاء فی وفاء الوفاء للسمهودی عن ابن ابی مشبه بسنده إلى محمد بن علی بن ابی طالب علیه السلام فی فاطمة بنت اسد علیها السلام حضر دفنها النبی صلى الله علیه وآله وسلم فأمر بحفر قبرها فی موضع المسجد الذی یعرف بقبر فاطمة، وفیه أیضا ان مصعب بن عمیر وعبد الله بن جحش دفنا تحت المسجد الذی بنی على قبر حمزة علیه السلام (لا حظ ص 115 وص 105 ج 2 من الکتاب المذکور) وعلیه.. فلا مانع من اتخاذ مسجد عند قبر أو قبر عند مسجد انما المانع هو ان یکون القبر یعبد من دون الله، وهذا لا یوجد فی دنیا الاسلام، ولا عبرة لمتوهم أو مغالط فإن التوهم أو المغالطة لا یغیران من الحقیقة شیئا، فالمنهی عنه هو ما یعبد من دون الله سبحانه. وجاء فی وفاء الوفاء ص 203 ان النبی صلى الله علیه وآله وسلم علم - أی وضع علامة - حجر على قبر عثمان بن مظعون (رض) لئلا یضیع اویدرس وکان یزوره فرفعه مروان بن الحکم بغیا وعدوانا. وان فاطمة الزهراء علیها السلام علمت على قبر حمزة علیه السلام بحجرللغرض نفسه. ومما فی الکتابة ما ذکره السمهودی أیضا من خبر حفر بئر فی دار عقیل ووجود حجر مکتوب علیه هذا قبر ام حبیبة بنت صخر بن حرب - وهی إحدى أزواج النبی صلى الله علیه وآله وسلم -فدفن عقیل البئر وبنى علیه بیتا لقبرها. وخبر دفن محمد بن زید بن علی علیه السلام حیث حفروا فی البقیع فوجدوا حجرا مکتوب علیه هذا قبر ام سلمة زوج النبی صلى الله علیه وآله وسلم.. وخبر الحجر الذی نقش علیه هذا قبر فاطمة بنت رسول الله والحسن بن علی وعلی بن الحسین ومحمد بن علی وجعفر بن محمد (علیهم السلام) هذا کما فی وفاء الوفاء أیضا وفی مروج الذهب وغیرها. وهؤلاء من أقرب الناس إلى السنة النبویة الشریفة والعمل بمقتضاها. لقد دفن رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم فی غرفة مبنیة وجاء فی ج 3 ص 400 من هامش السیرة الحلبیة ما یشیر إلى ان ذلک کان یشبه وصیة منه صلى الله علیه وآله وسلم. کما دفن ابو بکر وعمر فیها بعد معه فی الغرفة. وعلیه فلو کان القبر داخل بناء لا یجوز لأمر بهدمه أو لهدمه الصحابة، فی حین ان الأمر على العکس، فلقد بنوا له ملحقا وبنى عمر حائطا وبنت عائشة حائطا بینها وبین القبور، ولما سقط بناه ابن الزبیر، وجدد بناؤه عمر بن عبد العزیز وآزر الحجرة التی فیها قبر النبی صلى الله علیه وآله وسلم. وصاحبیه بالرخام، وبنى لها حظارا (یعنی صحنا محیطا بها).. هذا عن قبر النبی صلى الله علیه وآله وسلم.. واما من یلیه من الآل علیهم السلام والأصحاب، فمن ذلک ما جاء فی وفاء الوفاء للسمهودی ج 2 ص 100 عن ابی شبه ان سعد بن معاد دفنه رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم فی طرق الزقاق الذی یلزق بدار المقداد بن الأسود الکندی فی التی یقال لها دار ابن أفلج فی أقصى البقیع علیها جنبذة (هی القبة کما فی القاموس للفیروز آبادی). وان قبر العباس ابن عبد المطلب وقبور أهل البیت علیهم السلام فی دار عقیل فی البقیع (نقلا عن کتاب مائة مسألة مهمة حول الشیعة لمؤلفه السید مهدی محمد السویج). وهکذا ترى ان فتاوى الوهابیة لا تستند إلى أی أساس شرعی وتاریخی.. بل ان شرع الإسلام وتاریخه هو على العکس تماما من دعاویهم بحرمة البناء على القبور واتخاذ المساجد عندها.. وهی دعاوی مردودة بنص القرآن الکریم والسنة والسیرة النبویة المطهرة وسیرة السلف الصالح من بعدها. لقد أتیحت لی فرص لزیارة مقابر فی أوروبا واذکر بالخصوص مقابر فی بریطانیا. فی لندن وغیرها.. ووجدت قبورا لمسلمین وقد أقیمت علیها قباب! وهی لناس عادیین ودت عوائلهم ان تبنی لهم ذلک.. المهم فی الأمر، ان الحکومة الانجلیزیة لا تعترض على ذلک ما دامت هذه قناعة للمسلمین وتقدر عقیدتهم، وإذا بک ترى عدة قباب وسط مقبرة انجلیزیة!! هناک أیضا مقامات مماثلة فی الهند یقدر حتى الهندوس اقامتها ولا یطالبون بهدمها فالحزب الوهابی إذا کابر فی الدفاع عن صحة فتاواه على هشاشتها وابتداعها، فهل یکابر فی أهمیة احترام رأی واجتهاد المسلم وعقیدته! وهو مسلم مثله.. له حق فی البقیع.. وله حق فی ابداء رأیه واجتهاده فی بناء قبور الأولیاء الصالحین فیه. حین دخل عمر بیت المقدس. لم یرو التاریخ انه اعترض أو أمر بهدم قبور الأنبیاء علیهم السلام التی لا تزال قائمة.. رغم ان الذین بنوها من غیر أبناء هذه الأمة.. ان هذا یوحی بأمرین: الأول ان بناء القبور وإقامة المعابد والمساجد علیها قضیة شرعیة ولو لم تکن کذلک فلماذا لم یعارضها عمر؟ کما یشیر ذلک إلى ان العقیدة الإسلامیة تحترم حتى عقائد اتباع الأدیان الأخرى.. فکیف الأمر بعقائد المسلمین أنفسهم.. وحتى التی لا تجدلها وزنا عند دعاة الوهابیة. وقد یقول قائل منهم ان النبی أو الولی لا یفید شیئا بل المطلوب الالتفاف والتوجه إلى ما خلفه من سنة وتعالیم وأحکام.. ونقول ان هذا هو هدفنا أیضا.. ولکن للوصول إلى هذا الهدف وسائل عدیدة.. وزیارة قبور النبی وأهل بیته هی واحدة من أهم الوسائل التی تجعل الناس یتوجهون لتعالیمهم.. ان وقفة امام قبر النبی أو الولی من أهل بیته یعیش معها الإنسان حالة روحیة ونفسیة خاصة لا توفرها لنفسه القراءة النظریة لسیرته وسننه صلى الله علیه وآله وسلم.. ان هذه نعمة من نعم الله تعالى.. الا ترى انه سبحانه جعل الاستغفار والتوبة ولکن جعل النبی بابا لعفوه وغفرانه.. وکما رؤیة النبی لها عطاءات عظیمة.. ألیس تفرقون بین من رأى النبی وتجعلون له الأفضلیة على من لم یره.. فهذا صحابی..وذلک تابعی.. وهکذا. کذلک الوقوف على قبره وقبر الأولیاء أهل بیته والصالحین من صحبه.. تعطی للإنسان زادا روحیا عظیما قد یکفیه طوال حیاته.. وکم وکم أولئک الذین تحولت حیاتهم لوقفة وقفوها عند قبر نبی أو ولی.. ولا یخفى ان الکتب لیست متوفرة للناس جمیعا.. وحتى لو توفرت فإن الأکثریة لا تقرأ أو لا تتعمق فی قراءتها.. ولکن زیارتها لقبور عظماءها من الأنبیاء ملائمة تزودها بشحنات عظیمة من الإیمان.. والالتزام بأحکام الدین.. ولعمری تلک هی أهداف رسالات الأنبیاء.. ولماذا نمنع تحققها عن طریق زیارة قبورهم.. ونجعل طریق الهدایة طریقا واحدا وهو قد لا یتوفر للجمیع أو قد لا یتمکن الکثیر من ان یسلکوه، بسبب مشاغل الحیاة المعروفة. نقول ذلک.. ونؤکد انه حتى کبار العلماء عندما یقفوا فی حضرة النبی أو الإمام فإنهم یحصلون على زاد روحی وإیمانی لا یتمکنون من تحصیله بالقراءات والبحوث النظریة البحتة.. الا تلاحظ مثلا ان أروع القصائد الروحیة انما کتبها أصحابها فی أجواء مکة والمدینة، حول البیت وحول قبر النبی وأهل بیته.. أو من وحی زیارات الشعراء لتلک الأماکن.. کرائعه إقبال اللاهوری وغیره من الأدباء. وقد یقول قائل ان القبور هی للاعتبار وتذکر الموت ومصیر الإنسان فی النهایة ومن الأفضل ان یبقى القبر بالیا لیذکرنا بالفناء. وهذا صحیح وغیر صحیح. صحیح بالنسبة لعامة القبور ولکن لیس صحیحا بالنسبة لقبور عظماء الأمة وقادتها التی ینبغی ان نتذکر بالوقوف عندها أکثر من مجرد ذکر الموت.. فذکر الموت متاح على کل حال وفی کل حین.. سواء بالتفکیر فیه أو عما نراه یومیا من موتى أو أخبارهم وها هی القبور أکثر من اعدادنا والمقابر تحیط بمدننا وقرانا.. بل لا یظن المعری فی قصیدته ان أدیم الأرض الا من هذه الأجساد ویطالبنا بتخفیف الوطأ علیها.. (خفف الوطء ما أظن ادیم الأرض الا من هذه الأجساد) ولکن العظماء حالة أخرى مختلفة هم صفوة وقلة، ینبغی ان نقف عند قبورهم لا لتذکر الموت والفناء لانهم لیسوا من أهل الدنیا لنقول هاهم قد انتهوا.. بل لم یکن أحد یذکر الموت ویزهد فی الدنیا مثلهم، انما نقف لنتذکر القیم العظیمة والمبادئ والتضحیات التی بذلوها من أجل الدین والمواقف العظیمة التی اتسمت بها حیاتهم، وذلک یبعث دواعی الالتزام الأوثق بتلک المبادئ والعزم على المضی فی طریقهم.. لقد افنوا أعمارهم وأموالهم وضحوا بکل شیء من أجل الدین هل نقف عند قبر النبی لنتذکر الموت، ام لنذکر هذا الإنسان العظیم الذی بداخله.. أفضل الخلق وخاتم النبیین وسید المرسلین، فتعیش مشاعر لا توصف هی أهم من مشاعر ذکر الموت.. هی مشاعر تولد فیک عوامل الاستعداد للموت.. لان الألم من ذکر الموت، هو الاستعداد له بالعمل، بل ذلک هو الهدف من تذکر الموت.. وحافز العمل والإیمان انما تصل علیه من هذه القبور الطاهرة.. الا ترى -على سبیل المثال- ان العالم الیوم یبنی قبور من قتل فی معارک یعتبرها عظیمة.. یبنیها بشکل ممیز، بل ویبنی نصبا تذکاریا لمن فقد فی تلک المعارک.. لأنه لا یرید من الناس ان یتذکروا الموت إذا وقفوا امام هذه القبور أو النصب، بل یریدهم امام هذه القبور بالذات ان یتذکروا التضحیات التی قدمها هؤلاء لأوطانهم وأممهم، ویثیر بذلک فی الناس روح التماسک والالتفاف حول مبادئ تلک الأمم والاستعداد للتضحیة من أجلها.. والأمة الإسلامیة، وهذا الإسلام الذی نتنعم به، من جاء به وأرسى دعائمه وثبت أرکانه سوى أصحاب هذه القبور بدء من النبی الأکرم صلى الله علیه وآله وسلم وأهل بیته والخیرة من أصحابه.. حیث قام الإسلام وتثبتت أرکانه بتضحیات محمد.. وعلی .. وخدیجة.. وفاطمة .. والحسن .. والحسین.. والأئمة من ولده علیهم السلام فتقف عند قبورهم لنعیش مشاعر الثمن العظیم الذی قدموه لیصل الإسلام إلینا.. ویحملنا ذلک على عدم التفریط فی هذا الدین وعدم التباطؤ عن نصرته والاستقامة على منهاجه. ولذکر الموت.. على أهمیته. مناسبات وأماکن أخرى ما أکثرها.. بقیت إشارة أخیرة.. وهی ان الفکر الوهابی فکر متقلب وغیر ثابت، وهذه أبرز الأدلة على بطلانه ولان احکام الدین تتمیز بالثبات.. والاجتهاد الرصین لا یتقلب أصحابه یوما بعد آخر، سواء من جهل أو تبعا لاهواء سیاسیة وأغراض الحکام.. والیکم إشارات سریعة على تراجعات الوهابیة عن فتاویها وهی فی الطریق للتراجع عن البعض الآخر (ولکن للأسف بعد ان تلحق التشویهات بالدین ویدفع الناس ثمنا غالیا لها).. - أشرنا إلى قضیة منعهم الاسراج عند قبر النبی عام 1346 هـ ثم تراجعهم فکیف صار الاسراج حلالا بعد ان کان محرما فی الشریعة الوهابیة؟! - تراجعوا عن حرمة السیاقة بالنسبة للمرأة.. وسیسمح قریبا للمرأة السعودیة بالسیاقة بعد سنوات طویلة من المنع غیر الشرعی والذی استغله اعداء الإسلام مادة لتشویهه کما رأیتم. - تراجعوا عن عدم جواز رمی الجمرات الا بعد الزوال، أو هم فی طریقهم لذلک بعد ان سبب هذا فی العدید من المجازر غیر المبررة فی أوساط الحجیج، إذ تنهمر الجموع فی وقت واحد وضیق.. وعندما تکون الشمس فی أوج حرارتها وتعلمون ماذا کان یحدث کل عام عند الجمرات تقریبا. - یستعدون للتراجع عن حرمة بناء مبانی بدل الخیم فی منى بعد ان ضج الناس لکثرة الحرائق التی تشهده منى سنویا تقریبا ویذهب ضحایاها الکثیر من ضیوف الرحمن. - حرموا فیلم الرسالة الذی کان له اثر کبیر فی تعریف الإسلام للمسلمین وغیر المسلمین وحاربوا الفیلم أشد محاربة.. تراجعوا فی الآونة الأخیرة.. وأصبحت الفضائیة السعودیة أکثر الفضائیات بثا لهذا الفیلم ولکن بعد أکثر من عشرین عاما على إنتاجه! ان هذا یشیر إلى ان الحرکة الوهابیة هی حرکة فوضویة لیس لبدعها أی أساس دینی ویشیر فی أحسن الظروف إلى انها حرکة سیاسیة ولیست دینیة هدفها تمریر سیاسات الحاکم واهواءه عن طریق الافتاء باسم الدین.. وقد کانت ولا تزال قضیة قبور البقیع واحدة من أبرز ضحایا هذه الحرکة المشبوهة..

   + ammar saheb ; ٤:٥٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

فی ذکرى البقیع الفجیعة

بسم الله الرحمن الرحیم بقلم : مصطفى ملا سعید العرب ""القارعة وما أدراک ما القارعة؟ یوم انخلعت بفاجعة البقیع قلوب المؤمنین واقشعرت لها جلود العالمین وارتعشت بها فرائض الإسلام وطاشت لها عقول الأنام،قارعة یا لها من قارعة عصفت فی بیوت أذن الله أن ترفع ویذکر فیها اسمه،فنسفت ضراح الإمامة وطمست ضرائح القدس والکرامة ونقضت محکمة التنزیل ومطاف جبرائیل ومیکائیل"" عبد الله بن حسن باشا صاحب کتاب (صدق الخبر صفحة 141) . اجل أیها الأحبة،کان المسلمون فی وداعة وسماحة منذ قرون طویلة،طوال سنتهم، وبعد إنهائهم من فریضة الحج،یعرجون على مدینة الرسول صلى الله علیه وآله،لزیارة قبره الشریف وقبر بنته الصدیقة الطاهرة فاطمة بنت محمد علیها سلام الله، وزیارة قبور أهل بیته (ع) الذین طهرهم الله تطهیرا،المستقرة قبورهم فی روضة البقیع،حیث حوت تلک الروضة الشریفة الإمام الحسن بن علی،الإمام علی زین العابدین،الإمام محمد الباقر،والإمام جعفر الصادق (ع)،إضافة إلى ما یقارب عشرة آلاف من الصحابة (رض) إذ أول من دفن فی البقیع من المهاجرین الصحابی عثمان ابن مظعون(رض)ومن الأنصار الصحابی أسعد ابن زرارة(رض) والکثیر من الهاشمیین. وقد کان المسلمون یتسابقون على زیارة تلک القبور الشریفة والأضرحة المبارکة، لما حوته من شخصیات طاهرة مطهرة،من أهل بیت النبوة ومعدن الرسالة، الذین خصهم الله سبحانه وتعالى فی کتابه الکریم بآیة التطهیر (إنما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت ویطهرکم تطهیرا) وغالبا ما کانوا یجلبون الهدایا والنذور معهم،من حُلى وفُرش ثمینة وأموال. وقد کانت تلک الأضرحة الشریفة محط رحال المسلمین ولم تزل کذلک، حیث ترى الألوف المؤلفة من المسلمین صافین حول قبر النبی (ص) وقبور أهل بیته (ع) وذلک حبا وتعظیما للرسول واهل بیته الکرام،وتعظیمهم تعظیم للإسلام وتعالیمه. ولکن وألف آه من لکن،وبعد احتلال الوهابیین لمدینة الرسول، یأتی یوم الثامن من شوال من سنة 1344 هجریة ،وتطال ید الغدر والإثم تلک القبور الشریفة والقباب البیضاء،وتحول تلک الروضة فی ثلاثة أیام سود حالکة ظالمة من أیام الغدر والبطش والجور على آل الرسول،تحولها إلى ارض صفراء جرداء!؟؟ "معذرة اخوتی أخواتی فقد أخذتنی العبرة ورحت فی بکاء شدید ولم أتمالک نفسی حین کتبت الجمل السابقة،حیث انهم علیهم السلام مظلومین فی حیاتهم ومماتهم !؟". یروی الراوی فی کتابه (صدق الخبر):""إن الفرقة- یرید الوهابیین- أجبروا کثیرا من الناس على مساعدتهم ومعهم الرفوش والفؤوس،فهدموا جمیع ما فی المعلى من آثار الصالحین وکانت کثیرة،ثم هدموا قبة مولد النبی (ص)ثم مولد أبى بکر،والمشهور بمولد سیدنا علی(ع)وقبة السیدة خدیجة أم المؤمنین رضی الله عنها،وتتبعوا جمیع المواضع التی فیها آثار الصالحین،وهم أثناء هدمهم یضربون الطبول ویرتجزون مبالغین فی شتم القبور التی هدموها،ولم تمضی ثلاثة أیام إلا وقد محوا عموم تلک الآثار المبارکة،وقد نهبت الفرقة کل ما فی الحجرة النبویة من التحف والأموال والمجوهرات،وطردوا قاضی مکة وقاضی المدینة ومنعوا الناس من زیارة النبی(ص)""(صدق الخبر صفحة 152) نعم ، یأبى أعداء الله والرسول واهل بیته، من أن تبقى تلک القباب البیضاء الناصعة،وتلک المشاهد والدور والقبور المشرفة،رمزا خالدا للمسلمین،یأبوا من أن تبقى تلک المعالم الإسلامیة،صرحا شامخا یُشم منه عبق النبوة وریح التاریخ وغبار المجد والتغییر والثورة على الجهل والباطل،یأبوا إلا أن یطمسوا هذه المفاخر والمنائر الإسلامیة المحمدیة،لا لشیء سوى البغض لعلی (ع) وإتباع سنة إمامهم معاویة ابن أبى سفیان وابن آکلة الأکباد علیهم لعنة الله، الذی جعل من سب أمیر المؤمنین علی ابن أبى طالب (ع) سنة فوق المنابر، وتطبیقا لفتوى عاقة جائرة لشیخهم ابن تیمیة الأموی الناصبی الذی ما فتأ وتلمیذه ابن القیم یمجدون معاویتهم وابنه یزید،و محمد ابن عبد الوهاب الذی تلقى عنهم . قال شیخهم بن تیمیة فی (منهاج السنة 185:3):لم یکن من ملوک الإسلام خیرا من معاویة،ولا کان الناس فی زمان ملک من الملوک خیرا منهم فی زمن معاویة،إذا نسبت أیامه إلى من بعده.وإذا نسبت أیام أبى بکر وعمر ظهر التفاضل.وقد روى أبو بکر الاثرم،قال حدثنا محمد بن عمرو بن جبلة،حدثنا محمد بن مروان،عن یونس،عن قتادة قال:لو أصبحتم فی مثل عمل معاویة لقال أکثرکم:هذا المهدی. الله اکبر یا ابن تیمیة،معاویة هو المهدی بتحریفه للوحی، وبوضعه آلاف الأحادیث المکذوبة على الرسول وبخروجه على خلیفة المسلمین وإمام زمانه علی (ع) فی الجمل،وبنکثه العهد بینه و الإمام الحسن(ع)،وبقتله الصحابی الجلیل حجر ابن عدی(رض)،وبجعله الحکم ملکا عضوضا یتوارثه بنی أمیة،الشجرة الملعونة فی القرآن و و و ....نعم هذا هو المهدی فی نظر ابن تیمیة ومن والاه،من النواصب جنود بنی أمیة أمثال أبى بکر ابن العربی صاحب (العواصم من القواصم) ومحب الدین الخطیب وأبو منتصر البلوشی،وعثمان الخمیس الکویتی،الذی صرح من قناة المستقلة أن یزید هو أمیر للمؤمنین صالحا أم طالحا، وأن علیا لم یفعل شیئا للإسلام فی مکة سوى مبیته فی فراش الرسول لیلة الهجرة!؟؟؟ والحدیث لم یزل حول معاویة، حیث یصرح الأستاذ جورج جرداق فی الجزء الرابع من کتابه (الإمام علی):""إن ابرز الأمویین تمثیلا لخصائص أمیة هو معاویة بن أبى سفیان،وأول ما یطالعنا من صفاته انه لم یکن على شیء من الإنسانیة والإسلام"" وذات یوم فی الجاهلیة تقاضى عبد المطلب جد علی (ع) وحرب ابن أمیة جد معاویة إلى نفیل بن عدی فقضى لجد علی،وقال لجد معاویة:أبوک معاهر وأبوه عف وذاد الفیل عن بلد الحرام هذا هو معاویة،الذی هو لدى البعض وللأسف الشدید خلیفة للمسلمین ومن الصحابة الأجلاء!!؟ ورجوعا لهدم القبور، قال ابن القیم تلمیذ ابن تیمیة فی کتابه زاد المعاد فی هدى خیر العباد صفحة 661 "یجب هدم المشاهد التی بنیت على القبور ولا یجوز إبقائها- بعد القدرة على هدمها وإبطالها- یوما واحدا" فما تقول فی فتاوى أطلقها أناس تسموا بالمشیخة ولیسوا منها،حیث أفتوا بوجوب هدم القبور والمشاهد الشریفة؟وکانوا مصدرا للتکفیر وللفتنة الدائمة و سببا فی اتساع رقعة الخلاف بین أهل القبلة،إذ لا ینظرون للأمور إلا بمنظار البدعة والشرک والکفر!! أجل،فبعد احتلال الوهابیین للمدینة المنورة فی عام 1344 ،استفتى شیوخهم- تحت التهدید والترهیب- علماء المدینة حول وجوب هدم القبور،حیث أرسل الوهابیون قاضی القضاة فی نجد سلیمان بن بلیهد إلى علماء المدینة یستفتیهم حول بناء مراقد أولیاء الله،وکان یحمل أسئلة متضمنة الأجوبة من وجهة نظر الوهابیین،وقد صدرت الفتوى بوجوب الهدم وذلک تحت التهدید!؟؟ یقول سماحة العلامة الشیخ جعفر السبحانی فی کتابه الوهابیة فی المیزان صفحة 54 "وهذا ما حصل بالفعل،فبعدما صدرت تلک الفتوى من خمسة عشر عالما من علماء المدینة،وانتشرت فی الحجاز،بدأت السلطات الوهابیة بهدم قبور آل الرسول(ص)فی الثامن من شوال من نفس العام،وقضت على آثار أهل البیت علیهم السلام،والصحابة،ونهبت کل ما کان فی ذلک الحرم المقدس من فُرش غالیة وهدایا ثمینة وغیرها،وحولت تلک الزمرة الوحشیة البقیع المقدس إلى ارض قفراء موحشة" وقد نشرت جریدة أم القرى الصادرة فی مکة ،فی شوال 1344 تلک الأسئلة والأجوبة،وقد أثارت ضجة کبیرة بین أوساط المسلمین،سنة وشیعة. إن هذا العدوان السافر على آل الرسول (ع)، لیس خطأ ولیس اشتباها کما قال البعض،بل هو حقد دفین وبغض لئیم لعترة المصطفى(ص) وشیعتهم،فقد هجم الوهابیون قبل ذلک فی العام 1216هجریة على کربلاء المقدسة،وقتلوا زوار الحسین (ع)ونهبوا ما فی خزانة الحرم المطهر،وقد ارتکب الوهابیون جرائم وفظائع لا توصف،فقد قیل انهم قتلوا نحو خمسة آلاف مسلم أغلبهم من الأخوة الإیرانیین،وکرروا الهجوم على النجف الاشرف کذلک، وقد فعلوا ومثلوا تماما کما فعل ومثل یزید وجنوده فی هجومه على مکة والمدینة. والمجازر التی ارتکبت فی مزار شریف وباکستان والعراق الجریح لم تزل رطبة،وهی مثال لعنجهیة هؤلاء القوم،الذین لا یعرفون من الإسلام إلا الشرک والتکفیر والتصفیة الجسدیة. إنا لله وإنا إلیه راجعون،ولا حول ولا قوة إلا بالله العلی العظیم،وسیعلم الذین ظلموا أی منقلب ینقلبون،والعاقبة للمتقین،ولا عدوان إلا على الظالمین

   + ammar saheb ; ٤:٥٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

متشددون یهدمون مرکزاً اسلامیاً أثریاً فی المدینة المنورة

نقلت بعض المصادر بأنه قد تم إزالة أحد المعالم الدینیة والمراکز الإسلامیة الأثریة فی المدینة المنورة بالسعودیة الأسبوع الماضی. وذکرت المصادر القریبة من الحدث بأن جرافات ومعدات هدم عدیدة قامت فی صباح یوم الاثنین الموافق 12/8/2002م بالتجهیز لهدم مقام السید علی العریضی (766-825م) وهو ابن الإمام جعفر الصادق سادس أئمة الطائفة الشیعیة الإمامة والذی یعد من أبرز علماء المسلمین وفقهائهم. وجرت اتصالات عدیدة بکبار المسئولین فی الحکومة السعودیة والمؤسسة الدینیة لمحاولة إیقاف هدم

   + ammar saheb ; ٤:٥۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

مجالس العزاء بجوار مرقد الرسول وأئمة البقیع

للمرة الأولى تتم مجالس العزاء یومیا مقابل بقیع الغرقد الواقع بجوار قبر الرسول الأعظم (صلى الله علیه وآله)، وذلک بحضور لفیف ضخم من المؤمنین والمحبین لله ولرسوله وآل البیت (علیهم السلام). والحملة المنظمة لهذا البرنامج هی حملة (خورشید) القادمة من الکویت إلى المدینة المنورة. وبتدأ البرنامج بزیارة الرسول (صلى الله علیه وآله) وزیارة السید الزهراء (علیها السلام)، وزیارة الجامعة الکبیرة، وبالتوسل بالرسول وآل البیت (علیهم السلام). هذا وقد انضمت جمیع الحملات إلى المجلس، وقد استفادت من استعمال (المایکروفون) لأول مرة. وتلا على أسماع الحشود المؤمنة سماحة الخطیب الشیخ عبد الرضا معاش مصائب الزهراء وآل البیت، وانهمرت الدموع من أثر المصائب تقربا إلى الله العلی القدیر. وقرأ القصائد الحسینیة

   + ammar saheb ; ٤:٥٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

أعلام ومشاهد البقیع

دفن فی البقیع الغرقد عدد من کبار المسلمین وشخصیاتهم التاریخیة والدینیة والسیاسیة وعلى رأسهم أربعة من أئمة أهل البیت (علیهم السلام) مضافاً إلى بعض أولاد النبی (صلى الله علیه وآله) وزوجاته وخیرة أصحابه، وقیل إن عشرة آلاف صحابی دفنوا فیه. ومن المحتمل أن یکون فی البقیع قبر الصدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء بنت رسول الله (ص) التی دفنت لیلاً وعفی موضع قبرها. وکذلک یحتمل أن یکون فی البقیع قبر محسن السقط ابن علی بن أبی طالب (علیه السلام) حیث قتل وهو جنین فی بطن أمه فاطمة الزهراء (علیها السلام).

   + ammar saheb ; ٤:٤٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بعض المدفونین فی البقیع:

● الإمام الحسن المجتبى (علیه السلام) ● الإمام زین العابدین(علیه السلام) ● الإمام محمد الباقر (علیه السلام) ● الإمام جعفر الصادق (علیه السلام) ● فاطمة الزهراء بنت رسول الله(ص) على احتمال فإن قبرها مجهول ■ إبراهیم بن رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ العباس بن عبد المطلب عم رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ محمد بن الحنفیة بن علی بن أبی طالب (علیه السلام) ■ الحسن بن الحسن (علیه السلام) ■ عقیل بن أبی طالب أخو أمیر المؤمنین (علیه السلام) ■ عبد الله بن جعفر بن أبی طالب (علیه السلام) ■ إسماعیل بن الإمام الصادق (علیه السلام) ■ محسن السقط ابن الإمام أمیر المؤمنین (ع) على احتمال فإن قبره مجهول ■ محمد بن زید بن علی بن الحسین بن أبی طالب (علیه السلام) ■ الحسین بن علی بن الحسین (ع) ■ الحسن بن جعفر (علیه السلام) ■ عبد الله / من أحفاد الإمام الحسن المجتبى (ع) ■ محمد النفس الزکیة / على قول ■ بعض أولاد الإمام السجاد (علیه السلام) ■ بعض أولاد الإمام الباقر (علیه السلام) ■ بعض أولاد الإمام الصادق (علیه السلام) ■ بعض أولاد الإمام الکاظم (علیه السلام) ■ فاطمة بنت أسد والدة الإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام) ■ فاطمة أم البنین زوجة الإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام) ■ رقیة بنت رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ زینب بنت رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ أم کلثوم بنت رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ صفیة بنت عبد المطلب عمة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ عاتکة بنت عبد المطلب عمة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ جمانة بنت عبد المطلب عمة رسول الله (صلى الله علیه وآله) / على قول ■ زینب بنت الإمام أمیر المؤمنین(علیه السلام) ■ أم سلمة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ ماریة القبطیة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ أم حبیبة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ زینب زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ صفیة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ میمونة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ ریحانة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ سودة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ جویریة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ عائشة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ حفصة زوجة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ حلیمة السعدیة مرضعة رسول الله (صلى الله علیه وآله) ■ عثمان بن مظعون ■ مقداد بن الأسود ■ جابر بن عبد الله الأنصاری ■ مالک الأشتر ■ عبد الله بن مسعود ■ بعض شهداء أحد ■ شهداء واقعة الحرة ■ جمع من الصحابة والتابعین ■ جمع من المسلمین والمؤمنین

   + ammar saheb ; ٤:٤٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بیت الأحزان

کان فی البقیع الغرقد مکاناً یعرف ببیت الأحزان أو قبة الحزن، وهو المکان الذی هیأه أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام للصدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء علیها السلام، حیث کانت تأتی هناک وتبکی على والدها رسول الله (ص) وما جرى علیها من المصائب بعد وفاة أبیها (ص)، فإن القوم منعوها حتى من البکاء فی المدینة المنورة. وفی الحدیث: إن علیاً (ع) بنی لـها بیتاً فی البقیع نازهاً عن المدینة (1). وقال الإمام الصادق (ع): (وأما فاطمة فبکت على رسول الله ـ ص ـ حتى تأذّی بها أهل المدینة فقالوا لها: قد آذیتنا بکثرة بکائک فکانت تخرج إلى المقابر...).(2). ثم بنى المسلمون على هذا المکان المقدس قبة وکانوا یهتمون بزیارته والصلاة فیه، حتى عرف عند بعض العامة بمسجد فاطمة (علیها السلام)، وقد أفتى بعض علماء السنة باستحباب الصلاة فیها، یقول الإمام الغزالی (450 ـ 505): (ویستحب أن یخرج کل یوم إلى البقیع بعد السلام على رسول الله ... ویصلی فی مسجد فاطمة رضی الله عنها).(3). یقول السمهودی (844-911): «والمشهور ببیت الحزن إنما هو الموضع المعروف بمسجد فاطمة فی قبلة مشهد الحسن و العباس» ثم یقول: « وأظنه فی موضع بیت علی بن أبی طالب الذی کان اتخذه بالبقیع و فیه الیوم هیأة قبور» (4). یقول الرحالة الغربی سِر ریچار بورتون البریطانی SIR RICHARD BURTON وقد زار البقیع عام 1853م 1276 هـ: فی البقیع وعلى الجهة الجنوبیة لقبة العباس بن عبد المطلب مسجد صغیر یعرف ببیت الأحزان، فإن فاطمة الزهراء ع کانت تأتی إلى هذا المکان لتبکی على أبیها رسول الله (ص). (5). ویقول إبراهیم رفعت باشا الکاتب المصری وأمیر الحاج الذی زار البقیع عام 1325هـ: « وهناک قبة تسمی قبة الحزن یقال إنها فـی البیت الذی آوت إلیه فاطمة بنت النبـی ـ ص ـ والتزمت الحزن فیه بعد وفات أبیها رسول الله ـ ص ـ ». (6). ویقول العلامة السید شرف الدین العاملی (ره) فی کتابه النص والاجتهاد: (و کنّا سنة 1339 تشرفنا بزیارة هذا البیت (بیت الأحزان) ... فی البقیع). (7). وفی کتاب رحلة ابن جبیر (580هـ): ویلی القبة العباسیة بیت ینسب لفاطمة بنت الرسول (صلى الله علیه وآله وسلم)، ویعرف ببیت الحزن، یقال: إنه الذی أوت إلیه والتزمت فیه الحزن على موت أبیها المصطفى (صلى الله علیه وآله وسلم). هدم بیت الأحزان قام الوهابیون بهدم بیت الأحزان وقبتها التاریخیة کما قاموا بهدم قباب أئمة أهل البیت علیهم السلام وسائر الآثار الإسلامیة والتاریخیة فی البقیع الغرقد وغیره. بیت الأحزان فی الروایات فی بحار الأنوار: ج43 ص177: ثم رجعت ـ فاطمة الزهراء ع ـ إلى منزلها وأخذت بالبکاء والعویل لیلها ونهارها وهی لا ترقأ دمعتها ولا تهدأ زفرتها، واجتمع شیوخ أهل المدینة وأقبلوا إلى أمیر المؤمنین ع فقالوا له: یا أبا الحسن إن فاطمة ع تبکی اللیل والنهار فلا أحد منا یتهنأ بالنوم فی اللیل على فرشنا ولا بالنهار لنا قرار على أشغالنا وطلب معایشنا، وإنا نخبرک أن تسألها إما أن تبکی لیلا أو نهارا. فقال ع: حبا وکرامة، فأقبل أمیر المؤمنین ع حتى دخل على فاطمة ع و هی لا تفیق من البکاء ولا ینفع فیها العزاء، فلما رأته سکنت هنیئة له، فقال لها: یا بنت رسول الله ص إن شیوخ المدینة یسألونی أن أسألک إما أن تبکین أباک لیلا و إما نهارا. فقالت: یا أبا الحسن ما أقل مکثی بینهم وما أقرب مغیبی من بین أظهرهم فو الله لا أسکت لیلا و لا نهارا أو ألحق بأبی رسول الله ص. فقال لها علی ع: افعلی یا بنت رسول الله ما بدا لک. ثم إنه بنى لها بیتا فی البقیع نازحا عن المدینة یسمى بیت الأحزان و کانت إذا أصبحت قدمت الحسن والحسین ع أمامها و خرجت إلى البقیع باکیة فلا تزال بین القبور باکیة فإذا جاء اللیل أقبل أمیر المؤمنین ع إلیها وساقها بین یدیه إلى منزلها ولم تزل على ذلک إلى أن مضى لها بعد موت أبیها سبعة وعشرون یوما واعتلت العلة التی توفیت فیها. -------------------------------------------------------------------------------- (1) انظر بحار الأنوار، ج43، ص177. (2) وسائل الشیعة: ج2 ص922 ب87 من أبواب الدفن. (3) إحیاء العلوم، ج1، ص260 . (4) وفاء الوفا: ج3 ص918. (5) موسوعة العتبات المقدسة، ج3، ص285 . (6) مرآة الحرمین، ج1، ص426 . (7) النص والاجتهاد: ص302 تحقیق أبو مجتبى.

   + ammar saheb ; ٤:٤٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

البقیع یضم رفاث مئات الآلاف من المسلمین

البقیع یضم رفاث مئات الآلاف من المسلمین الذین دفنوا فیه طیلة التاریخ الإسلامی منذ عهد رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم) وإلى یومنا هذا. کان منهم: ■ مالک بن أنس الأصبحی، وقبره أمام تربة عمات النبی (ص) وکان علیه قبة صغیرة مختصرة البناء. ■ یونس بن یعقوب بن قبس، أبو علی الجلاب البجلی، ابن اخت معاویة بن عمار، أمه مُنیّة بنت عمار، روى عن الإمامین الصادق والکاظم (علیهما السلام) وکان وکیلاً للإمام موسى بن جعفر (ع) وعاصر الإمام الرضا (ع) وکان حظیا عندهم موثقا، توفی عام 200 هجریة ودفن فی البقیع. ■ یونس بن عبد الرحمن، مولى علی بن یقطین بن موسى، عبد صالح جلیل القدر، عظیم المنزلة ومن أصحاب الإجماع، ولد فی آخر أیام هشام بن عبد الملک ای قبل سنة 125هـ وتوفی عام 208هـ ودفن فی البقیع. عاصر أربعة من الأئمة المعصومین: الصادق والکاظم والرضا والجواد (علیهم السلام) وقد ضمن له کل من الرضا والجواد (ع) الجنة. کان من أجلاء العلماء البارزین، أخذ الحدیث عن أکثر من مائتی محدث، وأخذ عنه أکثر من تسعین راو، وروایاته فی الکتب الأربعة تربو على ألف وثلاثمائة حدیث. صنف أکثر من ثلاثین کتابا، حج أربعا وخمسین حجة، واعتمر أربعا وخمسین عمرة.

   + ammar saheb ; ٤:٤٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

عشرة آلاف صحابی دفنوا فی البقیع

فی بعض التواریخ أن عشرة آلاف صحابی دفنوا فی البقیع، وهکذا کان التابعون من أهالی المدینة المنورة وغیرها یدفنون فی البقیع الغرقد. کان منهم: ■ أسعد بن زرارة: وهو أول من دفن فی البقیع من المسلمین الأنصار، قیل توفی فی شوال من السنة الأولى للهجرة قبل بدر . ■ نافع بن أبی رافع ■ عثمان بن عفان: لم یدفن فی البقیع، بل دفن فی مکان یسمى بـ: حوش کوکب، ثم أدخله الأمویون ضمن البقیع حیث یقع قبره حالیاً فی آخر البقیع من الجهة الشرقیة، قتله المسلمون عام 35 للهجرة، وکان أهله یودون دفنه إلى جوار النبی (ص). وجاء فی تاریخ المدینة المنورة لابن شبة ص111 – 112: حدثنا علی بن محمد، عن رجل، عن الزهری، قال: جاءت أم حبیبیة بنت أبی سفیان، فوقفت على باب المسجد فقالت: لتخلن بینی وبین دفن هذا الرجل: أو لأکشفن ستر رسول الله (ص). فخلوها، فلما أمسوا جاء جبیر بن مطعم، وحکیم بن حزام، وعبد الله بن الزبیر، وأبو الجهم بن حذیفة، وعبد الله بن حِسْل، فحملوه فانتهوا به إلى البقیع، فمنعهم من دفنه إبن بحرة ـ ویقال ابن نحرة الساعدی ـ فانطلقوا به إلى حش کوکب ـ وهو بستان فی المدینة ـ فصلى علیه جبیر، ودفنوه وانصرفوا ■ عبد الرحمن بن عمر بن الخطاب: قیل إن على یمین قبر ابراهیم بن رسول الله (ص) قبر ابنٍ لعمر بن الخطاب، اسمه عبد الرحمن الأوسط، وهو المعروف بأبی شحمة، وهو الذی جلده أبوه الحدّ، فمرض ومات. انظر کتاب رحلة ابن جبیر. ■ عبد الرحمن بن عوف: فقد روی عن حمید بن عبد الرحمن قال: أرسلت عائشة إلى عبد الرحمن بن عوف حین نزل به الموت أن هلمّ إلى رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم) وإلى أخویک فقال: ما کنت مضیقاً علیک بیتک، إنی کنت عاهدت ابن مظعون أینّا مات دفن إلى جنب صاحبه. ■ سعد بن أبی وقاص: روی عن ابن دهقان قال: دعانی سعد بن أبی وقاص فخرجت معه إلى البقیع، وخرج حتى إذا جاء موضع زاویة دار عقیل الشرقیة الشامیة أمرنی فحفرت حتى إذا بلغت باطن الأرض ضرب فیها الأوتاد ثم قال: إن هلکت فادللهم على هذا الموضع یدفنونی فیه. فلمّا هلک قلت لولده، فخرجنا حتى دللتهم على ذلک الموضع، فوجدوا الأوتاد، فحفروا له هنالک. ■ نافع مولى ابن عمر، على قول. ■ أبو سعید الخدری: ومشهده على یسارک وأنت مارّ فی زقاق البقیع، قالوا إن مشهده خارج البقیع وقبل فی آخر البقیع، وکانت له قبة. ■ أبو سفیان بن الحارث بن عبد المطلب: وهو ابن عم رسول الله (ص) وأخوه من الرضاعة، أرضعتهما حلیمة السعدیة. أسلم عام الفتح، لقی النبی (ص) وهو متوجه إلى مکة فأسلم، شهد حنیناً وکان ممن ثبت مع النبی (ص)، وقیل: إنه ما رفع رأسه الى رسول الله (ص) حیاء منه. روی أنّ عقیل بن أبی طالب رأى أبا سفیان بن الحارث یجول بین المقابر فقال: یا بن عمی مالی أراک هنا؟ قال: أطلب موضع قبری. فأدخله داره، فأمر بقبر فحفر فی قاعتها، فقعد علیه أبو سفیان ساعة ثم انصرف، فلم یلبث إلا یومین حتى توفی ودفن فیه. ■ سعد بن معاذ بن النعمان بن امرئ القیس بن زید بن عبد الأشهل الأنصاری الأشهلی، سید الأوس، ویکنى أبا عمرو، اسلم على ید مصعب بن عمیر سفیر الرسول (ص) الى المدینة، شهد بدراً وکانت رایة الأنصار معه، ورمی سعد بسهم یوم الخندق، فعاش بعد ذلک شهراً ومات فی السنة الخامسة من الهجرة، فلما مات حملت جنازته فقال المنافقون: ما أخفها، فقال رسول الله (ص): (إن الملائکة حملته). وقد صلى علیه رسول الله (ص) وقال: لقد وافى من الملائکة سبعون ألفاً، فیهم جبرائیل یصلون علیه. وقبر سعد بجانب قبر أبی سعید الخدری فی آخر البقیع. ■ محمد بن مسلمة: من الصحابة، توفی سنة 43 للهجرة، وقیل قتل. ■ أسید بن الحضیر. ■ حویطب بن العزى. ■ مالک بن التیهان (أبو الهیثم): من الأنصار. ■ زید بن سهل. ■ زید بن ثابت: من الصحابة، توفی عام 45، وقیل 50 للهجرة. ■ عبد الله بن سلام: توفی عام 54 للهجرة. ■ جابر بن عبد الله إبن عمرو بن قزام: شارک فی 19 غزوة، وتوفی سنة 90 للهجرة. ■ نافع مولى عبد الله بن عمر. ■ أبو هریرة. ■ سفیان بن الحارث. ■ حکیم بن حزام بن خویلد: وهو ابن أخ أم المؤمنین خدیجة (ع)، توفی عام 54 للهجرة. ■ أبو السید ساعدی: توفی سنة 30 للهجرة، وقیل 60 وهو آخر من مات من البدریین. ■ رکانة بن عبد یزید. ■ زید بن حسن، من التابعین. ■ مغیرة بن عبد الرحمن بن سعد من التابعین، مات فی المدینة وأوصى بدفنه مع شهداء أحد إلا أن أهله دفنوه فی البقیع. ■ سالم بن عبد الله بن عمر بن الخطاب، وهو من التابعین. ■ نافع المدنی (أبو عبد الله): من التابعین توفی سنة 117 للهجرة وقیل 120. ■ کعب بن عمر السلمی المعروف بأبی الیسر، توفی سنة 55 للهجرة. ■ عویم بن ساعدة، توفی فی إمارة عمر. ■ أبو عبس، توفی سنة أربع وثلاثون للهجرة. ■ صهیب بن سنان، توفی فی شوال سنة ثمان وثلاثون للهجرة. ■ نوفل بن حارث بن عبد المطلب. ■ سهل بن سعد الساعدی: من الأنصار المخلصین توفی سنة 88 للهجرة عن عمر یناهز المائة. ■ إبن عمرو بن نفیل، المعروف بأبی الأعور: توفی سنة 88 للهجرة. ■ معاذ بن عفراء: أول من انتقل من المدینة إلى مکة وأعلن إسلامه. ■ مسطح بن أثاثة ابن عباد بن المطلب: یکنى أبو عبادة، وقد حضر الغزوات من بدر إلى صفین، وتوفی عام 34 للهجرة. ■ أرقم بن أبی أرقم. ■ جبیر بن مطعم، توفی سنة 80 أو 95 للهجرة. ■ سعد بن زید ابن عم عمر بن الخطاب، توفی عام 51 للهجرة عن عمر یناهز الرابعة والسبعین. ■ عبد الله بن عتیک. ■ أبو سلمة بن عبد الأسد. ■ براء بن معرور. ■ عمرو بن حزم، توفی عام 51 للهجرة. ■ جبار بن صخر. ■ قتادة بن نعمان. ■ عبد الله بن أنیس: توفی أیام حکم معاویة. ■ عبد الله بن عمرو (إبن أم مکثوم): توفی فی إمارة عمر. ■ أسامة بن زید: صحابی جلیل توفی سنة 54 هجریة. ■ مَخْرَمَة بن نوفل، یکنى أبا صفوان: توفی سنة 54 للهجرة. ■ حاطب بن أبی بلتعة. ■ أم رومان: هی بنت عامر بن عویمر، زوجة أبی بکر وأم عائشة، توفیت فی السنة السادسة للهجرة. ■ أروى بنت کریر: هی أم عثمان بن عفان. ■ وغیرهم.

   + ammar saheb ; ٤:٤۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بعض أولاد الإمام الکاظم (ع)

دفن عدد من أولاد الإمام الکاظم علیه السلام فی البقیع. کان منهم: إسحاق بن الإمام موسى الکاظم (ع) یلقب بالأمین، ذکره الشیخ الطوسی فی رجاله وعده من أصحاب الإمام الرضا علیه السلام. توفی عام 240هـ.

   + ammar saheb ; ٤:٤۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بعض أولاد الإمام الصادق (ع)

دفن عدد من أولاد الإمام الصادق علیه السلام فی البقیع. فی الکافی: ج3 ص206-207 عن زرارة قال: رأیت ابنا لأبی عبد الله (ع) فی حیاة أبی جعفر ع یقال له (عبد الله) فطیم قد درج، فقلت له: یا غلام من ذا الذی إلى جنبک لمولى لهم؟ فقال: هذا مولای، فقال له المولى یمازحه: لست لک بمولى، فقال: ذلک شر لک، فطعن فی جنازة الغلام فمات، فأخرج فی سفط إلى البقیع، فخرج أبو جعفر ع وعلیه جبة خز صفراء وعمامة خز صفراء ومطرف خز أصفر، فانطلق یمشی إلى البقیع وهو معتمد علی، والناس یعزونه على ابن ابنه، فلما انتهى إلى البقیع تقدم أبو جعفر ع فصلى علیه وکبر علیه أربعا، ثم أمر به فدفن، الحدیث.

   + ammar saheb ; ٤:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بعض أولاد الإمام الباقر (ع)

دفن عدد من أولاد الإمام الباقر (علیه السلام) فی البقیع. کان منهم عبد الله بن الإمام محمد بن علی الباقر (ع). قال ابن قتیبة فی کتاب المعارف ص94: وأما عبد الله بن محمد ـ أی الباقر ـ فهو الملقب بدقدق مات بالمدینة.

   + ammar saheb ; ٤:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

بعض أولاد الإمام السجاد (ع)

دفن عدد من أولاد الإمام السجاد علیه السلام فی البقیع. کما دفن عدد من أحفاده أیضا فی البقیع. کان منهم: السید مهنا بن سنان، من أحفاد الإمام زین العابدین علیه السلام، ولقبه شمس الدین، کان قاضیاً بالمدینة. قال الحر العاملی: فاضل فقیه محقق، له کتاب المعجزات، جمعه وهو قریب من الخرائج والجرائح للراوندی، وفیه زیادات کثیرة علیه. توفی عام 754هـ فی المدینة المنورة ودفن فی البقیع.

   + ammar saheb ; ٤:۳٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

مالک بن الحارث الأشتر النخعی

نسبه: هو مالک بن الحارث بن عبد یغوث بن مسلمة بن ربیعة بن خزیمة بن سعد بن مالک بن النخع بن عمرو بن عُلَة بن خالد بن مالک بن أدد(1). أمّا ولادته فلم یذکر المؤرخون سنة ولادته، بل کل ما ذکره التاریخ أنه کان فی معرکة صفین فی سن الثمانین، وهذا یعنی أنه ولد قبل الإسلام بقلیل بعقد أو عقدین من الزمن، بخلاف ما رجحّه السید محسن الأمین أنّه تجاوز الستین فی معرکة صفین(2). أمّا وفاته فقد کانت فی سنة 39 هـ، وهو فی طریقه إلى مصر بعد أن ولاّه أمیر المؤمنین (علیه السلام) على مصر، فسُقی السمّ قبل أن یصل إلیها. لماذا سُمی الأشتر ؟ سُمی الأشتر لأنّ عینه شترت – أی استرخى جفنها – فی معرکة الیرموک، وقیل فی حرب الرودة مع أبی مسیکة الإیادی. فضائل الأشتر على لسان النبیّ (صلّى الله علیه وآله) روى المحدّثون حدیثاً یدل على فضیلة عظیمة للأشتر رحمه الله، وهی شهادةٌ قاطعةٌ من النبیّ (صلّى الله علیه وآله) بأنّه مؤمن، روى هذا الحدیث أبو عمر بن عبد البر فی کتاب (الاستیعاب) فی حرف الجیم فی باب (جُندب) قال أبو عمر: لـمّا حضرت أبا ذرّ الوفاة وهو بالربذة بکت زوجته أم ذرّ، فقال لها: ما یُبکیک؟ فقالت: ما لی لا أبکی وأنت تموت بفلاةٍ من الأرض، ولیس عندی ثوبٌ یسعُک کفنَاً، ولابدّ لی من القیام بجهازک فقال: أبشری ولا تبکی، فإنی سمعت رسول الله (صلّى الله علیه وآله) یقول: «لا یموت بین امرأین مسلمین ولدان أو ثلاثة، فیصبران ویحتسبان فیریان النار أبدا»، وقد مات لنا ثلاثةٌ من الولد، وسمعت أیضاً رسول الله (صلّى الله علیه وآله) یقول لنفرٍ أنا فیهم: «لیموتنّ أحدکم بفلاةٍ من الأرض یشهده عصابة من المؤمنین»، ولیس من أولئک النفر أحدٌ إلاّ وقد مات فی قریة وجماعة فأنا – لا أشک – ذلک الرجل، والله ما کذبت ولا کُذّبت، فانظری الطریق. قالت أمّ ذرّ: فقلتُ: أنّی وقد ذهب الحاج وتقطّعت الطرق! فقال: اذهبی فتبصّری. قالت: فکنت أشتدّ(3) إلى الکثیب، فأصعد فأنظر، ثمّ أرجع إلیه فاُمّرضه، فبینا أنا وهو على هذه الحال إذ أنا برجال على رکابهم کأنّهم الرخم(4) تخبُّ بهم رواحلهم، فأسرعوا إلیّ حتّى وقفوا علیّ وقالوا: یا أمةُ الله، مالکِ؟ فقلت: أمرؤ من المسلمین یموت، تکفّنونه؟ قالوا: ومن هو؟ قلت: أبو ذرّ، قالوا: صاحبُ رسول الله (صلّى الله علیه وآله وسلم)؟ قلت: نعم، ففدّوه بآبائهم وأمّاتهم، وأسرعوا إلیه حتّى دخلوا علیه، فقال لهم: أبشروا فإنّی سمعت رسول الله (صلّى الله علیه وآله) یقول لنفرٍ أنا فیهم: «لیموتنّ رجل منکم بفلاةٍ من الأرض تشهده عصابة من المؤمنین»، ولیس من أولئک النفر إلا وقد هلک فی قریة وجماعة، والله ما کذبت ولا کُذّبت، ولو کان عندی ثوب یسعُنی کفناً لی أو لأمرأتی لم أکفّن إلاّ فی ثوب لی أو لها، وإنّی أنشدکم الله ألاّ یکفّنی رجل منکم کان أمیراً أو عریفاً أو بریداً أو نقیباً! قالت: ولیس فی أولئک النفر أحد إلاّ وقد قارف بعض ما قال، إلاّ فتىً من الأنصار قال له: أنا أکفّنک یاعمّ فی ردائی هذا، وفی ثوبین معی فی عیبتی من غزل أُمی، فقال أبو ذرّ: أنت تکفّنن، فمات فکفّنه الأنصاری وغسّله النفر الذین حضروا وقاموا علیه ودفنوه، فی نفر کلهم یمان. الأشتر على لسان أمیر المؤمنین (علیه السلام) من کتاب لأمیر المؤمنین (علیه السلام) إلى أمیرین من اُمراء جیشه: «وقد أمّرتُ علکما وعلى مَن فی حیّزکُما مالک بن الحارث الأشتر، فأسمعا له وأطیعا، واجعلاه درعاً ومجنّاً، فإنّه ممّن لا یُخاف وهنه ولا سقطته، ولا بطؤه عمّا الإسراع إلیه أحزم، ولا إسراعه إلى ما البطءُ عنه أمثل». ثناء أمیر المؤمنین (علیه السلام) فقد بلغ مع اختصاره مالا یُبلغ بالکلام الطویل، ولعمیری لقد کان الأشتر أهلاً لذلک ، کان شدید البأس، جواداً رئیساً حلیماً فصیحاً شاعراً، وکان یجمع بین اللین والعنف، فیسطو فی موضع السطوة، ویرفُق فی موضع الرفق وقد جمع أمیر المؤمنین (علیه السلام) أصناف الثناء والمدح فی قوله: «لایخافَ بُطئُهُ عمّا الإسراعٌ إلیه أحزم، ولا إسراعه إلى ما البطءُ عنه أمثل». ووصفه أمیر المؤمنین (علیه السلام) لأهل مصر حین ولاه علیها فی کتاب کتبه إلیهم: «لقد وجهت إلیکم عبداً من عباد الله لا ینام فی الخوف ولا ینکل من الأعداء، حذر الدوائر، أشدّ على الکافرین من حریق النار، فأسمعوا وأطیعوا فإنّه سیفٌ من سیوف الله لا یأبى الضریبة ولا کلیل الحد...». ومن أقوال أمیر الؤمنین فیه: «کان لی کما کنت لرسول الله» . وسئل بعضهم عن الأشتر فقال: «ما أقول فی رجل هزمت حیاته أهل الشام، وهزم موته أهل العراق». ولمّا بلغ أمیر المؤمنین (علیه السلام) موت الأشتر قال: «إنّا لله وإنّا إلیه راجعون والحمد الله رب العالمین، اللّهمّ إنّی احتسبه عندک فإنّ موته من مصائب الدهر» ثمّ قال: «رحم الله مالکاً فقد کان وفیاص بعهده وقضى نحبه ولقی ربّه، مع أنا قد وطنا أنفسنا أن نصبر على کل مصیبة بعد مصابنا برسول الله، فإنها من أعظم المصائب». وحدّث أشیاخ النخ قالوا: دخلنا على أمیر المؤمنین (علیه السلام) حین بلغه موت الأشتر فوجدناه یتلهف ویتأسف علیه، ثمّ اقل: «لله در مالک وما مالک؟! والله لو کان من جبل لکان فذّاً ولو کان من حجر لکان صلوا، أما والله لیهون موتک عالماً ولیفرحن عالماً، على مثل مالک فلتبکِ البواکی، وهل موجود کمالک». الأشتر یخرج مع قائم آل محمّد (عجل الله تعالى فرجه الشریف) روى الشیخ المفید عن المفضّل بن عمر، عن أبی عبد الله (علیه السلام) قال: «یخرج مع القائم (علیه السلام) من ظهر الکوفة سبعة وعشرون رجلاً، خمسة عشر من قوم موسى (علیه السلام) الذین کانوا یصدون بالحق وبه یعدلون، وسبعة من أهل الکهف، ویوسف ابن نون وسلمان وابو دجانة الأنصاری والمقداد ومالکاً الأشتر فیکونون بین یدیه أنصاراً وحکّاماً». بطولته فی القتال من الصور التی نقلها نصر بن مزاحم عن بسالة الأشتر یوم صفین قوله: (کان الأشتر فی میمنة الناس وابن عباس فی المیسرة وعلى فی القلب والأشتر فی هذه الحال یسیر ما بین المیمنة والمیسرة فیأمر کل قبیلة أو کتبیة من القرّاء بالإقدام على التی تلیها فلم یزل یفعل ذلک حتّى أصبح والمعرکة خلف ظهره، وجعل یقول لأصحابه وهو یزحف بهم: أزحفوا قید رمحی هذا، فإن فعلوا قال: ازحفوا قاب هذا القوس. ثمّ دعا بفرسه ورکز رایته وکانت مع حیّان بن هوذة النخعی، وأقبل الأشتر على فرس له کمیت محذوف قد وضع مغفرة على قربوس السرج وهو یقول: اصبروا یا معشر المؤمنین، فقد حمی الوطیس. وخرج یسیر فی الکتاب ویقول: ألا مَن یشتری نفسه لله ویقاتل مع الأشتر حتّى یظهر أو یلحق بالله؟ فلا یزال الرجل من الناس یخرج إلیه ویقاتل معه. ویقول واحد فی تلک الحال: أیُّ رجلٍ هذا لو کان له نیّة؟ فیقول له صاحبه: وأیُّ نیة أعظم من هذه ثکلتک أُمّک وهبتک! إنّ رجلاً فیما قد ترى قد سبح فی الدماء وما أضجرته الحرب وقد غلت هام الکحاة من الحر وبلغت القلوب الحناجر، وهو کما ترى یقول هذه المقالة. نعم الأشتر فی أصحابه فقال: شدوا فدى لکم عمی وخالی شدةً ترضون بها لله وتفزّون بها الدین، فإذا شددت فشددوا، ثمّ نزل وضرب وجه دابته، ثمّ قال لصاحب رایته: اقدم فأقدم بها ثمّ شد على القوم وشد معه أصحابه یضرب العدو حتّى وصل بهم إلى معسکرهم، فقالتوا عند المعسکر قتالاً شدیداً فقتل صاحب رایته(5). قال أبو بکر بن أبی شیبة: أعطت عائشة لمن بشرها بسلامة ابن أُختها عبد الله بن الزبیر لمّا لاقى الأشتر عشرة آلاف درهم. وقیل: إنّ الأشتر دخل بعد ذلک على عائشة فقالت له: یا أشتر، أنت الذی أردت قتل ابن أُختی یوم الوقعة، فأنشد: أعائشُ لولا أنّنی کنتُ طاویاً ثلاثاً لألفیتِ ابنُ أختکِ هالکا غداةَ ینادی والرماح تنوشه بأخرِ صوتٍ اُقتلانی ومالکا فنجّاه منّی أکلهُ وسنانُه وخلَوةُ جوفٍ لم یکن مُتمالکا(6) الأشتر ومعاویة: قال ابن أبی الحدید فی شرحه: (ولّما قنت علیٌّ (علیه السلام) على خمسة ولعنهم وهم: معاویة، وعمرو بن العاص، وأبو الأعور السُّلمیّ، وحبیب بن مسلمة، وبُسر بن أرطأة، قنت معاویة على خمسة وهم: علیّ،والحسن، والحسین – علیهم السلام – وعبد الله بن العبّاس، والأشتر ولعنهم)(7). ولقد سُرَّ معاویة بمقتله، فقال: کانت لعلیّ یمینان قطعت إحداهما بصفّین (یقصد عمار بن یاسر) وقطعت الأُخرى بمصر (ویقصد مالکاً)(8). الأشتر شاعراً: کان الأشتر شاعراً من شعراء البطولة، ولکن البطولة غلبت علیه رغم موهبته الشعریة. یبرز شاب فی معرکة الجمل لمالک فیلقیه مالک أرضاً ویهم بقتله فیذکّره الشاب الصریع بالقرآن ویتلو علیه حامیم – والشاب یعلم أنّ مالکاً لا یؤخذ بأمر کما یؤخذ بالقرآن – فیقول الأشتر مجیباً: یذکّرنی فی حامیم والسیف مصلت فهلا تلا حامیم قبل التقدم هتکت لـه بالرمح جیب قمیصه فخرّ صریعاً للیدین وللفم على غیر شیءٍ غیر أن لیس تابعاً علیاً ومَن لا یتبع الحق یندم وقد اختصر الأشتر مذهبه السیاسی فی البیت الأخیر وذلک: (أن مَن لا یتبع علیاً مخالف للحق وحققت علیه الندامة ووجب قتاله) وهی أبیات – على بساطتها – تدل على قوة فی الشکیمة وبلاغة فی الأداء لا تأتیان إلاّ للشعراء. وکان یصّور نفسه فی الحرب تصویراً صادقاً فیقول: لأوردن خیلی الفراتا شعث النواصی أو یقال ماتا کما یقول لأحد مبارزیه محذّراً مخوّفاً: بلیت بالأشتر ذاک المذحجی بفارسٍ فی حلقٍ مدحّجِ کاللیث لیث الغابة المهیّج إذا دعاه القرن لم یعرّجِ وانظر إلى قوله یخاطب عمرو بن العاص حین همّ بمارزته وهو ملآن حنقاً علیه لأنّه فی رأیه مورث النار ومحرّک الخلاف وأنّه أیضاً صاحب الحیلة فی الحرب: یالیت شعری کیف لی بعمرو ذاک الذی أوجبت فیه نذری ذاک الذی أطلیه بوتری ذاک الذی فیه شفاء صدری ذاک الذی إن ألقه بعمری تظل به عند اللقاء قدری(9) افتراءات المؤرخین على الأشتر یقول صاحب کتاب (النجوم الزاهرة): (وقال أبو الیقظان: کان الأشتر قد ثُقل على أمیر المؤمنین علیّ أمُره، وکان متجرِّیاً علیه مع شدة محبته له . وحکى عن عبد الله بن جعفر قال: کان علیٌّ قد غضب على الأشتر وقلاه واستثقله، فکلّمنی أن أُکّلمه فیه، فقلت: یا أمیر المؤمنین، ولّه مصر فإن ظفروا به استرحت منه فولاّه)(10). أقول: العجب من هذا الکلام مع أنّ أمیر المؤمنین علیه السلام یقول: «کان لی مالکاً کما کنت لرسول الله صلّى الله علیه وآله» ومع هذا یکون مالک ثقیلاً ومتجرِّیاً على أمیر المؤمنین (علیه السلام). هذا الکلام لا یقبله عاقل وباحث وخصوصاً الکلمات التی وردت على لسان الإمام علی (علیه السلام) فی حق مالک عظیمة ولم توجد فی حق غیره من الصحابة والحواریین، حیث یقول سید الموحدین (علیه السلام) : «وهل تلد النساء مثل مالک». وکذ هذا یکون ثقیلاً ویرید الإمام علی (علیه السلام) أن یستریح منه ویکلّف بعد الله بن جعفر أن یکلّمه. الأشتر زعیم الثورة الشعبیة قال سعید بن العاص الاُموی والی عثمان على الکوفة لسماره: السواد – یقصد سوا العراق بما فیه من مزارع وبساتین – بستان لقریش وبنی امیة. فقال له الأشتر: أتزعم أنّ السواد الذی أفاده الله على المسلمین بأسیافنا بستان لک ولقومک! والله ما یزید اوفاکم فیه نصیباً إلاّ أن یکون کأحدنا، وتکلّم معه القوم، فقال عبد الرحمن الأسدی وکان على شرطة سعید: أثر دون الأمیر مقالته! واغلظ لهم، فقال الأشتر: من ها هنا؟ لا یفوتنکم الرجل فوثبوا علیه فوطؤوه وطأً شدیداً حتّى غشی علیه. ثمّ إنّ سعیداً نفى الأشتر مع تسعة آخرین إلى الشام بامر عثمان ثمّ ردهم إلى الکوفة، وکان فساد الحکم قد بلغ ذروته فلم یطق الأشتر وصحابته السکوت. فنفوهم مرة ثانیة إلى حمص فإذا أتاکم کتابی هذا فاخرجوا إلیها فإنکم لستم تألون الإسلام وأهله شراً. والسلام. فلما قرأ الکتاب قال: اللّهمّ اسؤانا نظراً للرعیة واعملنا فیهم بالمعصیة فعجّل له النقمة. فکتب بذلک سعید بن العاص إلى عثمان وسار الأشتر وأصحابه إلى حمص، ثمّ عادوا إلى بلدهم. واستمر استهتار الحکام بالناس، قال الطبری: اجتمع ناس من المسلمین – فی الکوفة – فتذاکروا أعمال عثمان وما صنع فاجتمع رأیهم على أن یبعثوا إلیه رجلاً یکلمه ویخبره بأحداثه فأرسلوا إلیه عامر بن عبد الله التمیمی وهو الذی یدععی عامر بن عبد قیس، فأتاه فدخل علیه، فقال: إنّ ناساً من المسلمین اجتمعوا فنظروا فی أعمالک فوجدوک قد رکبت اموراً عظاماً فاتق الله عزّ وجلّ وتب وانزع عنها. فقال له عثمان: انظر إلى هذا فإنّ الناس یزعمون أنه قارئ، ثمّ یجیء فیکلمنی فی الحقرات فوالله ما یدری أین الله، قال عامر: أنا لا أدری أین الله؟! قال: نعم والله ما تدری أنی الله. قال عامر: بلى والله لا أدری إنّ الله بالمرصاد لک. وکان سعید بن العاص ومعظم عمّال عثمان الذین ضج الناس من عسفهم موجودین فی المدینة فعقد عثمان منهم مؤتمراً للنظر فی امر النقمة الشعبیة فکان من أبی سعید بن العاص القضاء على الزعماء، من رای عبد الله بن عامر قوله: (تأمرهم بجهاد یشغلهم عنک وأن تجبرهم فی المغازی حتّى یذلوا لک فلا یکون همة أحدهم إلاّ نفسه». ثمّ رد عثمان عماله إلى بلدانهم وأمرهم بالتضییق على الناس وأمرهم بتجمیر الناس فی البعوث – أی ارسالهم إلى الغزو – وعزم إلى تحریم اعطیاتهم لیطیعوه ویحتاجوا إلیه. ورجع سعید بن العاص أمیراً على الکوفة یحمل هذه التعلیمات فخرج أهل الکوفة علیه بالسلاح فتلقوه فردوه وقالوا: لا والله لا یلی علینا حکماً ما حملنا سیوفنا. فخرج سعید بن العاص إلى عثمان مطروداً، فأرسل عثمان مکانه أبا موسى الأشعری. ولمّا تلاقت الوفود بعد ذلک فی المدینة مجتمعة على أعمال عثمان وعماله کان الأشتر على أهل الکوفة مطالباً بما تطالب به الوفود کلها، وعندما تطورت الاُمور إلى الحالة التی لم یکن أحد یظن أنها ستتطور إلیها وحوصر عثمان وهدد بالقتل، لم یدخل الأشتر فی هذا. فقد قال الطبری وهو یصف حصار عثمان: «فاعتزل الأشتر فاعتزل حکیم جبلة – زعیم البصریین – وکان ابن عدیس – زعیم المصریین – وأصحابه هم الذین یحصرون عثمان وکانوا خمسمائة. ولمّا قتل عثمان کان الأشتر هو الذی قاد الجماهیر إلى بیعة على بن أبی طالب علیه السلام(11). مؤهلات الأشتر اجتمعت للأشتر خصال عدّة وفضائل کثیرة ومؤهلات جعلت منه رجلاً عبقریاً وشخصیة فذّة فی التاریخ، وقد وُهب من الذکاء والنبوغ ماندر أن نجده إلاّ عند فرائد الرجال. 1- الرجل المؤمن بما أن الإیمان هو الصمود الفقری للشخصیة الاسلامیة کان لابد لنا من أن نضع بضماتنا على هذه النکتة الأساسیة الحسّاسة فی البنیة الثقافیة لمالک الأشتر رحمه الله، وأوّل ما یسترعی الانتباه هو إطراء النبیّ الأعظم (صلّى الله علیه وآله) على مالم الأشتر، فقد عاصر مالک الحیاة المبارکة للرسول الأکرم (صلّى الله علیه وآله) وذکر عنده (صلّى الله علیه وآله) فقال فیه: «إنّه المؤمن حقاً» وحسب هذا شهادة قاطعة على تمام الإیمان وکماله. 2- تواضعه وزهده کان الأشتر متواضعاً محبّاً للفقراء والمساکین، فهو فی سیرته العطرة کلها یعیش مع جنده، یأکل مما یأکلون ویعیش کما یعیشون. وحکی أنّ مالکاً رضی الله عنه کان مجتازاً بسوق الکوفة، وعلیه قمیص خام وعمامة منه فرآه بعض السوقة فازدرى بزیّه فرماه ببندقة تهاوناً به، فمضى ولم یلفت إلیه، فقیل له: ویلک أتدری مَن رمیت؟ فقال: لا، فقیل له: هذا مالکَ صاحبُ أمیر المؤمنین (علیه السلام) فارتعد الرجل ومضى إلیه لیعتذر منه، فرآه وقد دخل مسجداً وهو قائم یصلی، فلما انفتل أکبّ الرجل على قدمیه یقبّلها، فقال: ما هذا الأمر؟ فقال: أعتذر إلیک ممّا صنعت، فقال: لا بأس علیک فواللهِ ما دخلت المسجد إلاّ لأستغفر لک(12). 3- فقهه وروایته نَظَرت جمیع کتب الرّجال والجرح والتعدیل إلى مالک الأشتر نظرةً مِلؤُها الوثوق والثناء علیه، فلقد روى عن رجالٍ وروت عنه رجال، مما کان حلقة ذهبیّة فی سلسلة الروایة لنقل الحدث بأمانة إلى الأجیال، لکن مالک الأشتر رحمه الله بما أنّه لم یصحب النبیّ (صلّى الله علیه وآله) من جهة ولم یمتدّ به العمر طویلاً بعد الازمات المرهقة التی مرّ بها من جهة اُخرى لم یقدّر له أن یحدّث الرّواة وأرباب العلم والقلم بما سمعه وتلقّاه عن الرسول (صلّى الله علیه وآله) ومعاصریه وما سمعه وتلقّاه من أعاظم الصحابة من المهاجرین والأنصار الذین عاصرهم وقتاً غیر قلیل، خصوصاً المدّة الزّمنیة المبارکة التی قضاها جنباً إلى جنب ویداً بیدٍ مع علی بن أبی طالب (علیه السلام)، فقد وصل إلیها الکثیر ممّا حدّث به مالک عن علی (علیه السلام) إلاّ أنّه قلیل إذا ما أخذنا بنظر الاعتبار العلاقة الدّینیة والاخویة بین علی (علیه السلام) ومالک. کان مالک على نصیب وافر من الرّوایة – رغم ما قدّمنا من متاعب حیاته وقصرها – وکان یلتفّ حوله طلاّب العلم ونقلته لیسمعوا الحوادث والوقائع من تلک اللهجة الصّادقة وذلک الفم الذی لم یُحِّدث حدیثاً إلاّ وفیه رضا لله. ذکر البخاری أنّه شهد خطبة عمر بالجابیة، وذکر ابن حبّان مالکاً فی ثقات التّابعین وقال أنّه روى عن عمر وخالد بن الولید وأبی ذرّ الغفاری وروى عن علی (علیه السلام) وصحبه وشهد معه الجمل وصفّین(13). وذکره ابن سعد فی الطبقة الأولى من التابعین فی الکوفة(14). وأمّأ الرّازیّ فقال فیه: مالک بن الحارث الأشتر النخعی، روى عن علی (علیه السلام) وروى عنه أبو حسان وعلقمة(15). وتوسّع ابن حجر العسقلانی فقال: روى عن عمر وعلیّ وخالد بن الولید وأبی ذرّ وأمّ ذرّ، وروى عنه ابنه إبراهیم وأبو حسّان الأعرج وکنانة مولد صفیّة وعبد الرحمن بن یزید وعلقمة بن قیس ومخرمة بن ربیعة النخعیّون وعمرو بن غالب الهمدانی(16). وقال ابن حجر أیضاً: وقال مهنّا: سألت أحمدَ عن الأشتر یُروى عنه الحدیث؟ قال: لا أنتهی، ولم یُرد أحمدُ بذلک تضعیفه وإنّما نفی أن تکون له روایة(17). هذا هو مالک راویة عالماً یحترمه الجمیع ویؤثّقه الجمیع وینظرون إلیه بعین الإکبار والإجلال، هذا إلى کثیر من الأحداث التی نقلها عن نفسه مع الآخرین کحواره ومناقشته أمّ المؤمنین، وقتاله وقتله عبد الرحمن بن عتّاب بن اسید، وجرحه عبد الله بن الزبیر وهرب ابن الزبیر وإفلاته من الاشتر، إلى غیر ذلک ممّا ستراه فی هذا الکتاب. وهناک رأیّ فقهی لمالک الأشتر ذکره البخاری فی صلاة الخوف(18) وشرحه وعلّق علیه شرّاح البخاریّ(19) کما ذکره نقلاً عن البخاری ابن حجر العسقلانی(20)، وقد أخرجه البخاری وشرّاحه بطرق متعدّدة وأضافوا إلیه إضافات وخرّجوا له تخریجات بعیدة لتصحیح عمل شرحبیل بن السمط، والأثر المذکور هو هذا: قال الولید ذکرت للأوزاعی صلاة شرحبیل بن السمط وأصحابه على ظهر الدابة، فقال: کذلک الأمر عندنا إذا تخّوف الفوت. انتهى. وهذا الأثر رواه عمر بن أبی سلمة عن الأوزاعی قال: قال شرحبیل بن السمط لاصحابه، لا تصلّوا صلاة الصبح إلاّ على ظره، فنزل الأشتر فصلّى على الأرض، فأنکر علیه شرحبیل، وکان الأوزاعی یأخذ بهذا فی طلب العدو(21). وزاد فی فتح الباری أنّ شرحبیل قال حین صلّى الأشتر على الأرض: مخالف خالف الله به، کما أخرجه صاحب فتح الباری بطریق آخر وقال: انّ ثابت بن السمط هو الذی کان فی خوف فصلّى مع أصحابه رکباناً إلاّ الأشتر نزل فصلّى فقال ثابتُ: مُخالف خُولف به، ثمّ جمع بین الروایتین بأنّ ثابتاً أخا شرحبیل کان معه أخوه فی ذلک الوجه(22). وأمّا العینی فی عمدة القاری فشک أنّه کان ثابت بن السمط أو السمط بن ثابت فی مسیر فی خوف... وسرد بقیّة الحادثة(23)، وأضاف عن ابن بطّال أنّه بحث عن القضیة وهل أنّهم کانوا طالبین ام لا، فذکر الفزاری فی السنن عن ابن عون عن رجاء عن ثابت بن السمط أو السمط بن ثابت قال: کانوا فی السفر فی الخوف فصلّوا رکباناً فالتفت فرأی الأشتر قد نزل للصلاة فقال: خالَفَ خولف به، فجُرح الأشتر فی الفتنة، قال: فبان بهذا الخبر أنّهم کانوا حین صلّوا رکباناً(24). وهذا الخبر یصحّ إذا کان الجیش الخارج للقتال هو احد الجیوش التی شارکت فی حروب المسلمین ضدّ الرّوم من جهة الشّام، فانّ شرحبیل وإخوته من الشامیین ومن رؤوس أهل الشام، فلعّله کان قائد جیش هناک، هذا وإنّ الأشتر کان من المقاتلین الشجعان فی فتوح الشام ومعرکة الیرموک، ولایمکن أن یکون هذا الخبر فی خلافة علی (علیه السلام) لانّ شرحبیل من المؤلّبین على علی (علیه السلام) ومن الشخصیات التافهة التی خدعها معاویة فانساقت وراء أهوائها وعصبیّاتها ونزعاتها القبلیّة، وفیه یقول النجاشی الشاعر: شُرحبیل ماللدین فارقت أمَرنَا ولکنْ لِبغض المالِکیّ جریرِ وعلى کلّ حال فالظاهر أن شرحبیل کان خلافاً لمذهب أهل البیت (علیه السلام) یرى جواز الصلاة على ظهر الدّابة وأنّ الأشتر کان ملتزماً بتعالیم علی بن أبی طالب التی غذاه بها محمّد (صلّى الله علیه وآله) فی عدم جواز الصلاة إلاّ فی مکان مستقر غیر متأجرح إلاّ للضرورة. ولیس فی الخبر ما یدلّ على شدّة خوفِ ولا مطاردة ولا مسایفة ولا مقاتلة، وغلا صلحّت الصلاة کیفما قُدِرَ لو تکبیراً کما کانت صلاة جیش علی (علیه السلام) فی لیلة الهریر. وهناک وجه آخر یمکن حمل الروایة علیه وهو أنّ شرحبیل کان قد خاف وقدَّر أنّه یتعذر علیه وعلى جیشه الصلاة على الأرض وحینذاک تجوز الصلاة على ظهر الدابة ویُسجد على قربوس السرج وإلاّ إیماءً، لکن هذا الخوف وهذه الضرورة لم یدلّ على تحققها شیءٌ من الخبر فلذلک نزل الأشتر وصلّى على الأرض لعدم الضرورة ولإمکان ایتان الصلاة على وجهها الصحیح على الأرض، فإذن هذا الخبر یدلّ على أن الأشتر کان صاحب رأیٍ وفقهٍ وروایة وأنّ مذهبه مطابق تماماً لتعالیم أهل البیت النبوی (علیهم السلام). 4- سیاستهُ ودهاؤه الکلام عن سیاسة الأشتر ودهائه یحتاج إلى کتاب مستقلّ ودراسة خاصّة، لأنّ الحقبة الزّمنیة التی عاصرها فی حرب الرّدة وحروب الرّوم والفرس وإسقاط حکومة عثمان والمشارکة فی بناء حکومة العلد من بعدها والقضاء على فتن المتمّردین والعصاة وتسییر الجیوش وعزل الولاة المتآمرین، کلّ ذلک یحتاج إلى مجالٍ غیر هذه العجالة. فقد ضبط مالک أرض الجزیرة ضبطاً حَسَناً حتّى یئس معاویة من مقارعة الأشتر، وتراه کساسی بارع یرواغ أعداءهُ حتّى یحصرهم فی حصونهم ویجعل أکبر همهم الهرب، وتراه یهدّد بحبس الذی یتخلّفون عن علی (علیه السلام) فإذا نهاه علی (علیه السلام) صارَ بین أمرین، أحدهما الأمر الصادر من القیادة العلیا المتمثلة بعلی بن أبی طالب (علیه السلام)، والثانی هو الخطر الذی یشکّله اولئک على دولةٍ فتیّة لابّد لها من نفی جمیع أوضار الماضی، فتراه سیاسیاً حکیماً یطلب منهم أن یأتوه بکفلاء أن لا یحدثوا حدثاً وهذا هو السبیل السویّ العادل الذّکی فی مثل هذا الموقفو لکنّ علیّاً یضمنهم له بأن لا یحدثوا حدثاً فیرضى بذلک. ولولا دهاؤه وذکاؤه النّابعان عن دینه لا یخرجان عن ذلک لمّا استطاع استدراج سعید بن العاص للإفصاح عن مذهبه فی الاستئثار بالأراضی وفیء المسلمین، ثمّ الحصول على مستمسک یُقَدّم على أساسه احتجاجاً إلى السلطات العُلیا، وحین لا تستجیب السلطات لذلک تستجیب الناس للقوة المعارضة وتؤیّدها وتکسب الشرعیة فی أن تعزل والینا وتطرُدَه عن مرکزه السلطوی مذموماً مدحوراً. وحین یهیج الرای العام ضدّ الفساد الإداری السائد فی عهد عثمان یَترکُ المجال مفتوحاً للجماهیر لتسمع من حاکمها مباشرةً دون وساطة ولا واسطة ولا نقل ناقل لتسمع حاکمها عثمان یُعطی الوعود وینقضها ویصدر قراراً فیبطله مروان بعد دقائقو ولیرى الشعب بأمّ عینه غضب الصحابة على السیرة الملتویة التی ینتهجها عثمان، والتهاب النفوس غیظاً حین یورن الأمر بقتل المطالبین بحقوقهم، بعد أن هیّأ الاشر الظروف للمجتمع لینتخب حکومته المقبلة ینسحب من تحطیم الحکومة القائمة مباشرةً لئلاّ یبقى مجال لقائل یشک فی شعبیة الثورة على عثمان. وسیاسته المقرونة بشجاعته دوّخت معاویة فی صفین خصوصاً فی اللیلة التی حرّک بها قوّاته کأنّه یرید الانسحاب والهرب وقد ظن معاویة وابن العاص ذلک ، حتّى أصبح الصباح فرأوا القوات العلویة تحیط بهم واقفةً فی الجبهة العُلیا من الأرض، وکانت تلک الخطة قد صدرت عن علیّ (علیه السلام) ومالک الأشتر، حتّى أنّ معاویة فکّر بطلب الأمان والاستسلام لولا مشورة ابن النّابغة عمرو بن العاص برفع المصاحف. ونرىالخدیعة التی دبّرها ابن العاص خدعت کثیراً من الزّعماء والسیاسیین فی جیش علی بن أبی طالب (علیه السلام) وفتحت المجال للشکوک والشّاکین، کما هیّئت الأعذار للمُتعبین لکی یطالبوا بوقف الحربفکانَ الجمیع قد انخدعوا، کلٌّ بنحوٍ من الانخداع إلاّ ثلاثة کان الأشتر أکثرهم بصیرةً وعزماً على مواصلة القتال وعدم الانسیاق والانخداع باللعبة السیاسیة التی دبّرها ابن العاص لتحویل الهزیمة إلى نصرٍ أو إلى تکافؤ فی الموازین على الأقل. وکان معاویة یلعن فی قنوته علیاً (علیه السلام) والحسن والحسین (علیهما السلام) وابن عبّاس والأشتر النخعی(25)، کلُّ ذلک لأنّ معاویة یدرک العبقریة السیاسیة التی یتماز بها الأشتر، وهذا بعینه جعل معاویة یفرح لقتل مالک ویقول فیه: انّه کان لعلی بین أبی طالب یدان یمینان قُطعت إحداهما بصفین – یعنی عمّار بن یاسر – وقطعت الاخرى الیوم _ یعنی مالک الأشتر(26). ولامرٍ ما اتصل معاویة بالأشعث بن قیس ودبّر معه بثّ الفرقة فی جیش علیّ وتَتَهالک الأشعث ومن ورائه کندة على قبول الصلح، ولم یقف الأمر لهذا الحدّ بل جاوزه إلى ان یصرّ الأشعث على عدم إرسال الأشتر حکماً من جانب علی (علیه السلام) ولا ابن عباس، فلقد کان هاذان الرجلان من دُهاة العرب ومعاویة مَن لا یخفى علیه مثل ذلک ، فبناء على خوف معاویة من الأشتر وأن یعید الحرب فلا تبقى لجیش الشام باقیة بناءً على ذلک نسّق معاویة ودبّر مؤامراته مع الأشعث فی منع علی (علیه السلام) من إرسال الأشتر حکماً ولو کلّف ذلک الدماء والحرب فی جیش علی (علیه السلام). وظهر فی العرب کثیرٌ من الدّهاة والسیاسین من أمثال معاویة وابن العاص والمغیرة بن شعبة، لکنّ هذا الدهاء لیس من شأن علیّ ولا من طراز تربیته، فان علی بن أبی طالب والاشتر بالخصوص دهاة من النمط الإسلامی الرفیع الذی لا یحقق المکاسب الدنیویة على حساب الدین وأموال المسلمین وتفکیک المجتمع الإسلامی، وهناک عند علی (علیه السلام) دهاة آخرون من أمثال ابن عباس وقیس بن سعد وحجر بن عدی إلاّ أنهم یمیلون إلى المراوغة أحیاناً بما لا یتمشى وسیاسة علی بن أبی طالب (علیه السلام) ، فعلیّ هو القائل: والله ما معاویة بأدهى منّی ولکنّه یغدر ویفجر، وحین أشار علیه ابن عباس بإقرار معاویة إلى الشام لوقت قصیر وضمِنَ له خلعه بعد ذلک وقال له أنّه یفعل بهم الأفاعیل بحیث لا یعلمون أنهم مقبلون یها ام مدبرون، فقال له علی (علیه السلام) : لست من هنیّاتک وهنیّات معاویة یا ابن عباس. والأشتر کان یعرف تماماً کِلا السیاسیتین وکلا الدّهائین – وهو الذی عدّه کثیر من المؤرّخین والأدباء من دهاة العرب(27) – لکنّه لم یَنْحُ المنحى الملتوی من السیاسة، بل التزم حتّى آخر عمره بسیاسة علی بن أبی طالب (علیه السلام) ومنهجیّته فی التفکیر ومعالجة الأمور، وأکبر دلیل على دهائه وخبرته السیاسیةبنوعیتها هو إشارته على علی (علیه السلام) بأمور شتى تنمّ عن بعد النظر وسعة الرؤیة التی یحملها الأشتر عن الحیاة والمجتمع والفرد، وفیها تحلیلات دقیقة عن الترکیبة النفسیة لمجتمع ذلک الیوم ومیولاته ومطامحه أشار الأشتر بها على علی (علیه السلام) بعد أن رأى الألم یخترم قلب علی (علیه السلام) والرجال تتسلل إلى معاویة وتتفرّق عنه زمراً زمراً، فلم یبق إذن إلاّ معاملتهم بنفس المنطق الذی فهمونه، منطق العسف – المییز بن الشریف والوضیع لیسوق الشریف الوضیع سوقاً – عدم التسویة فی العطاء وتفضیل المشهورین والسادة والکبراء، لیضمّوا قبائلهم إلى جانب علی (علیه السلام) الاتجاه نحو الدنیا وعمرانها ولو على حساب الآخرة – نشر الترف والرَفاه وإعطاء الأعطیات والهدایا والصلات – المکایدة والضحک على عقول الناس وترک الحق وبثّ الدّعایات التضلیلیة، إلى غیر ذلک من أسالیب الساسة الملتوین الذی یطلبون النصر بأی ثمن ویبّررون الوسیلة بالغایة. وشهادة علی (علیه السلام) له بنجاحه سیاسیاً تعدل شهادة الدنیا بأسرها، کتب (علیه السلام) بشاهدته هذه لأهل مصر فی قوله: حلیمٌ فی الجدّ، رزین فی الحرب، ذو رأی أصیل وصبر جمیل، فإنْ أمرکم بالنفر فانفروا، وإن أمرکم بالمقام فأقیموا(28). 5- نجاحه العسکری شجاعة مالک الأشتر أظهر من الشمس فی رابعة النهار وأشهر من أن تخفى على أحد، والکتابة عن شجاته ونجاحاته العسکریة وعن حروبه تحصیل حاصل وتفسیر لأوضح الواضحات، وقد مرّ استعراض النقاط الرئیسیّة من مکاسبه العسکریة وانتصاراته فی حروبه، وإلیک بعض انتصاراته التی حققها فی سجلّه العسکری الخالد: وکَلَ إلیه علی (علیه السلام) میمنته یوم الجمل فقاتل أشدّ القتال وأحسنه وهزم الجموع التی تحشدت فیها القوات الناکثة التی تجمّعت من کلّ حدب وصوب لقتال علیّ (علیه السلام) ، وکانت أشدّها کَلَباً علیه قریش التی أعطت زعامتها وزعامة کنانة إلى عبد الرحمن بن عتاب بن اسید، فهجم علیه الأشتر وقتله وأراح المسلمین من شرّه. وکان عبد الله بن الزبیر من أحقد الحاقدین على علی (علیه السلام) والعلویین وهو الذی کانت تحبّه عائشة حبّاً جمّاً وهو الذی زادها حقداً إلى حقدها وجرجرها تؤلّب الناس على علی (علیه السلام)، راکبه جملها المشؤوم حتّى أوردت أتباعها حیاض الموت، وعبدُ الله هذا هو الذی أفسد قلب الزبیر وألبَهُ على قتال علی (علیه السلام)، ترقب الاشتر هذا الفاسق عند خطام الجمل فهاجمه مهاجمة الأسد الباسل وجرحه جراحة منکرة فی رأسه وصرعه وکادَ یقتله لولا اتنقاذ أصحابه إیاه واستغاثته وصراخه: اقتلونی ومالکاً، حتّى أنّ عائشة أعطت من بشّرها بنجاته مالاً عظیماً، وقد أفلت هذا الخامل الذکر بعد أن ألقى نفسه بین الجرحى وما کاد یفلت لولا ذاک. کما أردى أحد فرسان الجمل الذی یقال له عامر بن شداد الأزدیّ، فجبن أهل الجمل عن منازلة الأشتر، وقَتل الاشتر مقتلة عظیمة من بین ضبّة المُحدقین بجمل عائشة، وقتل بطلهم عمرو بن یثربی الضّبیّ. وفی کلّ أزمة ومهمّة کان علی (علیه السلام) یدعو لها الأشتر، فحین لاذ الناکثون بجمل عائشة وقطعت على زمامه الأکفّ والسواعد ورأى علی (علیه السلام) أنّ الحرب لایبوخ ضرامها مادام الجمل واقفاً وعائشة علیه تحرّض الناس،دعا حُماة أصحابه، الأشتر وعمّاراً وسعیداً وقیساً وابن بدیل وابن أبی بکر، فشدّوا شدّة المقاتلین الأنجاد وکشفوا أهل البصرة عنه وعرقبوه فسقط إلى الأرض وفرّت جموع الجمل وانتهت الحرب. وقبل صفّین ابتدأ الأشتر القتال وأذلّ اجزیرة وأخضعها لسلطانه وهزم الضّحاک بن قیس الفهریّ وسماک بن مخرمة، حتّى عیّر أیمن بن خُریم معاویة بقوله: أنسیتَ إذ فی کلّ یوم غارةٌ فی کلِّ ناحیةٍ کرجل جَرادِ غارات أشتر فی الخیول یریدکم بمَعرّةٍ ومضرَّةٍ وفسادِ وعند ابتداء صفّین واحتلال معاویة للشریعة کان الفضل الأکبر فی استرجاعها للأشتر النخعی الذی غمس سنابک خیلة فی الفرات برغم أنف معاویة وفلول الشّام. وقتل سبعةً من صنادید الشام فی معرکة الفرات هم: صالح بن فیروز العکّی ومالک بن أدهم السلمانی وریاح بن عتیک الغسّانیّ والأجلح بن منصور الکندی وإبراهیم بن وضّاح الجُمَحی وزامل بن عبید الحزامیّ ومحمد بن روضة الجُمَحی. وکان هذا البطل کلّما أوجد العدوُّ ثغرة فی صفوف جنده حماه بنفسه وعالج الموقف بشجاعةٍ فائقة وبقتاله بنفسه مباشرة یلقی بها فی لهوات الحرب،وأعظم موقف له هو رأب الصدع الذی حصل فی المیمنة حین انهزمت وقتل عبد الله بن بدیل الخزاعی وحماة أصحابه فی وقعة الخمیس، فقد تقدّم مالکٌ یقاتل مستمیتاً على فرس له کأنّه حَلَک الغراب وفی یده صفیحة یمانیّة إذا طأطأها خِلْتَ فیها ماءً منصبّاً، فإذا رفعها کاد یغشى البصر شعاعها وهو مقنّع بالحدید، وکان عظیم الجسم طویلاً إلاّ أنّ لحمه خفّة قلیلة، قاتل بشراسة حتّى ردّ المیمنة وزحف بها زحفاً إلى أن حطم الصفوف المحیطة بمعاویة وصار على بعد خطوات من النّصر والقبض على معاویة الذی رفع المصاحف فانقذ نفسه من طعنة علی بن أبی طالب (علیه السلام). وتقدّم عبد الرحمن بن خالد بن الولید برایته بعد أن تطاعن وجاریةَ بن قدامة فما أتى على شیء إلاّ أهمده، فغمّ ذلک علیاً (علیه السلام) وأقبل الناس على الاشتر فقالوا له: یومٌ من أیامک الأوَل وقد بلغ لواء معاویة حیث ترى، فأخذ اللواء وارتجز الأراجیز الحماسیة وضارب الجیش المتقدّم حتّى ردّه على عقبیه خاسئاً مدحوراً، فهزّت هذه الشجاعة المنقطعة النظیر النجاشیّ الشاعر فقال: دعونا لها الکبشَ کبشَ العراق وقد خالط العسکرَ العسکرُ فردّ اللواءَ على عَقْبهِ وفاز بحظوتها الأشترُ کما کان یفعلُ فی مثلِها إذا ناب معصوصِبٌ مُنْکرُ وأدقّ عبارة قیلت فی الأشتر وشجاعته هی العبارة الحکیمة التی قالها الرجل الذی سُئل عن مالک فقال: ما أقول فی رجل هزمت حیاتُه أهل الشام وهزمَ موتهُ أهل العراق. حتّى أنّ ابن کثیر المتعصّب اعترف بشجاعته فقال: فمن أمرائه [أی أمراء علیّ] على الحرب الأشترُ النخعی وهو أکثر من کان یخرج للحرب(29). وقال: وعلم معاویة أنّ الأشتر سیمنعها [ أی مصر] منه لحرمه وشجاعته(30). وعدّه الأبشیهیّ فی الطبقة الأولى من الشجعان کحمزة وعلی (علیه السلام)(31). وقال ابن أبی الحدید: لو أنّ شخصاً أقسم أن الله لم یخلق أشجع منه فی زمانه إلاّ استاذه علی بن أبی طالب لمّا خشیت علیه الإثم(32). ومن اللطائف والنوادر مادار من الکلام بین الطرمّاح بن عدیّ الطائی ومعاویة، فقد ذهب الطرمّاح رسولاً من قِبَل علی إلى معاویة، وکان الطرماح لَسِناً مفوها شدیدَ العارضة لایطاق فأتعبَ معاویة باحتجاجاته المتینة، فلمّا یئس معاویة منه کتب جواب کتاب علی (علیه السلام) :أمّا بعدُ یا علیّ فلأوجّهنّ الیک بأربعین حملاً من خردل، مع کلّ خردلة ألف مقاتل یشربون دجلة ویسقون الفرات، فلمّا نظر الطرماح إلى ما کتب الکاتب قال لمعاویة: أما إنّ لعلیّ (علیه السلام) دیکاً أشتر، جیّد العُنصر، یلتقط الخردل بجیشه، فیجمعه فی حوصلته، فقال معاویة: ومن ذاک؟ قال: ذلک مالک بن الحارث الأشتر(33). وفی روایة أنّ الطرماح قال له: والله إنّ لأمیر المؤمنین علی بن أبی طالب لدیکاً علیّ الصوت عظیمَ المنقار، یلتقط الجیشَ بخیشومه ویصرفه إلى قانصته، ویحطّه إلى حوصلته، فقال معاویة: والله کذلک هو مالک الأشتر النخعی(34). وفی هذه الإشارات کفایة وغنى عن الإطالة فی شجاعة الأشتر النخعی. 6- کمالات اُخرى أتقَنَ الأشترُ فنّ القراءة والکتابة وکان یکاتب الخلفاء ویقرأ کتبهم ویراسل ویکاتب الآخرین أیضاً، فحین سیّره عثمان إلى حمص کتب إلى الأشتر وأصحابه کتاباً قرأه الأشتر ودعا على عثمان لظلمه وجوره ورَحَل مسیّراً إلى حمص(35). وقد أرسل له عثمان رسالة تهدّده وتوعّده فیها فقرأها الأشتر وکتب جوابها إلى عثمان وعرض فیها مطالب الثورة والثّوار(36)، وکان قد کتب بذلک بطلب من الثّوار، ومعنى هذا أنهم کانوا یعملون أنّ الاشتر صاحب قلم وبیان. وکتب أیضاً إلى سعید کتاباً یحذّره فیه من عواقب غیّه ومغبّة أعماله وینذره ثورة أهل الکوفة على ظلمه(37). وکذلک کتب الأشتر إلى أمّ المؤمنین عائشة کتاباً حذّرها فیه من المسیر إلى حرب الجمل، فردّت علیه بکتاب کتبته، وقد قرأه الأشتر وفهم ما تُکنّه عائشة من البغض لأهل البیت (علیهم السلام) ولعلیّ بن أبی طالب (علیه السلام)(38). مع أنّ الخلفاء اعتادوا أن لا یؤمّروا من لا یحسن القراءة والکتابة، لأنّ ذلک یجعل من المحال عادةً حفظ الأسرار والمهمّات والإسراع فی الإفهام والتفهیم وإدارة شؤون الدّولة، وقد حمل الأشتر کُتباً متعدّدة من علیّ (علیه السلام) إلى المناطق التی ولاّه علیها والجیوش التی أمّرهُ علیها، وذلک یقتضی إجادته للقراءة لیستطیع قراءة تلک الکتب للنّاس ویعمل بمضومونها، أخُصّ بالذکر عهده الطویل الذی کتبه لمالک فی السیاسة والادارة والاجتماع. وامتاز الأشتر بمیزة اُخرى هی کونه من قرّاء القرآن، والمفسرین له، والمستنبطین لأحکامه، وقد کان یجتمع حوله قرّاء الکوفة لیستفتوه ویُداولوه أمورهم العامّة. وعندما کانوا جالسین عند سعید فأعلن أنّ الأراضی ملک لقریش فأجابه الأشتر وفنّد آراءه التمییزیة المتطرفة قال له أصحابه: وفقک الله فیما صنعت وقلت، فوالله رخّصنا لهولاء قلیلاً لزعموا أنّ دورنا موارثنا التی ورثناها عن آبائنا فی بلادنا لهم دوننا(39). وبُعد النظر هذا ومعرفة عواقب الأمور نابع من مدى خطورة تلک الآراء المتطرّفة وبُعدها عن منهج القرآن، وأمّا سعید بن العاص المستهتر فلمّا لم تعجبه صحوة المسلمین والتفافتهم حول قرآنهم کتب إلى عثمان: أمّا بعد فإنّی أخبر أمیر المؤمنین أنّی ما أملک من الکوفة شیئاً مع الاشتر النخعی، معه قوم یزعمون أنّهم القراء وهم السفهاء(40). ونفس هذا الامتعاظ من قرّاء القرآن وحملة العلم تجده عند عثمان؛ فحین بعث الناس رجلاص یکلّمه بأحداثه وینصحه بما فیه الخیر والصلاح واختاروا عامر بن عبد القیس التّیمّی فکلّمه، فقال عثمان: انظروا إلى هذا فإنّ الناس یزعمون أنّه قارئ ثمّ یجیء فیکلّمنی فی المحقرات(41). وکذلک احتجّ الثّوار علیه مع سائر الثائرین بکتاب الله وناقشوه فی مدالیله ومعانیه وأنّه انحرف عنها وزاغ، فأقرّ عثمان بذلک ووعدهم الاصلاح والتوبة(42). لکنّ الأشتر لم یکن من القرّاء الذین لا یفهمون من القرآن إلاّ اسمه ولا یفظون منه سوى رسمه، بل هو من الطراز الآخر الأرقى وهو طراز القارئ الراوی الفقیه کما تقدّم. ومن مقومات شخصّیة الأشتر أیضاً هی شاعریّته الفذّة وخیاله الخصب وموهبته الرّاقیة فی إبداء الشعور الذی یفیضه شاعرٌ امتلأ قلبه بالحب لدینه وإمامه وأهله ووطنه وأصدقائه، اقبس ذلک الحبّ من القرآن وآیهِ وحروفه، من النبیّ الأعظم (صلّى الله علیه وآله)، من خلیفة رسول الله الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام). بعد کلّ هذه المواهب والابداعات والمؤهّلات والعبقریّة، یطالعنا فنّ جدید کان له أکبر العلاقة وأشدّ الأثر فی حیاة هذا الانسان العملاق وکان الأشتر قد تأثّر إلى أبعد حدود التّأثر بهذا الفنّ بأستاذه علی بن أبی طالب الخطیب الذی لا یدانیه ولا یجازیه خطیب أو فصیح أبداً إلاّ معلّمه ومربیّه النبیّ محمّد (صلّى الله علیه وآله) وسنتناول فی هذه المقاطع موهبة الأشتر الخطابیّة مقارنةً بأصول الخطابة وبخطباء آخرین من العرب، کما سنبین تأثره واستلهامه الدروس الخطابیة من علی بن أبی طالب (علیه السلام). خطب الأشتر خطبة له جَبَه بها معاویة حین سُیّر إلیه فی حُکومةِ عثمانَ أمّا بعد، فإنّ الله تبارک وتعالى أکرم هذه الأمة برسوله محمّد (صلّى الله علیه وآله) فجمع کلمتها وأظهرها على الناس، فلبث بذلک ما شاء أن یلبث ثمّ قبضَه الله عزّ وجلّ إلى رُضوانهِ ومحلَّ جِنانهِ صلّى الله علیه وآله وسلم کثیراً. ثمّ ولی من بَعده قومٌ صالحون، عملوا بکتاب الله وسنّة نبیّه محمّد صلى الله علیه وآله وجزاهم بأحسن ما أسلفوا من الصالحات. ثمّ حدَثت بعد ذلک أحداثٌ فرأى المؤمنون من أهل طاعة الله أن ینکروا الظلم وأن یقولوا بالحق؛ فإن أعاننا ولاتُنا – أعفاهم الله من هذه الأعمال التی لا یحبُّها أهل الطاعة – فنحن معهم ولا نخالف علیهم ، وإن أبوا ذلک فإنَّ الله تبارکَ وتعالى قد قال فی کتابه وقولُه الحقّ: {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلا تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَبِئْسَ مَا یَشْتَرُونَ}(43). فلسنا یا معاویة بکاتمی برهان الله عزّ وجلّ ولا بتارکی أمر الله لمن جهله، حتّى یعلم مثل الذی علمنا وإلاّ فقد غَسشْنا أئمتنا وکنّا کمن نَبَذَ الکتاب وراء ظهره. خطبة لهُ فی شأن طلحة والزُّبیر خفِّضْ علیک یا أمیر المؤمنین، فوالله ما أمرُ طلحة والزبیر علینا بمخیل، لقد دخلا فی هذا الأمر اختیاراً ثمّ فارقانا على غیر جورٍ علمناه ولا حدَثٍ فی الإسلام أحدثناه، ثمّ أقبلا یثیران الفتنة علینا، تأئهین جائین، لیس معهما حجّة ترى ولا أثرٌ یعرف، قد لبسا العار وتوجها بمحو الدیار. فإن زعما أنَّ عثمانَ قُتل مظلموماص فلیستقد آل عثمان منهما، فأشهد أنهما قتلاه، وأُشهد الله – یا أمیر المؤمنین – لئن لم یدخلا فیما خرجا منه ولم یرجعا إلى طاعتک وما کانا علیه لنحلقنّهما بابن عفّان. کلام لهُ بعد رفع المصاحف یا أمیر المؤمنین «ما أجبناک لِدُنیا» إنّ معاویة لا خلفَ له من رجاله، ولک بحمد الله الخلف، ولو کان له مثل رجالک لم یکن له مثل صبرک ولا بصرک، وبقد بلغ الحق مقطعه، ولیس له معک رأیٌ، فإن أحببت إلى هذه القضیة، فأنت الإمام الرشید والبطل المجید، وإن أبیت ذلک فاقرع الحدید بالحدید واستعن بالله الحمید. محاججات الأشتر محاججته سعید بن العاص ومنازعته مع عبد الرحمن بن خنیس فبینا سعید بن العاص ذات یوم فی مسجد الکوفة وقت صلاة العصر وعنده وجوه أهل الکوفة، إذ تکلم حسّان بن مخدوج الذهلی فقال: الله إنّ سهلنا لخیر من جبلنا، فقال عدی بن حاتم: أجل السهل أکثر بُرّاً وخصباً خیراً فقال الأشتر: وغیر هذا أیضاً، السهل أنهاره مطَّردةٌ، ونخله باسقاتٌ، وما من فاکهة ینتها الجبل إلاّ والسهل ینبتها، والجبل خورٌ وعرٌ، یُحفی الحافر، وصخره یعمی البصر ویحبس عن السفر، وبلدتنا هذه لا ترى فیها ثلجاً ولا قرّاً شدیداً. فقال عبد الرحمن بن خُنیس الأسدی صاحب شرطة سعید بن العاص: هو لعمری کما تذکرون، ولوددت أنه کلّه للأمیر ولکم أفضل منه، فقال له الأشتر: یا هذا ، یجب علیک أن تتمنّى للأمیر أفضل منه ولا تتمنّى له أمالنا، فما أقدرک أن تتقرّب إلیه بغیر هذا. فقال عبد الرحمن بن خنیس: وما یضرّک من ذلک یا أشتر؟ فوالله إن شاء الأمیر لکان هذا کله له، فقال له الأشتر: کذبت والله یا ابن خنیس. والله إنه لو رام ذلک لمّا قدرَ علیه، ولو رمته أنت لفزعت دونه فزعاً یذلّ ویُخشع. قال فغضب سعید بن العاص من ذلک ثمّ قال: لا تغضب یا أشتر فإنما السواد کله لقریش فما نشاء منه أخذنا وما نشاء ترکنا، ولو أن رجلاً قدم فیه رجلاً لم ترجع إلیه، أو قدّم فیه یداً لقطتها، فقال له الأشتر: أنت تقول هذا أم غیرک؟! فقال سعید بن العاص: لا ، بل أنا أقوله، فقال الأشتر: أترید أن تجعل مراکز رماحنا وما أفاء الله علینا بأسیافنا بُستاناً لک ولقومک؟! والله ما یصیبک من العراق إلاّ کلُّ ما یُصیب رجلاً من المسلمین. قال: ثمّ التفت الأشتر إلى عبد الرحمن بن خنیس فقال: وأنت یا عدوَّ الله ممّن یزیّن له رأیه فی ظلمنا والتعدّی علینا لکونه ولاّکَ الشرطة. قال: ثمّ مدّ الأشتر یده فأخذ حمائل سیف ابن خنیس فجذبه إلیه فقال: دونکم یا أهل الکوفة هذا الفاسق فاقتلوه حتّى لا یکون للمجرمین ظهیراً. محاججته عثمان بن عفّان قال عثمان: یا أشتر ما یُرید الناس منّی؟ قال: ثلاثاً لیس لک من إحداهنَّ بُدٌ. قال: ما هُنَّ ؟ قال: یخیّرونک بین أن تخلع لهم أمرهم ؛ فتقول: هذا أمرکم فاختاروا له من شئتم، وبین أن تُقصَّ من نفسک، فإن أبیت هاتین فإنّ القوم قاتلوک. محاججته عائشة بعد حرب الجمل جاءها [أی عائشة] مالک الأشتر رحمه الله وقال لها: الحمد الله الذی نصرَ ولیّهو وکبت عدوّه {وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقاً}(44) کیف رأیت صُنع الله بک یا عائشة؟ فقالت: من أنت ثکلتک أمُک، فقال: أنا ابنُکِ الأشتر: قالت: کذبت لستُ بأمّک. قال: بلى ، وإن کرهت: فقالت: أنت الذی أردتَ أن تُثکل أختی أسماء بابنها، فقال: المعذرة إلى الله وإلیک، والله لولا إنّنی کنت شیخاً کبیراً، وطاویاً ثلاثة أیّام لأرحتکِ وأرحت أمّة محمّد المسلمین منه. فقالت: أوما سمعت قول النبیّ (صلّى الله علیه وآله) : أن المسلم لا یُقتل إلا عن کفر بعد إیمان أو زنى بعد إحصان أو قتل النفس التی حرّم الله قتلها، فقال: على بعض هذه الثلاثة قاتلناه یا أمّ المؤمنین، وأیم الله ما خاننی سیفی قبلها، ولقد أقسمت أن لا یصحبنی بعدها. مواقف وأراء اتجاه الأشتر خلال جمعنا واخیارنا لخطب الأشتر وکلماته البدیعة وآرائه السدیدة التی لها مساس بحیاته السیاسیة والاجتماعیة والادرایة مواقفه البطولیة – کما سیأتی توضیحه – مررنا بمواقف وآراء تجاه الأشتر بعضها سلباً والآخر إیجاباً، وقد أثبتنا الکثیر من هذه المغتریات فی فصل ألحقناه بهذا الکتاب الذی یحوی النفائس من الحروف التی نطق بها فم الأشتر الذی ما فتیءَ ذاکراً لله ورسوله وأئمّته (علیهم السلام). مرّ علینا آراء عدّة، لکنّا هنا سنقف على أقرب رایین من الصواب وأبعد رأیین عنه، أما الرأیان الأولان، فأولهما رأی الدکتور طه حسین فی ثورة المسملین على عثمان بزعامة الأشتر فی الکوفة، فقد قارب الدکتور طه حسین الحقیقة وکاد یصیب کبدها فیما کتبه عن عثمان والثوّار وعن أعمال عثمان وعمّاله، فإن عثمان استأثر فأساء الأثرة وجعل المسلمین طبقات متباعدة تفصل بینها هوّة واسعة من الفقر والغنى والعناء والرّخاء، کما جعل السلطة بید أقاربه الذی أفسدوا البلاد وأهلکوا النسل والحرث ولکهم من الفساق الفجّار، بینما نرد خیار المسلمین وصلحاءهم یُبعدون عن مراکز السلطة الاستشاریة فضلاً عن السلطة التنفیذیة، فعثمان لا یستشیر علیاً (علیه السلام) بقدر ما یستشیر مروان وسیعد بن العاص، ولا یستفتی أبا ذرّ الصاق اللهجة بل یستفیت کعب الأحبار الیهودی، ومهما یکن من أمر فإنّ أوّل ما نقمه المسلمون على عثمان هو التمییز الطبقی البغیض وتفضیل قریش على سائر الناس والحکم بغیر ما أنزل الله؛ قال الدکتور طه حسین: فالفتنة إذن کانت عربیة، نشأت من تزاحم الأغنیاء على الغنى والسلطان، ومن حسد العامّة العربیّة لهولاء الأغنیاء، ولم یکد نظام عثمان هذا یذاع ویسرع الأغنیاء إلى الانتفاع به حتّى ظهر الشرّ، وظهر فی الکوفة قبل أن یظهر فی أی مصر آخر، وظهر فی مجلس سعید بن العاص نفسه... والشیء المهم هو أنّ سعیداً قد نفى هؤلاء الناس عن أرضهم ، ولست أدری إلى أی حدٍّ یجوز للامیر أن ینفی المسلمین من أرضهم، سواء کان هذا النفی من عند نفسه أو بأمر من الخلیفة، فإخراج المسلمین عن أرضهم إنّما یجوز إذا قامت البیّنة علیهم بأنّهم حاربوا الله ورسوله وسعوا فی الأرض فساداً(45). ثمّ لمّا اشتدّت النقمة على عثمان ولم یستجب لمطالب الثّوار قال الدکتور طه: ثمّ خرجوا فی جمع منهم یقودهم الاشتر، حتّى بلغوا الجرعة، فانتظروا سعیداً حد ردّوه وأکرهوا عثمان على أن یعزله عنهم ویولّی علیهم غیره، واختاروا أبا موسى الأشعری، فلم یجد عثمان بُدّاً من تولیته علیهم، وکذلک اُکره على أن یعزل عامله على الکوفة مرتین، عزل الولید لأنّه لَها وعبثَ واستعلى وشرب الخمر، وعزل سعیداً لأنّه اشتدّ وقسا وأسرف فی تمییز قریش. وتنبّه الدکتور طه لأحقیّة الأشتر ومطالبته المشروعة بالدفاع عن القوانین الإسلامیة التی أخذ عثمان یبدّلها عملیاً ونظریاً، وأخذ یولّی المجّان والشباب المتهورین من أقرابئه على حساب الآخرین من الشباب المؤمنین وأصحاب الرأی وذوی الکفاءات والشرف، فقال: ویکفی أن تقرأ هذا الکتاب الذی ارسله الأشتر إلى عثمان حین ردَّت الکوفة سعید بن العاص وکتب عثمان إلى أهلها یعظهم ویبصّرهم ویسألهم عمّا یریدون، یکفی أن تقرأ هذا الکتاب لترى مبلغ سخط الناس والشباب منهم خاصّة على عثمان، لأنّه آثر بالامور العامّة فریقاً من ذوى قرابته لایمتازون عن غیرهم بقلیل أو کثیر، کتب الأشتر إلى عثمان یقول: من مالک بن الحارث إلى الخلیفة المبتلى الخاطئ الحائد عن سنّة نبیّه، النابذ لحکم القرآن وراء ظهر، أمّا بعد فقد قرأنا کتابک، فأنه نفسک عمّالک عن الظلم والعدوان وتسییر الصالحین، نسمح لک بطاعتنا، وزعمت أنا قد ظلما أنفسنا وذلک ظنّک الذی أرداک فراک الجور عدلاً والباطل حقاً، وأمّأ محبتنا فأن تنزع وتتوب وتستغفر الله من تجنّیک على خیارنا، وتسییرک صلحاءنا، وإخراجک إیانا من دیارنا، وتولیتک الأحداث علینا، وأن تولی مصرنا عبد الله بن قی أبا موسى الأشعری وحذیفة فقد رضیناها، واحبس عنّا ولیدک وسعیدک ومن یدعوک إلیه الهوى من أهل بیتک إن شاء الله والسلام. فأنت ترد أنّ الأشتر لم یخلع طاعة عثمان ولم ینکر إمامته وإنما اتّهمه بالجور والإنحراف عن السنة ونبذ القرآن وراء ظهره، وتولیه الأحداث، ونفی من نفى من المسلمین، وطلب إلیه أن کیفّ عن هذا کلّهوأن یولّی على صلاة الکوفة وحربها أبا موسى الأشعری وعلى خراجها حذیفة بن الیمان، فإن فعل فله طاعة أهل الکوفة. وانظر إلى قوله: واحبس عنّا سعیدک وولیدک ومن یدعوک إلیه الهوى من أهل بیتک إن شاء الله، فإنّه یصوّر ما أحفظ أهل الکوفة غاظهم من إیثار عثمان لأهل بیته وتنحیته ذوی المکانة من أمثال أبی موسى وحذیفة(46). هذا هو الرأی الأول فی مالک الأشتر، یظهر للمنصف صحیحاً تأریخیاً وسلیماً بمقیاس فلسفة التاریخ، لا یشوبه الدفاع عن الرؤساء ولاتصحیح أخطاء من ارتکبوا الأخطاء حفاظاً على سمعتهم لانّهم أصحاب سلطان لیس إلاّ، وإذا أتعبت نفسک وقرأت ما کتبه الدکتور حسن إبراهیم حسن حول مقتل عثمان(47) عرفت صحّة ما نقول من جریان أصحاب الأقلام جهلاً أو عناداً وراء کل ما من شأنه تنصیع الصفحات السوداء لذوی السلطان من قریش. والرأی الثانی هو ما فی دائرة المعارف الإسلامیة، فإن السطور الموجودة فیه حول الأشتر برغم قلّتها تعطی صورة دقیقة لِما کان یریده الأشتر خلال ثورته على السلطة الأمویة بزعامة عثمان بن عفان، خصوصاً قضیّة تأمیر أبی موسى الأشعری على الکوفة، فسواء کان ذلک بطلب من الأشتر أو بأمر من عثمان فإنّ الاشتر کان فی أزمة سیاسیة لایستطیع الخروج منها إلا بتولیه أبی موسى، فهو لأهل الکوفة رضى والعاملُ القدیم فی عهد عمر والرجل المسالم الذی لا یفتک ولا یظهر إلا النسک وهو من الیمانیین، مع العلم أنّ الناس کانت تقارن بین سیاسة عمر وعثمان وتطالب بالرجوع إلى سیاسة عمر، فکان لابّد من خطوة أولى نحو ذلک – التفت لها عثمان – هی تنصیب أبی موسى الأشعری، فإذن الأشتر مجبرٌ على قول أبی موسى عاملاً على الکوفة، وإن کان ظاهراً هو المطالب بذلک نیابة عن أهل الکوفة، وهذا نصّ ما فی دائرة المعارف: حمل إلى المدینة ظلامة أهل الکوفة من سعید بن العاص والی العراق من قبل عثمان لأنّه کان یؤثر قریشاً ویخصّها بتملّک الأرض ، ولما فشل فی مهمّته ألّب أهل الکوفة على سعید ووضع الصعاب أمامه، ولکنّه خضع لأبی موسى الأشعری الذی کان والیاً على الکوفة فی عهد عمر نزولاً على أمر الخلیفة، ولمّا ثارت الفتنة التی انتهت بقتل عثمان خرج الأشتر إلى المدینة فی مائتی رجل عام 35هـ، ولکنّ علیّاً (علیه السلام) أغراه بما یعتزمه (الخلیفة) من ضروب الإصلاح، فرجع مع رجاله، غیر أنّه لقی فی طریقه رسولاً للخلیفة یحمل أمراً بقتل الأشتر، ومع هذا لم یشترک فی محاصرة بیت عثمان أو فی قتله(48). بعد الرایین السالفین عن غیر رجالات الشیعة من أرباب الفکر، نورد رایین متطفین لیکون القارئ على بیّنة من شخصیّة هذا الرجل العلاق، فعهد البشریّة بالعظماء أن یکون العالَم تجاههم على طرفی نقیض، فینا تؤلّه طائفة علیّاً (علیه السلام) تکفّره اخرى، وبینا یصلب الیهود المسیح یؤمن بربوبیته جماعة، وبینا قریش ترمی محمّداً (صلّى الله علیه وآله) بالسحر والخرافة تتنـزّل علیه آیات القرآن المجید ویقدّسه ویتابعه خیار الصحابة والتابعینو وهکذا الأشتر فینا یمتدحه الإمام عی (علیه السلام) ومن قله الرسول الأکرم (صلّى الله علیه وآله) ویمتدحه الصحابة والتابعون ترى الوضّاعین والکذابین ینسبونه فی عقیدته وثورته على الظلم والإنحراف إلى أصول یهودیة وإلى حبّ الفتنة وتفرقة الجماعة. وقد حقق السید مرتضى العسکری فی کتابه خمسون ومائة صحابی مختلق بما لا مزید علیه بطلن وزیف تلک الافتراءات، لکنّ الذی یستغربه القارئ من ألوان التعصب والحقد هو ما سطّره ابن کثیر فی البدایة والنهایة من التهافت والتناقض فی أقواله،ثمّ تخریج ذلک بما لا یقرّه عقل ولا منطق وبما یخالف إجماع المؤرخین أحیاناً. فمن ذلک قوله: وطلب الأشتر من أبی الأعور أن یبارزه فلم یجبه أبو الأعور إلى ذلک، وکأنه رآه غیر کفء له فی ذلک(49). مع أنّ جمیع المؤرخین الذی ذکروا دعوة مالک أبا الأعور للمبارزة ذکرو صمت أبی الأعور جبنه عن مبارزة الأشتر، کما ذکروا أنّ الأشتر نازله یوماً فهرب أبو الأعور جریحاً، ولعمر الله لقد علم الناس جمیعاً شجاعة الأشتر وبأسه ومبارزته وقتله للصنادید والجحاجیح من الأقران والفرسان. وینـزل ابن کثیر إلى مستوى یفقد معه کلّ مؤهّلات المؤرخ النزیه حین یصبّ جام حقده على الأشتر فیحوّل قضیة محاولة هرب معاویة فی لیلة الهریر وإنشاده أبیات ابن الإطنابة التی شجعته على الثبات إلى وقت رفع المصاحف، تلک الحادثة التأریخیّة التی أجمع المؤرخون بلا استثناء علیها وأنّ معاویة بنفسه کان یحدّث بها بعد صفین، حوّل ابن کثیر تلک الحادثة وألقاها على عاتق الأشتر وجعل الأشتر هو المحدّث أنّه رأی هولاء عظیماً وکاد أن یفرّ لولا أبیات ابن الإطنابة(50). وتصل عقلیّة ابن کثیر منتهى الغرابة والإسفاف حین یقول فی البدایة والنهایة ج7، ص313: فلمّا سار الأشتر إلیها [أی إلى مصر] وانتهى إلى القلزم، استقبله الجایستار وهو مقدّم على الخراج فقدّم إلیه طعاماً وسقاه شراباً من عسل فمات منه... وقد ذکر ابن جریر فی تاریخه ان معاویة کان قد تقدّم إلى هذا الرجل فی أن یحتال على الأشتر لقتله ووعده على ذلک بأمور ففعل ذلک، وفی هذا نظر، وبتقدیر صحته فمعاویة یستجیز قتل الأشتر لأنه من قَتَلَة عثمان، والمقصود أنّ معاویة وأهل الشام فروحوا فرحاً شدیداً بموت الأشتر النخعی، ولمّا بلغ ذلک علیّاً (علیه السلام) تأسف على شجاعته وغنائه. ونحن نترک المنصفَ وهذا الکلام الذی لم یدع لنفسه مجالاً للصحة بعد إطباق جلّ المؤرخین وأجلائهم على أنّ معاویة قد سمّ الأشتر، وأمّا استجازته قتله بدم عثمان أوفر الناس نصیباً فی قتل عثمان وخذله والتنکیل به، واستیزاره عمرو بن العاص الذی کان یقول أنّه کان یحرّض حتّى راعی الغنم فی الجبل على عثمان خیر دلیل على ذلک، فلا معنى لإنکار دسّه السمّ ولا توجیه أعماله وایجاد الأعذار لشائعه. والأنکى من ذلک کلّه إخفاء تأسف الإمام علیّ (علیه السلام) علیه ورثائه إیّاه وبکائه علیه وتحسرّه وتأسّفه لموته، وتوجیه ذلک بأنّه تأسّف على شجاعته فقط، ولا أدری کیف یخفى حبّ علی (علیه السلام) لمالک الأشتر، لدینه، لأخلقه، لطاعته، لأفکاره السیاسیة، لذکاه لفقهه، لأدبه، لشجاعته. والرأی الغریب الآخر یشترک فیه جماعة من المؤرّخین، استوقفنی کثیراً فلم یکن له نصیب من الصّحة إلاّ على وجه، ذلک الرأی هو ماذکره کلّ من السمعودی وابن قتیبة وابن الأثیر وابن منظور(51) على لسان علی بن أبی طالب (علیه السلام) أنّه حین بلغه موت الأشتر قال: للیدین وللفم، وهذه الکلمة المنسوبة لعلیّ غیر موجودة فی أمّهات التواریخ ولا ذکرتها المصادر التأریخیة المعتمدة، وأکبر الظنّ أنها وضعت بأخَرَةٍ وتلقّاها اللغویون بطیب نیّة وصفاء خاطر فأودعوها کتبهم شاهداً لغویاً قویاً وحجّة لا تقبل النقاش عن علیّ (علیه السلام). وهذه الجملة تقال للرجل الذی یسقط قتیلاً على یدیه وفهم وتستعمل للدعاء على الشخص بالسوء ویکون معناه: کبّه الله لوجهه، أی سقط على یدیه وفمه، ویستحیل صدور هذه الکلمة بهذا المعنى عن علی (علیه السلام) فی رجل بعثه هو بنفسه لإخماد الفتنة التی وقعت فی أهم قطر من الأقطار الإسلامیة وهو مصر، ویکتب معه ذلک الکتاب الرائع لأهل مصر یأمرهم فیه بطاعة الأشتر والمسیر معه ومعاضدته وموازرته، ویبیّن فی ذلک الکتاب أنّ مالکاً سیف من سیوف الله. نعم ، إذا صح الکلام هذا عن علی (علیه السلام) فهو صادر على جهة التأسّف والتحنّن والتوجع له أی : أتسقط للیدین وللفم؟ ویکون علی (علیه السلام) قد خاطبه بذلک مبالغة فی التوجطع کقوله تعالى: {واذا المؤودة سُئلت بأیّ ذنب قتلت}، فإنّ السؤال إنّما وجهه تعالى إلى المؤودة مع أنّها هی القتیل والمعاقب الملوم هو القاتل لإظهار مدى مظلومیتها والتفجع لها کأنّها تجیب سائلها، وکما تقول للطفل الصغیر إذا مسه أذى: بُنَی ضربوک وآذوک؟! ترید التحنّن والتأسف لمّا ناله من مکره. هذا نموذج اوردناه ممّا شوّه فی الحاقدون وأتباع السلطان وأصحاب العصبیات القبلیّة والطاعنون على الإسلام والدساسون والوضاعون تأریخ هذا البطل العربی الذی یفیض عطاءً ومجداً، لیتبین لأبناء الأمة الإسلامیة حقائق التاریخ کما هی لاکما أرادها من لا یروق له أن یقرأ التاریخ کما هو، ولیکون الشباب المعاصر على مقدار من الذکاء والنبوغ والتطلّع بحیث لا تخفى علیه الحقیقة ممّا یشابهها والحادثة بما یضارعها والسلیم من السقیم والتاریخ بما وُسِم بمسة التاریخ. مدفنه المشهور عن الناس أنه مدفون فی القلزم (مصر)، ولکن هذه الشهرة لس لها أصل؛ لأنه لا یوجد من یقول بأن الأشتر أنه مدفون فی القلزم، بل کل ما ذُکر أنّ الأشتر مات فی القلزم وکل الذی ترجموا لمالک الأشتر لم یذکروا مدفنه. ماعدا الحموی فی معجم البلدان حیث یقول: (فیقال إنّ معاویة دسّ إلیه عسلاً مسموماً فأکله فمات بالقلزم، فقال معاویة: إنّ لله جنوداً من عسل، فیقال إنّه نُقل إلى المدینة فدفن بها وقبره بالمدینة معروف)(52). هذا کل ما نقله التاریخ لنا فی مدفن الأشتر، ولا یوجد مَنْ یقول أنه مدفون بالقلزم ، صحیح صاحب (مراقد المعارف) یقول: أنه مدفون بالقلزم ولکن معتمد على کلام الحموی الذی نقلته إلیک وقطع عبارته ولم ینقل أنه نُقل إلى المدینة وراجع الکتاب الجزء الثانی الصفحة 224. ونحن نرجّح ما رجّحه العلاّمة عبد الواحد المظفر فی کتابه (قائد القوات العلویة مالک الأشتر، ص35) حیث یقول: «والذی یترجّح عندی نقل جثمان مالک الأشتر إلى المدینة لأن الجماعة الذین کانوا معه یخافون إن دفنوه فی موضع موته أن ینبشه معاویة فیمثّل به لشدة عداوته له فنقوله إلى المدینة». یتضح من هذا أنّ المشهور لا صحة له وأنه مدفون بالمدینة المنوّرة على ساکنها آلاف التحیة والسلام. -------------------------------------------------------------------------------- 1 - شرح نهج البلاغة : ج16، ص98. 2- أعیان الشیعة: ج9، ص41. 3- أشتد: أعدو. 4- الرخم: جمع رخمة، الطائر المعروف. 5- أعیان الشیعة: ج9: ص40. 6- النجوم الزاهرة: ج1، ص105-106. 7- شرح نهج البلاغة: ج15، ص98. 8- أعیان الشیعة: ج9، ص41. 9- أعیان الشیعة: ج9، ص42. 10- النجوم الزاهرة: ج1، ص104. 11- أعیان الشیعة: ج9، ص40-41. 12- تنبیه الخواطر ونزهة النواظر: 1:2. 13- الإصابة: ج3، ص482. 14- طبقات ابن سعد: ج6، ص213. 15- الجرح والتعدیل: ج8، ص207. 16- تهذیب التهذیب: ج10، ص11. 17- تهذیب التهذیب: ج10، ص12. 18- صحیح البخاری: ج1، ص227. 19- فتح الباری: ج2، ص364، وعمدة القاری: ج6، ص262. 20- تهذیب التهذیب: ج10، ص12. 21- تهذیب التهذیب: ج10، ص12 نقلاً عن البخاری. 22- فتح الباری: ج2، ص364. 23- عمدة القاری: ج2، ص262. 24- عمدة القاری: ج2، ص263. 25- البدایة والنهایة: ج7، ص284. 26- الطری: ج5، ص5. 27- مرآة الجنان: ج1، ص106. 28- الغارات: 167. 29- البدایة والنهایة: ج7، ص257. 30- البدایة والنهایة: ج7، ص313. 31- المستطرف: ج1، ص477. 32- شرح نهج البلاغة. 33- الاختصاص: 140-141. 34- البحار: ج8، ص54. 35- الطبری: ج5، ص90. 36- أنساب الأشراف: ج5، ص46. 37- الفتوح: ج1، ص384. 38- شرح النهج: ج2، ص80. 39- الفتوح: ج1، ص383. 40- الفتوح: ج1، ص484. 41- الطبری: ج5، ص94. 42- الطبری: ج5، ص107. 43- آل عمران: آیة 187. 44- الإسراء: 81. 45- مجموعة مؤلفات طه حسین- الخلفاء الراشدون: ج4، ص304-305. 46- مجموعة مؤلفات طه حسین – الخلفاء الراشدون : ج4، ص324-325. 47- تأریخ الإسلام: ج1، ص354-364. 48- دائرة المعارف الإسلامیة: ج2، ص210. 49- البدایة والنهایة: ج7، ص256. 50- البدایة والنهایة: ج7، ص265. 51- مروح الذهب: ج2، ص421. 52- معجم البلدان: ج1، ص539. بعلبک.

   + ammar saheb ; ٤:۳٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

جابر بن عبد الله الأنصاری

نسبه: جابر بن عبد الله بن عمر بن حرام الخزرجی الأنصاری السلمی. ولادته: کانت سنة 16 قبل الهجرة. وفاته: کانت سنة 78 هجریة. کان جابر من الصحابة المکثرین فی الروایة عن النبیّ ّ (صلّى الله علیه وآله) وروى عنه جماعة من الصحابة، وله ولأبیه صحبة، غزا تسع عشر غزوة. کانت له حلقة فی المسجد النبوی فی أواخر حیاته یؤخذ عنه العلم. روى له البخاری ومسلم وغیرهما 1540 حدیثاً، وله مسند مما رواه أبو عبد الرحمن عبد الله بن أحمد بن حنبل. ویقول الکلبی: إنّه عمی فی آخر عمره، وکان یحفی شاربه وکان یخضب بالصفرة. کان من أجلاء المفسرین ، وشهد صفین مع علی بن أبی طالب (علیه السلام) وکان منقطعاً إلى أهل البیت علیهم السلام. وعدّه ابن عبد ممّن فضّل علیاً (علیه السلام) على غیره، وهو أول زائر للحسین (علیه السلام). وینقل ابن عساکر فی (تاریخ دمشق) حکمةً له یقول فیها: تعلموا العلم ثمّ تعلموا الحلم، ثمّ تعلموا العلم ثمّ تعلموا العمل بالعلم ثمّ ابشروا. وفی یوم بعث له معاویة بستمائة دینار فدها وکتب إلیه: إنی لأختار القنوع على الغنى * * * وفی الناس مَن یقضی علیه ولا یقضی وألبس أثواب الحیاء وقداری * * * مکان الغنى أن لا أهین له عرضی وقال لرسوله: قل له: والله ، یا ابن آکلة الأکباد لاوجد فی صحیفته حسنة أنا سببها أبداً(1). -------------------------------------------------------------------------------- 1 - الاصابة1: ص213. تهذیب الأسماء1: ص142. الأعلام2: ص104. أعیان الشیعة4: ص45-49.

   + ammar saheb ; ٤:۳۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

فاطمة أم البنین (ع)

م البنین فاطمة بنت حزام بن خالد الکلابیة، زوجة أمیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ هی والدة أبی الفضل العباس بن علی بن أبی طالب علیه السلام، کانت وفیّة لعلی علیه السلام، وکان اسمها فاطمة فطلبت من أمیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ أن لا ینادیها باسمها لکی لا یتأذى الحسن والحسین علیهما السلام، فقد کانت حنوناً علیهما، وقدّمت أولادها الأربعة فی کربلاء دفاعاً عن الإمام الحسین علیه السلام، وعندما جاء الناعی (بشر) إلى المدینة لینعى الحسین ـ علیه السلام ـ أول ما سألته عن الحسین قبل أن تسأله عن أولادها، وکان الناعی یذکر أولادها واحداً بعد الآخر إلى أن وصل إلى الحسین ـ علیه السلام ـ فسقط طفل عن کتفها وهو من أولاد ابنها العباس وبکت وعظمت مصیبتها. وکانت أم البنین تخرج إلى البقیع فتندب بنیها الأربعة الذین استشهدوا مع الحسین (علیه السلام) فی کربلاء أشجى ندبة وأحرقها، فیجتمع الناس إلیها یسمعون منها، فکان مروان یجیء فیمن یجیء لذلک، فلا یزال یسمع ندبتها ویبکی(1) بعد أن تُوفّیت دفنت فی البقیع، وقبرها فی جوار قبر عمّات النبی ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ على یسار الداخل إلى البقیع. وقد ظهرت کرامات عدیدة لقبرها، وذلک لعظیم مقامها عند الله عزوجل. وکتب العلماء والمؤلفین کتباً عدیدة حول شخصیة أم البنین علیها السلام. ورد فی کتاب المجالس السنیة ج1 ص113: وکانت أم البنین ـ وهی فاطمة بنت حزام الکلابیة ـ أم العباس واخوته : عبد الله ، وجعفر، وعثمان ، الذین قتلوا مع أخیهم الحسین یوم عاشوراء، تخرج بعد قتلهم کل یوم إلى البقیع فی المدینة، وتحمل معها عبید الله ابن ولدها العباس فتندب أولادها الأربعة خصوصاً أشجى ندبة وأحرقها ، فیجتمع الناس یستمعون بکاءها وندبتها ، وکان مروان بن الحکم على شدة عداوته لبنی هاشم فیمن یجیء فلا یزال یسمع ندبتها ویبکی . فمما کانت ترثی به قولها فی أولادها الأربعة : لا تـدعینـی ویـک أم البنــــین تـذکرینـی بلیــوث العـــــــــــرین کـانت بنـون لی أدعـى بـــهم والیـوم أصبحت ولا مـن بنــــین أربعـة مثـل نســـور الربــــى قد واصـلوا الموت بقطع الوتـین تنـازع الـخرصان أشـلاءهــم وکلـهم أمسـى صریعـاً طعــــــین یـا لیت شـعری أکما أخــبروا بـان عباســــــاً قـطیع الیمــــــین -------------------------------------------------------------------------------- (1) مقاتل الطالبیین: ص90.

   + ammar saheb ; ٤:۳٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

فاطمة بنت أسد (ع)

فاطمة بنت أسد، والدة الإمام علی بن أبی طالب علیه السلام، وزوجة أبی طالب. کانت من أحب النساء لرسول الله صلّى الله علیه وآله وسلم. کیف لا، وهی التی حضنته صغیراً وربّته واهتمت به أکثر من أولادها عندما کان یتیماً واستضعفه الناس؟! هاجرت إلى المدینة مع أمیر المؤمنین، وعاشت آخر حیاتها فیها. ولما اشتد حالها وعلم بذلک رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ قال: ((إذا تُوفّیتْ فأعلِمونی)). فلما تُوفّیت خرج رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ فأمر بقبرها، فحُفر ثم لحد لها لحداً، فلما فرغ منه نزل فاضطجع فی اللحد وقرأ فیه القرآن، ثم نزع قمیصه ، فأمر أن تکّفن فیه، ثم صلى علیها عند قبرها وقال: ((ما أُعفی أحد من ضغطة القبر إلا فاطمة بنت أسد)). وفی حدیث جابر بن عبد الله قال: بینما نحن جلوس مع رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ إذ أتى آتٍ فقال: یا رسول الله، إن أمّ علی وجعفر وعقیل قد ماتت، فقال رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ: ((قوموا بنا إلى أمی)). فقمنا وکأن على رؤوس مَن معه الطیر، فلما انتهینا إلى الباب نزع قمیصه فقال: ((إذا غسلتموها فأشعروها إیاه تحت أکفانها)). فلما خرجوا بها جعل رسول الله مرة یحمل، ومرة یتقدم ، ومرة یتأخر حتى انتهینا إلى القبر، فتمعَّک فی اللحد، ثم خرج، فقال: ((أدخلوها باسم الله، وعلى اسم الله)). فلما دفنوها قام قائماً فقال: ((جزاکِ الله من أمٍّ وربیبةٍ خیراً، فنِعمَ الأم، ونعم الربیبة کنت لی)). قال : فقلنا له : یا رسول الله ، لقد صنعت شیئین ما رأیناک صنعت مثلهما قط. قال: ((ما هو؟)) قلنا : بنزعک قمیصک، وتمعُّکک فی اللحد. قال: ((أما قمیصی فأردت ألاّ تمسَّها النار أبداً إن شاء الله ، وأما تمعّکی فی اللحد فأردت أن یوسّع الله علیها قبرها)). توفیت: فی السنة الرابعة أو الخامسة من الهجرة، وهی أول امرأة هاجرت إلى رسول الله (ص) من مکة إلى المدینة على قدمیها، ولما توفیت قال رسول الله (ص) لعلی (ع): (خذ عمامتی هذه، وخذ ثوبی هذین فکفنها فیهما، ومر النساء فلیحسن غسلها). ثم إن رسول الله (ص) دفن فاطمة بنت أسد وکفنها فی قمیصه ونزل فی قبرها وتمرغ فی لحدها. یقع قبرها فی مقبرة بنی هاشم فی البقیع بجوار قبور الأئمة الأربعة ـ علیهم السلام ـ والى جوار قبر العباس بن عبد المطلب فی دار عقیل، فی الرکن الشمال الشرقی للبقیع.

   + ammar saheb ; ٤:۳۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هدم قبور البقیع اکبر جریمة فی تاریخ الوهابیة

فی یوم الثامن من شوال تمر علینا ذکرى الیمة وعلى قلوب محبی محمد وال محمد الاوهی ذکرى هدم قبور البقیع هدم قبور ائمة الهدى والحق علیهم افضل الصلاة والسلام وبهذا سنمر مرورا بسیطا بالبقیع لنعرف بعضا من جوانبه لماذا سمی البقیع بالغرقد؟ ولماذ عُد البقیع مقبرة للمؤمنین؟ ومن أول من دفن بأرض بجنة البقیع ؟ کیف کان رسول الله صلى الله علیه وآله یعظم أرض البقیع الغرقد ؟ وماهی الهدفیه من زیارة موتاها؟ من تجرأ على أرض البقیع الغرقد فحولها إلى قاعا صفصفا بعدما کانت مزارا شامخا لعامة المسلمین؟ کم مرة هدم البقیع على مر التاریخ ومتى؟ ماهی الأسس التی أعتمد علیها الظالمین لتبریر موقفهم أمام البقیع ؟ من أین بدؤوا مخططهم؟ وکیف یصفه الحاضرون آنا ذاک؟ ماذا قال الرسول صلى الله علیه وآله فی فضل تلک البقعة الطاهرة ؟ وأخیرا بقیعنا الثانی یاترى إلى أین ؟ ومتى؟ (البقیع الغرقد) سبب التسمة ؟ بقیع الغرقد: أصل البقیع فی اللغة: الموضع الذی فیه أُرم الشجر من ضروب شتى، وبه سمی بقیع الغرقد. والغرقد: کبار العوسج ، فلذا سُمّی ببقیع الغرقد لأن هذا النوع من الشجر کان کثیراً فیه ولکنه قطع. ..و یقول الدکتور محمد البکری الذی شارک فی تألیف کتاب بقیع الغرقد «إن النبی خرج لنواحی المدینة وأطرافها باحثا عن مکان یدفن فیه أصحابه حتى جاء البقیع، وقال «أمرتُ بهذا الموضع»، وکان شجر الغرقد کثیرا، فسمیت به». اول من دفن بالبقیع الغرقد؟ قیل: کان البقیع مقبرة قبل الإسلام، وورد ذکره فی مرثیة عمرو بن النعمان البیاضی لقومه أین الذین عهدتهم فـی غبـطـة *** بین العقیق إلى بقیع الغــرقــد إلا أنه بعد الإسلام خُصِّص لدفن موتى المسلمین فقط، وکان الیهود یدفنون موتاهم فی مکان آخر یعرف بـ (حش کوکب) وهو بستان یقع جنوب شرقی البقیع... و أول من دفن فیه من المسلمین هو أسعد بن زرارة الأنصاری وکان من الأنصار. ثم دفن بعده الصحابی الجلیل عثمان بن مظعون، وهو أول من دفن فیه من المسلمین المهاجرین، وقد شارک رسول الله (صلى الله علیه وآله) بنفسه فی دفنه. ثم دفن إلى جانبه إبراهیم بن الرسول (صلى الله علیه وآله) ولذلک رغب المسلمون فیها وقطعوا الأشجار لیستخدموا المکان للدفن. جاء فی کتاب البقیع الغرقد: ابتدئ الدفن فی جنة البقیع منذ زمان النبی الأعظم(صلى الله علیه وآله)، وأحیاناً کان الرسول (صلى الله علیه وآله) بنفسه یعلّم على قبر المدفون بعلامة. ثم بنیت قباب وأضرحة على جملة من القبور من قبل المؤمنین وبأمر من العلماء. کما کان البناء على قبور الأولیاء معتاداً منذ ذلک الزمان، فکانت عشرات منها فی المدینة المنورة ومکة المکرمة وحولهما. الرسول وإهتمامه بموتى البقیع الغرقد ؟ بنین : (هذه مقوطفات یذکرها أحد الکتاب الشیعة من کتاب موسوعة العتبات المقدسة لأحد الأخوه السنه المحققون ).. أصبح البقیع فی أرض المدینة المنورة مدفناً لعدد من عظماء المسلمین , وأئمتهم , وأعلام الأنصار والمهاجرین , وکان النبی ص یقصد البقیع , یؤمه کلما مات أحد من الصحابة لیصلی علیه ویحضر دفنه.. وقد یزور البقیع فی أوقات أخرى لیناجی الأموات من أصحابه , وقد روى مسلم فی الصحیح عن عائشة أنها قالت " کان رسول الله ص کلما کانت لیلتی منه یخرج من أخر اللیل الى البقیع فیقول سلامٌ علیکم دار قومٍ مؤمنین , واتاکم ماتوعدون , وانّا أن شاء الله بکم لاحقون , اللهم أغفر لاهل بقیع الغرقد " وحدّث محمد بن عیسى بن خالد عن عوسجة قال " کنت أدعو لیله الى زاویة دار عقیل بن أبی طالب التی تلی الباب , فمر بی جعفر بن محمد – یعنی الإمام الصادق علیه الصلاة والسلام – فقال لی أعن أثر وقفت هاهنا ؟ قلت لا , قال هذا موقف نبی الله ص باللیل إذا جاء یستغفر لاهل البقیع " لذلک کبر شأن البقیع وکثر رواده بقصد الدعاء والاستغفار أو التسلیة , طبقاً للحدیث الوارد( إذا ضاقت الصدور فعلیکم بزیارة القبور ) حتى أصبح ملتقى الجماعات , وأشبه ما یکون بالمنتدى والمجلس العام والظاهر أن هذه المقبرة ظلت عامرة بأضرحتها وابنیتها الضخمة والقبب القائمة على مدافن المشاهیر والأعلام , حتى جاء ذلک الیوم الأسود ؟ لماذا هدم الوهابیون قبور البقیع الغرقد؟ یعتقد الوهابیون على خلاف جمهور المسلمین أن زیارة وتعظیم قبور الأنبیاء وأئمة أهل البیت عبادة لأصحاب هذه القبور وشرک بالله یستحق معظمها القتل وإهدار الدم!. ولم یتحفظ الوهابیون فی تبیان آرائهم، بل شرعوا بتطبیقها على الجمهور الأعظم من المسلمین بقوة الحدید والنار.. فکانت المجازر التی لم تسلم منها بقعة فی العالم الإسلامی طالتها أیدیهم، من العراق والشام وحتى البحر العربی جنوبا والأحمر والخلیج غربا وشرقا. ولقد انصب الحقد الوهابی فی کل مکان سیطروا علیه، على هدم قبور الصحابة وخیرة التابعین وأهل بیت النبی (صلى الله علیه وآله) الذین طهرهم الله من الرجس تطهیرا.. وکانت المدینتان المقدستان (مکة والمدینة) ولکثرة ما بهما من آثار دینیة، من أکثر المدن تعرضا لهذه المحنة العصیبة، التی أدمت قلوب المسلمین وقطعتهم عن تراثهم وماضیهم التلید. وکان من ذلک هدم البقیع الغرقد بما فیه من قباب طاهرة لذریة رسول الله (صلى الله علیه وآله) وأهل بیته وخیرة أصحابه وزوجاته وکبار شخصیات المسلمین. الوهابیون قد دقموا إلى تهدیم قبور البقیع مرتین فی التاریخ المشؤوم: الوهابیون وکما هو معروف قد ورثوا الحقد الدفین ضد الحضارة الاسلامیة من اسلافهم الطغاة والخوارج الجهلاء فکانوا المثال الصادق للجهل والظلم والفساد فقاموا بتهدیم قبور بقیع الغرقد مرتین: الأولى عام 1220هـ کانت الجریمة التی لاتنسى، عند قیام الدولة السعودیة الأولى حیث قام آل سعود بأول هدم للبقیع وذلک عام 1220 هـ وعندما سقطت الدولة على ید العثمانیین أعاد المسلمون بناءها على أحسن هیئة من تبرعات المسلمین، فبنیت القبب والمساجد بشکل فنی رائع حیث عادت هذه القبور المقدسة محط رحال المؤمنین بعد أن ولى خط الوهابیین لحین من الوقت. الثانی: عام 1344هـ ثم عاود الوهابیون هجومهم على المدینة المنورة مرة أخرى فی عام 1344هـ وذلک بعد قیام دولتهم الثالثة وقاموا بتهدیم المشاهد المقدسة للائمة الأطهار علیهم السلام وأهل بیت رسول الله صلى الله علیه وآله بعد تعریضها للإهانة والتحقیر بفتوى من وعّاظهم. فاصبح البقیع وذلک المزار المهیب قاعا صفصفا لا تکاد تعرف بوجود قبر فضلا عن أن تعرف صاحبه. کیف تمکن الوهابیون من تحقیق مأربهم فی هدم البقیع الغرقد؟ بعدما استولى آل سعود على مکّة المکرّمة والمدینة المنوّرة وضواحیهما عام 1344 هـ ، بدؤوا یفکّرون بوسیلة ودلیل لهدم المراقد المقدّسة فی البقیع ، ومحو آثار أهل البیت ( علیهم السلام ) والصحابة . وخوفاً من غضب المسلمین فی الحجاز ، وفی عامّة البلاد الإسلامیة ، وتبریراً لعملهم الإجرامی المُضمر فی بواطنهم الفاسدة ; استفتوا علماء المدینة المنوّرة حول حُرمة البناء على القبور . فکتبوا استفتاءً ذهب به قاضی قضاة الوهابیین سلیمان بن بلیهد مستفتیاً علماء المدینة ، فاجتمع مع العلماء أوّلاً وتباحث معهم ، وتحت التهدید والترهیب وقع العلماء على جواب نُوّه عنه فی الاستفتاء بحُرمة البناء على القبور ، تأییداً لرأی الجماعة التی کتبت الاستفتاء . واستناداً لهذا الجواب اعتبرت الحکومة السعودیة ذلک مبرّراً مشروعاً لهدم قبور الصحابة والتابعین ـ وهی فی الحقیقة إهانة لهم ولآل الرسول ( صلى الله علیه وآله ) ـ فتسارعت قوى الشرک والوهابیّة إلى هدم قبور آل الرسول ( صلى الله علیه وآله ) فی الثامن من شوّال من نفس السنة ـ أی عام 1344 هـ ـ فهدّموا قبور الأئمة الأطهار والصحابة فی البقیع ، وسوّوها بالأرض ، وشوّهوا محاسنها ، وترکوها معرضاً لوطئ الأقدام ، ودوس الکلاب والدواب . ونهبت کل ما کان فی ذلک الحرم المقدّس ، من فرش وهدایا ، وآثار قیّمة وغیرها ، وحَوّلت ذلک المزار المقدّس إلى أرضٍ موحشة مقفرة .. أول مابدؤوا به ؟ وکانوا قد بدأوا فی تهدیم المشاهد والقبور والآثار الإسلامیة فی مکة والمدینة وغیرهما.. ففی مکة دُمرت مقبرة المعلى، والبیت الذی ولد فیه الرسول (صلى الله علیه وآله)"یانبی الرحمة",,,,,,,,,لعنة الله على الظالمین"(2). أما ما یسمى بنکبة البقیع حیث لم یُبق الوهابیون حجراً على حجر، وهدموا المسجد المقام على قبر حمزة بن عبد المطلب سید الشهداء ومسجد الزهراء (علیه السلام) واستولوا على أملاک وخزائن حرم النبی (صلى الله علیه وآله).. وهُدمت قبور أهل البیت النبوی (علیه السلام). والمزارات والأماکن المقدسة لمطلق المسلمین سنة وشیعة، فقد وصفها عون بن هاشم، حین هجم الوهابیون على الطائف بقوله: (رأیت الدم فیها یجری کالنهر بین النخیل، وبقیت سنتین عندما أرى الماء الجاریة أظنها والله حمراء)(1). وکان ممن قتل فی هذه الهجمة التاریخیة المشهورة التی تدل على همجیتها على البعد البعید للوهابیة عن الإسلام ووجههم المزری والمشوه للإسلام ـ الشیخ الزواوی مفتی الشافعیة وجماعة من بنی شیبة (سدنة الکعبة)... هل أقر القرآن الکریم أمر البناء على القبورأم لا؟! ولیت شعری أین کان علماء المدینة المنوّرة عن منع البناء على القبور ؟ ووجوب هدمه قبل هذا التاریخ ؟! ولماذا کانوا ساکتین عن البناء طیلة هذه القرون ؟! من صدر الإسلام ، وما قبل الإسلام ، وإلى یومنا هذا ! ألم تکن قبور الشهداء والصحابة مبنیّ علیها ؟ ألم تکن هذه الأماکن مزارات تاریخیة موثّقة لأصحابها ; مثل مکان : مولد النبی ( صلى الله علیه وآله ) ، ومولد فاطمة ( علیها السلام ) ، وقبر حوّاء أُم البشر والقبّة التی علیه ، أین قبر حوّاء الیوم ؟ ألم یکن وجوده تحفة نادرة ؟ یدل على موضع موت أوّل امرأة فی البشریة ؟ أین مسجد حمزة فی المدینة ؟ ومزاره الذی کان ؟ أین ... ؟ وأین ... . لو تتبعنا القرآن الکریم ـ کمسلمین ـ لرأینا أنّ القرآن الکریم یعظّم المؤمنین ویکرّمهم بالبناء على قبورهم ـ حیث کان هذا الأمر شائعاً بین الأمم التی سبقت ظهور الإسلام ـ فیحدثنا القرآن الکریم عن أهل الکهف حینما اکتشف أمرهم ـ بعد ثلاثمائة وتسع سنین ـ بعد انتشار التوحید وتغلبه على الکفر . ومع ذلک نرى انقسام الناس إلى قسمین : قسم یقول : ( ابْنُوا عَلَیْهِم بُنْیَانًا ) تخلیداً لذکراهم ـ وهؤلاء هم الکافرون ـ بینما نرى المؤمنین ـ التی انتصرت إرادتهم فیما بعد ـ یدعون إلى بناء المسجد على الکهف ، کی یکون مرکزاً لعبادة الله تعالى ، بجوار قبور أولئک الذین رفضوا عبادة غیر الله . فلو کان بناء المسجد على قبور الصالحین أو بجوارها علامة على الشرک ، فلماذا صدر هذا الاقتراح من المؤمنین ؟! ولماذا ذکر القرآن اقتراحهم دون نقد أو ردّ ؟! ألیس ذلک دلیلاً على الجواز ، ( قَالَ الَّذِینَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَیْهِم مَّسْجِدًا ) الکهف : 21. فهذا تقریر من القرآن الکریم على صحّة هذا الاقتراح ـ بناء المسجد ـ ومن الثابت أنّ تقریر القرآن حجّة شرعیة هذه أسماء القباب الشریفة التی هدموها فی الثامن من شوال سنة ( 1344 ) فی البقیع خارجه وداخله : الأول : قبة أهل البیت علیهم السلام المحتویة على ضریح سیدة النساء فاطمة الزهراء - على قول - ومراقد الأئمة الأربعة : الحسن السبط ، وزین العابدین ، ومحمد الباقر ، وابنه جعفر بن محمد الصادق علیهم الصلاة والسلام ، وقبر العباس ابن عبد المطلب عم النبی ، وبعد هدم هذه القباب درست الضرائح . الثانی : قبة سیدنا إبراهیم ابن النبی صلى الله علیه وآله وسلم . الثالث : قبة أزواج النبی صلى الله علیه وآله وسلم . الرابعة : قبة عمات النبی صلى الله علیه وآله وسلم . الخامسة : قبة حلیمة السعدیة مرضعة النبی صلى الله علیه وآله وسلم . السادسة : قبة سیدنا إسماعیل ابن الإمام جعفر بن محمد الصادق علیه السلام . السابعة : قبة أبی سعید الخدری . الثامنة : قبة فاطمة بنت أسد . التاسعة : قبة عبد الله والد النبی صلى الله علیه وآله وسلم . العاشرة : قبة سیدنا حمزة خارج المدینة . الحادیة عشرة : قبة علی العریضی ابن الإمام جعفر بن محمد خارج المدینة . الثانیة عشرة : قبة زکی الدین خارج المدینة . الثالثة عشرة : قبة مالک أبی سعد من شهداء أحد داخل المدینة الرابعة عشرة : موضع الثنایا خارج المدینة . الخامسة عشرة : مصرع سیدنا عقیل بن أبی طالب علیه السلام السادسة عشرة : بیت الأحزان لفاطمة الزهراء . وهذه أسماء المساجد : مسجد الکوثر ، ومسجد الجن ، ومسجد أبی القبیس ، ومسجد جبل النور ، ومسجد الکبش . . . إلى ما شاء الله . کهدمهم من المآثر والمقامات وسائر الدور والمزارات المحترمة هدموا قباب عبد المطلب جد النبی " ص " وأبی طالب عمه وخدیجة أم المؤمنین وخربوا مولد النبی " ص " ومولد فاطمة الزهراء " ع " فی جدة : هدموا قبة حواء وخربوا قبرها کما خربوا قبور من ذکر أیضا وهدموا جمیع ما بمکة ونواحیها والطائف ونواحیها وجدة ونواحیها من القباب والمزارات والأمکنة التی یتبرک بها. محطة للمتأملین : أن خفاء تاریخ البقیع ,والجهل بحاله للناشئة والشباب فی هذه العصور المتأخرة , ناشئ من قلة المصادر أولا , والتعتیم الإعلامی السعودی والغربی علیه ، بحیث یقلل من أهمیته , أو تزول أهمیته بالمرة یُحشر من هذه المقبرة سبعون ألفاً یدخلون الجنة بغیر حساب.. فی فضل البقیع : وروى الطبرانی فی الکبیر ومحمد بن سنجر فی مسنده وابن شبّة فی أخبار المدینة عن أم قیس بنت محصن، وهی أخت عُکاشة ، أنها خرجت مع النبی ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ إلى البقیع، فقال: ((یُحشر من هذه المقبرة سبعون ألفاً یدخلون الجنة بغیر حساب، وکأن وجوههم القمر لیلة البدر)). فقام رجل فقال: یا رسول الله، وأنا. فقال: ((وأنت))، فقام آخر فقال: یا رسول الله، وأنا. قال: ((سبقک بها عُکَّاشة))، قال: قلت لها: لِمَ لم یقل للآخر ؟ قالت: أراه کان منافقاً(2). وروى ابن شبّة عن أبی موهبة مولى رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ قال: أهبَّنی رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ من جوف اللیل، فقال: ((إنی أمرت أن أستغفر لأهل البقیع فانطلق معی))، فانطلقت معه، فلما وقف بین أظهرهم قال: ((السلام علیکم یا أهل المقابر، لیهنَ لکم ما أصبحتم فیه مما أصبح الناس فیه، أقبلتِ الفتنُ کقطع اللیل المظلم یتبع آخرها أولها، الآخرة شر من الأولى))، ثم استغفر لهم طویلاً. ثم قال: ((یا أبا موهبة، إنی قد أوتیتُ مفاتیح خزائن الدنیا والخلد فیها، فخیرت بین ذلک وبین لقاء ربی ثم الجنة))، قلت: بأبی وأمی خذ مفاتیح خزائن الدنیا والخلد فیها ثم الجنة، قال: ((لا والله یا أبا موهبة، لقد اخترت لقاء ربی ثم الجنة)). ثم رجع رسول الله ـ صلّى الله علیه وآله وسلم ـ فبدأ به وجعه الذی قبض فیه

   + ammar saheb ; ٤:٢۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

رسول الله (ص) یزور البقیع

ورد فی سیرة رسول الله (صلى الله علیه وآله) أنه لما أحس بالمرض الذی عراه أخذ بید علی بن أبی طالب واتبعه جماعة من الناس وتوجه إلى البقیع فقال للذی اتبعه: «إننی قد أمرت بالاستغفار لأهل البقیع» فانطلقوا معه حتى وقف بین أظهرهم وقال: «السلام عیکم أهل القبور لیهنئکم ما أصبحتم فیه مما فیه الناس، أقبلت الفتن کقطع اللیل المظلم یتبع آخرها أولها» ثم استغفر لأهل البقیع طویلاً. وقد وردت روایات شریفة فی هذا الباب.

   + ammar saheb ; ٤:٢٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

السعی لبناء قبور البقیع

لقد سعى العدید من العلماء والفقهاء والوجهاء ومختلف المؤمنین وحتى بعض القادة السیاسیین لبناء البقیع، کان منهم آیة الله الشهید السید حسن الشیرازی (قدس سره) حیث سعى لبناء قبور أئمة البقیع سعیاً جاداً، فأخذ یحاور کبار علماء السنة فی المملکة العربیة السعودیة وأثبت لهم جواز بناء تلک القباب الطاهرة بل رجحانها، وقد خطى فی هذا الباب خطوات جیدة حتى أقنعهم بذلک ولکن بعض الموانع حالت دون الوصول إلى هدفه المبارک. یقول الإمام الشیرازی فی کتابه (الأخ الشهید السید حسن الشیرازی) تحت عنوان السعی لبناء البقیع: وکان (رحمه الله) یذهب إلى الحج کل سنة تلبیة لنداء الرحمن عزوجل ولأهداف تبلیغیة عالیة، وقد التقى بالسعودیین وضغط علیهم لأجل تعمیر البقیع الغرقد ووعدوه بالسماح لتعمیر البقیع، وذلک بعد جهد وتعب کثیر ومناقشات ومحاورات مع کبار رجالهم وفقهائهم، لکن بعض الجهات فی العراق منعت عن ذلک بالمال الکثیر والإغراء وما أشبه، وتعاضدها فی ذلک الحکومة العراقیة.. ویقول آیة الله السید مرتضى القزوینی فی الاحتفال التأبینی الذی أقیم بمناسبة الذکرى السنویة الأولى للإمام السید محمد الحسینی الشیرازی فی حسینیة الرسول الأعظم (ص) فی لندن: وقد قال لی محمد بن سرور الصبان رئیس رابطة العالم الإسلامی أن هذا السور الحالی حول البقیع إنما صار وتم بجهوده المرجع الفقید السید الشیرازی و أخیه الشهید السید حسن الشیرازی.

   + ammar saheb ; ٤:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هدم القبور الطاهرة

بعد أن تم سیطرة الوهابیین على تلک البلاد المقدسة قاموا بهدم تلک القباب الطاهرة فی البقیع وغیرها، وکان هدم البقیع فی الثامن من شوال عام 1344هـ الموافق لـ21 نیسان (إبریل) 1925م. الوهابیون وهدم البقیع یعتقد الوهابیون على خلاف جمهور المسلمین أن زیارة وتعظیم قبور الأنبیاء وأئمة أهل البیت عبادة لأصحاب هذه القبور وشرک بالله یستحق معظمها القتل وإهدار الدم!. ولم یتحفظ الوهابیون فی تبیان آرائهم، بل شرعوا بتطبیقها على الجمهور الأعظم من المسلمین بقوة الحدید والنار.. فکانت المجازر التی لم تسلم منها بقعة فی العالم الإسلامی طالتها أیدیهم، من العراق والشام وحتى البحر العربی جنوبا والأحمر والخلیج غربا وشرقا. ولقد انصب الحقد الوهابی فی کل مکان سیطروا علیه، على هدم قبور الصحابة وخیرة التابعین وأهل بیت النبی (صلى الله علیه وآله) الذین طهرهم الله من الرجس تطهیرا.. وکانت المدینتان المقدستان (مکة والمدینة) ولکثرة ما بهما من آثار دینیة، من أکثر المدن تعرضا لهذه المحنة العصیبة، التی أدمت قلوب المسلمین وقطعتهم عن تراثهم وماضیهم التلید. وکان من ذلک هدم البقیع الغرقد بما فیه من قباب طاهرة لذریة رسول الله (صلى الله علیه وآله) وأهل بیته وخیرة أصحابه وزوجاته وکبار شخصیات المسلمین. الهدم الأول عام 1220هـ کانت الجریمة التی لا تنسى، عند قیام الدولة السعودیة الأولى حیث قام آل سعود بأول هدم للبقیع وذلک عام 1220 هـ وعندما سقطت الدولة على ید العثمانیین أعاد المسلمون بناءها على أحسن هیئة من تبرعات المسلمین، فبنیت القبب والمساجد بشکل فنی رائع حیث عادت هذه القبور المقدسة محط رحال المؤمنین بعد أن ولى خط الوهابیین لحین من الوقت. یقول أحد الرحالة الإنجلیز حین وصف المدینة المنورة بعد تعمیرها بأنها تشبه اسطانبول أو أیة مدینة أخرى من المدن الجمیلة فی العالم، وکان هذا فی عام 1877 - 1878م أی قبل تعرض المدینة المبارکة لمحنتها الثانیة على أیدی الوهابیین العتاة. الهدم الثانی عام 1344هـ ثم عاود الوهابیون هجومهم على المدینة المنورة مرة أخرى فی عام 1344 هـ وذلک بعد قیام دولتهم الثالثة وقاموا بتهدیم المشاهد المقدسة للائمة الأطهار (علیهم السلام) وأهل بیت رسول الله (صلى الله علیه وآله) بعد تعریضها للإهانة والتحقیر بفتوى من وعاظهم. فاصبح البقیع وذلک المزار المهیب قاعا صفصفا لا تکاد تعرف بوجود قبر فضلا عن أن تعرف صاحبه. یصف الرحالة الغربی واسمه (ایلدون رتر)، المدینة المنورة بعد الجریمة الثانیة التی نفذها الوهابیون عند استیلائهم على المدینة وقتلهم الآلاف من الأبریاء، یقول: (لقد هدمت واختفت عن الأنظار القباب البیضاء التی کانت تدل على قبور آل البیت النبوی.. وأصاب القبور الأخرى نفس المصیر فسحقت وهشمت). العزم على هدم قبر الرسول (ص) وتشیر الوثائق والقرائن إلى أن الوهابیین لم یکتفوا بتلک الجرائم بل حاولوا مرارا هدم قبة الرسول (صلى الله علیه وآله) الا انهم غیروا رأیهم بسبب حدوث ردود فعل إسلامیة قویة من مختلف البلدان الإسلامیة. الجریمة کما وصفها الغربیون یقول الرحالة السویسری لویس بورخارت والذی اعتنق الاسلام وسمى نفسه ابراهیم: (تبدو مقبرة البقیع حقیرة جدا لا تلیق بقدسیة الشخصیات المدفونة فیها. وقد تکون أقذر واتعس من أیة مقبرة موجودة فی المدن الشرقیة الأخرى التی تضاهی المدینة المنورة فی حجمها، فهی تخلوا من ای قبر مشید تشییدا مناسبا، وتنتشر القبور فیها وهی أکوام غیر منتظمة من التراب. یحد کل منها عدد من الأحجار الموضوعة فوقها.. ویعزی تخریب المقبرة الى الوهابیین. ثم یصف هذا الرحالة قبورة أئمة أهل البیت (علیهم السلام) وقبر العباس (علیه السلام) وعمات النبی (صلى الله علیه وآله) بالقول (فالموقع بأجمعه عبارة عن أکوام من التراب المبعثر، وحفر عریضة ومزابل! أما جبل أحد فیقول عنه هذا الرحالة بأنه وجد المسجد الذی شید حول قبر حمزة (رض) وغیره من شهداء أحد مثل مصعب بن عمیر وجعفر بن شماس وعبد الله بن جحش قد هدمه الوهابیون.. وعلى مسافة وجد قبور اثنی عشر صحابیا من شهداء أحد (وقد خرب الوهابیون قبورهم وعبثوا بها). القبور قبل الهدم(5) کان البقیع قبل هدمه هکذا: الأئمة الأربعة (علیهم السلام) فی قبة، وتزار فاطمة الزهراء (علیها السلام) فی بقعتهم حیث من المحتمل أنها دفنت هناک، وإن کنت أنا رأیت فی المنام رسول الله (صلى الله علیه وآله) واقفاً فی قبره الشریف.. وقال لی وهو یشیر إلى ما بین قبره ومنبره: أن قبر فاطمة ابنتی (علیها السلام) هناک، والله العالم بحقیقة الحال. کما یحتمل أنها (علیها السلام) دفنت فی بیتها، ولعل أمیر المؤمنین (علیه السلام) حمل صورة جنازة إلى عدة أماکن، کما حمل الإمام الحسن (علیه السلام) صورة جنازة الإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام) إلى البصرة. ومن هنا لا بأس بزیارة الصدیقة الطاهرة (علیها السلام) فی البقیع، وفی المسجد، وفی بیتها وذلک لخفاء القبر الشریف، وسیظهر إن شاء الله تعالى عند ظهور ولدها الإمام المهدی (عجّل الله تعالى فرجه الشریف) وإن کان من المحتمل إخفاء قبرها (علیها السلام) إلى یوم القیامة لیبقى سنداً على مظلومیتها طول التاریخ. وکان فی نفس تلک القبة مدفن العباس عمّ النبی(صلى الله علیه وآله). وکانت خارج القبة بفاصلة قلیلة قبةٌ مبنیة على بیت الأحزان، حیث کانت الزهراء (علیها السلام) تخرج إلى ذلک المکان وتبکی على أبیها. وکانت تشتمل مقبرة البقیع على قباب کثیرة، مثل أزواج النبی وأولاده وبناته ومرضعته (صلى الله علیه وآله) حلیمة السعدیة، وکانت هناک قبة فاطمة بنت أسد (علیها السلام) والدة الإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام)، وقبة أم البنین(علیها السلام) زوجة الإمام أمیر المؤمنین (علیه السلام) وقبتها قرب قبة عمات النبی (صلى الله علیه وآله)، وکانت أیضاً قبة جابر بن عبد الله الأنصاری، وغیرهم مما هو مذکور فی التاریخ.

   + ammar saheb ; ٤:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

14 اصل در انسان از دیدگاه اسلام

اصل اول انسان موجودى است مرکب از جسم و روح، که پس از مرگ، جسم او متلاشى مى‏شود ولى روح او به حیات خود ادامه مى‏دهد، و مرگ انسان به معناى فناى او نیست. از این جهت تا برپایى قیامت، در عالم برزخ زندگى خواهد داشت. قرآن در بیان مراتب آفرینش انسان، آخرین مرحله آن را که با نفخه روح در کالبد وى صورت مى‏پذیرد،با این جمله یاد مى‏کند:‹‹ثم انشاناه خلقا آخر›› (مؤمنون/14): آنگاه او را موجودى دیگر قرار دادیم. نیز در آیات متعدد به حیات برزخى انسان اشاره مى‏کند و از آن جمله مى‏فرماید: ‹‹و من ورائهم برزخ الى یوم یبعثون›› (مؤمنون/100): و پیش روى (و یا پشت آنان) برزخ (1) است تا روزى که برانگیخته مى‏شوند. آیاتى که بر حیات برزخى گواهى مى‏دهند بیش از آنند که در اینجا نقل گردند. اصل دوم هر انسانى با فطرت پاک و توحیدى آفریده مى‏شود، به گونه‏اى که اگر به همین حالت پیش برود و عوامل خارجى او را منحرف نکنند، راه حق را خواهد پیمود. هیچ فردى از مادر خویش خطاکار، گنهکار، و یا بد سگال زاده نشده است، و پلیدیها و زشتیها جنبه عرضى داشته و معلول عوامل بیرونى و اختیارى است.وروحیات ناپسند موروثى نیز به گونه‏اى نیست که در سایه اراده و خواست انسان تغییر ناپذیر باشد. بنابراین اندیشه گناه ذاتى فرزندان آدم، که در مسیحیت کنونى مطرح است، بى‏پایه است. قرآن کریم در این باره مى‏فرماید:‹ (روم/30): بدون هیچگونه انحراف به چپ و راست، به آیین الهى روى آور که خداوند انسانها را < بر اساس آن آفریده است. پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم نیز مى‏فرماید:«ما من مولود الا یولد على الفطرة‏» (2) : هیچ مولودى نیست مگر اینکه بر فطرت پاک (توحید و یگانه پرستى) به دنیا مى‏آید. اصل سوم انسان موجودى است مختار و انتخابگر، یعنى در پرتو قوه عقل پس از بررسى جوانب مختلف فعل، انجام یا ترک آن را برمى‏گزیند. قرآن کریم مى‏فرماید: ‹‹انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا›› (انسان/3): ما راه را به او نشان داده‏ایم، او یا سپاسگزار است و یا کفران کننده. نیز مى‏فرماید: ‹‹وقل الحق من ربکم فمن شاء فلیؤمن و من شاءفلیکفر›› (کهف/29): بگو حق از جانب پروردگارتان نازل گردیده است. پس هرکس مى‏خواهد ایمان آورد و هرکس مى‏خواهد کفر ورزد. اصل چهارم انسان به حکم اینکه از فطرتى سلیم برخوردار است، و داراى قوه عقل است که مى‏تواند خوب را از بد تمیز دهد و نیز از اختیار و انتخابگرى برخوردار است - روى این جهات - موجودى است تربیت پذیر، که راه رشد و تعالى و بازگشت‏به سوى خدا به روى او در همه زمانها گشوده است، مگر در لحظه‏اى (لحظه مشاهده مرگ) که دیگر توبه او پذیرفته نیست. از این جهت، دعوت پیامبران شامل همه افراد بشر بوده است، حتى افرادى مانند فرعون، چنانکه مى‏فرماید: ‹‹فقل هل لک الى ان تزکى× و اهدیک الى ربک فتخشى›› (نازعات/18-19):اى موسى به فرعون بگو آیا مى‏خواهى تزکیه شوى و ترا به سوى پروردگارت هدایت کنم، تا خشیت‏یابى. بر این اساس انسان نباید هیچگاه از رحمت و مغفرت الهى مایوس گردد. چنانکه مى‏فرماید: ‹‹لا تقنطوا من رحمة الله ان الله یغفر الذنوب جمیعا›› (زمر/53): از رحمت‏خدا مایوس نشوید، که او همه گناهان را مى‏آمرزد. اصل پنجم انسان به حکم اینکه از نور خرد و موهبت اختیار برخوردار است، موجودى مسئول است: مسئول در برابر خدا، در برابر پیامبران و رهبران الهى، در برابر گوهر انسانى خویش و انسانهاى دیگر و در برابر جهان. قرآن به مسئولیت‏بشر در آیات بسیارى تصریح دارد. مى‏فرماید: ‹‹اوفوا بالعهد ان العهد کان مسؤولا›› (اسراء/34): به پیمان وفادار باشید که از پیمان سؤال مى‏شود. نیز مى‏فرماید: ‹‹ان السمع والبصر و الفؤاد کل اولئک کان عنه مسؤولا›› (اسراء36): از گوش و چشم و دل سؤال مى‏شود. باز مى‏فرماید:‹‹ایحسب الانسان ان یترک سدى›› (قیامت/36): آیا انسان گمان مى‏کند که به حال خود رها شده است. و پیامبر گرامى اسلامصلى الله علیه و آله و سلم فرموده است:«الا کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته‏». (3) اصل ششم هیچ انسانى بر دیگرى مزیت و برترى ندارد مگر از طریق کمالات معنوى که از آن برخوردار است. بارزترین ملاک مزیت و برترى نیز تقوا و پرهیزگارى در همه شئون زندگى است. چنانکه مى‏فرماید: ‹‹یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر وانثى وجعلناکم شعوبا و قبائل‏لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقاکم›› (حجرات/13):اى انسانها ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم، و شما را دسته‏ها و قبیله‏هاى گوناگون قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید، همانا گرامیترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شما است. بنابر این خصوصیات نژادى وجغرافیایى ونظایر آن از دیدگاه اسلام مایه برترى طلبى و تفاخر و تبختر نیست. اصل هفتم ارزشهاى اخلاقى، که در حقیقت اصول انسانیت‏بوده و ریشه فطرى دارند، اصولى ثابت و جاودانه اند، و گذشت زمان و تحولات اجتماعى سبب تغییر و دگرگونى آنها نمى‏شود. مثلا زیبایى وفا به عهد و پیمان، یا نیکى را با نیکى پاسخ گفتن، امرى جاودانه است و تا بشر بوده و خواهد بود، این قانون اخلاقى دگرگون نخواهد شد. همچنین است‏حکم به زشتى خیانت و خلف وعده. بنابراین، از دیدگاه عقل، در زندگى اجتماعى بشر یک رشته اصول وجود دارد که با طبیعت و سرشت انسان درهم آمیخته و ثابت و پایدار مى‏باشد. آرى در کنار این اصول اخلاقى یک رشته آداب و رسوم نیز یافت مى‏شود که از شرایط زمانى و مکانى تاثیر پذیرفته و دستخوش تغییر و دگرگونى قرار مى‏گیرد، که ربطى به مبادى و اصول ثابت اخلاقى ندارد. قرآن کریم به برخى از اصول عقلى و ثابت اخلاقى اشاره دارد، چنانکه مى‏فرماید: ‹‹هل‏جزاء الاحسان الاالاحسان›› (الرحمن/60): آیا پاداش احسان، چیزى جز احسان است؟ ‹‹ما على المحسنین‏من سبیل›› (توبه/91): برنیکوکاران نکوهشى نیست. ‹‹فان الله لا یضیع اجر المحسنین›› (یوسف/90): خدا پاداش نیکوکاران را تباه نمى‏سازد. ‹‹ان الله یامر بالعدل والاحسان و ایتاء ذی القربى و ینهى عن الفحشاء والمنکر و البغی›› (نحل/90): خدا به دادگرى و نیکوکارى و کمک به خویشاوندان فرمان مى‏دهد و از پلیدى و زشتى و ستم نهى مى‏کند. اصل هشتم اعمال انسان، گذشته از اینکه در سراى دیگر پاداش یا کیفر دارد، در این جهان نیز خالى از پیامدهاى خوب و بد نیست.در حقیقت پاره‏اى از حوادث جهان عکس‏العمل فعل او مى‏باشد، و این حقیقتى است که وحى از آن پرده برداشته و علم بشر نیز تا حدى بدان پى برده است. قرآن کریم در این باره آیات بسیارى دارد که دو نمونه را یادآور مى‏شویم: ‹‹و لو ان اهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماءو الارض ولکن کذبوا فاخذناهم بما کانوا یکسبون›› (اعراف/96): هرگاه اهل آبادیها ایمان آورند و پرهیزگار باشند، درهاى برکات آسمان و زمین را به روى آنان مى‏گشاییم، ولى آنان (آیات الهى را) تکذیب کردند، پس ما نیز آنها را به کیفر اعمالشان رساندیم. حضرت نوح به امت‏خود یادآور مى‏شود که میان پاکى از گناه و گشوده شدن درهاى رحمت الهى و فزونى نعمت‏خداوند رابطه‏اى برقرار است. چنانکه مى‏فرماید:‹‹وقلت استغفروا ربکم انه غفارا× یرسل السماء علیکم مدرارا× ویمددکم باموال وبنین ویجعل لکم انهارا›› (نوح‏10-12):(به قوم خود) گفتم از خدا طلب آمرزش کنید، او آمرزنده گناهاست، در این صورت از آسمان بر شما باران فراوان فرود مى‏فرستد. و با مال و فرزند شما را کمک مى‏کند. و براى شما باغها وچشمه‏سارهایى پدید مى‏آورد. اصل نهم پیشرفت و عقبگرد امتها ناشى از عللى است که صرفنظر از برخى عوامل بیرونى، عمدتا ریشه در عقاید و اخلاق و رفتار خود آنان دارد.این اصل با قضا و قدر الهى نیز منافات ندارد، زیرا این قاعده خود از مظاهر تقدیر کلى الهى است. یعنى مشیت کلى الهى بر این تعلق گرفته است که امتها از طریق عقاید و رفتار خود سرنوشت‏خود را رقم زنند. مثلا جامعه‏اى که روابط اجتماعى خود را بر اصل عدالت و دادگرى استوار سازد، زندگى نیک و آرامى خواهد داشت، و امتى که روابط اجتماعى خود را بر خلاف آن قرار دهد، سرنوشتى ناگوار در کمین او خواهد بود. این اصل همان است که در اصطلاح قرآن «سنتهاى الهى‏» نامیده شده است. چنانکه قرآن مجید مى‏فرماید: ‹‹فلما جاءهم نذیر ما زادهم الا نفورا× استکبارا فی الارض ومکر السى‏ء ولا یحیق المکرالسیئ الا باهله فهل ینظرون الا سنة الاولین فلن تجد لسنة الله تبدیلا و لن تجد لسنة الله تحویلا››. (فاطر/42-43): آنگاه که بیم دهنده‏اى نزدشان آمد، جز دورى از بیم‏دهنده آنها را سودى نبخشید، به علت استکبار در زمین و نیرنگهاى زشت،(باید دانست که) نیرنگهاى بد جز نیرنگبازان را در بر نمى‏گیرد. آیا آنان جز سنتى که بر گذشتگان حاکم بود، منتظر چیز دیگرى هستند؟! در سنت‏خدا هیچ تحول و دگرگونى نمى‏یابى. ‹‹...و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین...و تلک الایام نداولها بین الناس...›› (آل عمران/139-140): شماها برترید اگر مؤمن باشید... و این روزها (پیروزى و شکست) را بین مردم دست‏به دست مى‏گردانیم. اصل دهم تاریخ بشر آینده روشنى دارد. درست است که زندگى بشر غالبا با نابرابریها و نابسامانیها همراه بوده است، ولى این وضع تا آخر ادامه نخواهد داشت، بلکه تاریخ بشر به سوى آینده‏اى روشن درحرکت است که در آن عدل فراگیر حاکم شده. و به تعبیر قرآن کریم صالحان، حاکمان زمین خواهند بود. چنانکه مى‏فرماید: ‹‹و لقدکتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون›› (انبیاء/105): ما در زبور پس از «ذکر» (شاید مقصود تورات باشد) نوشتیم که صالحان حاکمان زمین خواهند شد. و نیز مى‏فرماید: ‹‹وعد الله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم›› (نور/55): خداوند به افرادى از شما که ایمان آورده و کارهاى نیک انجام دهند وعده داده است که آنان را در زمین خلافت‏بخشد، همان گونه که پیشینیان را خلافت‏بخشیده است. بنابراین در آینده تاریخ و در گردونه مبارزه مستمر حق و باطل، پیروزى نهایى از آن حق است، هرچند به طول انجامد. چنانکه مى‏فرماید: ‹ل نقذف بالحق على الباطل فیدمغه‏فاذا هو زاهق›› (الانبیاء/18): حق را بر سر باطل مى‏زنیم تا آن را درهم کوبد، پس ناگهان نابود گردد. اصل یازدهم انسان از دیدگاه قرآن کریم از کرامتى ویژه برخوردار است، تا آنجا که مسجود فرشتگان قرار گرفته است. چنانکه مى‏فرماید: ‹‹و لقدکرمنا بنی آدم و حملناهم فی البر و البحر ورزقناهم من الطیبات و فضلناهم على کثیر ممن خلقنا تفضیلا›› (اسراء/70): همانا بنى آدم را کرامت‏بخشیدیم و آنان را در خشکى و دریا جاى داده و از طیبات روزى دادیم و بربسیارى از آفریده‏هاى خود برترى بخشیدیم. با توجه به اینکه اساس زندگى انسان را حفظ کرامت وعزت نفس تشکیل مى‏دهد، انجام هرگونه کارى که این موهبت الهى را خدشه‏دار سازد از نظر اسلام ممنوع است. به تعبیرى روشنتر، هر نوع سلطه‏گرى و سلطه پذیرى ناروا، اکیدا ممنوع مى‏باشد. امیر مؤمنان على علیه السلام مى‏فرماید: «ولا تکن عبد غیرک وقد جعلک الله حرا» (4) : بنده دیگرى مباش، خدا ترا آزاد آفریده است. نیز مى‏فرماید: «ان الله تبارک و تعالى فوض الى المؤمن کل‏شی‏ء الا اذلال نفسه‏»: خدا کارهاى فرد با ایمان را به دست‏خود او سپرده (و او را در انجام و ترک آنها آزاد گذارده) جز خوار ساختن خویش را. (5) روشن است که حکومتهاى مشروع الهى با این قانون منافات ندارد، چنانکه توضیح آن در بحث آینده خواهد آمد. اصل دوازدهم حیات عقلانى انسان از دیدگاه اسلام جایگاه ویژه‏اى دارد، زیرا برترى و ملاک امتیاز انسان از سایر حیوانات به قوه تفکر و نیروى خرد او است. از این روى در آیات بسیارى از قرآن کریم، بشر به تفکر و اندیشه ورزى دعوت شده است تا آنجا که پرورش فکر و تفکر در مظاهر خلقت را از ویژگى‏هاى خردمندان دانسته است. چنانکه مى‏فرماید: ‹‹الذین یذکرون الله قیاما وقعودا وعلى جنوبهم ویتفکرون‏فی خلق‏السموات‏والارض ربنا ما خلقت هذا باطلا›› (آل عمران/192): آنان کسانى هستند که خدا را، ایستاده و نشسته و در حالیکه به پهلو خوابیده‏اند، یاد مى‏کنند و در آفرینش آسمانها و زمین مى‏اندیشند و مى‏گویند: پروردگارا این جهان را بیهوده نیافریده‏اى(آیات مربوط به لزوم تفکر و مطالعه در مظاهر خلقت و آیات الهى بیش از آن است که در اینجا نقل شود). بر اساس چنین دیدگاهى است که قرآن، انسانها را از پیرویهاى نسنجیده و کورکورانه از گذشتگان منع مى‏کند. اصل سیزدهم آزادیهاى فردى در قلمرو مسایل اقتصادى، سیاسى وغیره در اسلام مشروط به این است که با تعالى معنوى او منافات نداشته و نیز مصالح عمومى را خدشه‏دار نسازد. در حقیقت فلسفه تکلیف در اسلام همین است که مى‏خواهد با موظف کردن انسان، کرامت ذاتى او را حفظ نموده و مصالح عمومى را تامین کند. جلوگیرى اسلام از بت‏پرستى و میگسارى و نظایر آن براى حفظ کرامت و حرمت انسانى است، و از اینجا حکمت قوانین کیفرى اسلام نیز روشن مى‏گردد. قرآن کریم اجراى قانون قصاص را عامل حیات انسان دانسته و مى‏فرماید:‹‹و لکم فی القصاص حیاة یا اولى الالباب›› (بقره/179):اى خردمندان، قصاص حافظ حیات شما است. پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم فرمود: «ان المعصیة اذا عمل بها العبد سرا لم یضرالاعاملها، فاذا عمل بها علانیة ولم یغیر اضرت بالعامة‏»: هرگاه فردى به صورت پنهانى مرتکب گناه شود فقط به خود ضرر مى‏زند، ولى اگر آشکارا انجام دهد و مورد اعتراض واقع نشود به عموم ضرر مى‏رساند. امام صادق علیه السلام پس از نقل حدیث مى‏افزاید:«ذلک انه یذل بعمله دین الله و یقتدی به اهل عداوة الله‏»:علت این امر آن است که فرد متظاهر به گناه با رفتار خود حرمت احکام الهى را مى‏شکند و دشمنان خدا از او پیروى مى‏کنند. (6) اصل چهاردهم یکى از مظاهر آزادى فردى در اسلام این است که در پذیرش دین اجبارى نیست، چنانکه مى‏فرماید: ‹‹لا اکراه فی الدین قدتبین الرشد من الغى›› (بقره/256).زیرا دین مطلوب در اسلام، ایمان و باور قلبى است و این چیزى نیست که با عنف و زور در دل انسان جاى گیرد، بلکه در گرو حصول یک رشته مقدمات است که مهمترین آنها روشن شدن حق از باطل مى‏باشد. هرگاه این شناخت‏حاصل شود، در شرایط طبیعى، انسان حق را برمى‏گزیند. درست است که «جهاد»یکى از فرایض مهم اسلامى است، ولى معناى آن اجبار دیگران به پذیرش اسلام نیست، بلکه مقصود از آن برطرف ساختن موانع ابلاغ پیام الهى به گوش جهانیان است تا «تبین رشد» تحقق پذیرد. طبیعى است چنانچه سوداگران زر و زور روى اغراض مادى و شیطانى مانع رسیدن پیام آزادیبخش دین به گوش جان انسانها گردند، فلسفه نبوت (که همانا ارشاد و هدایت‏بشر است) اقتضا مى‏کند که جهادگران هرگونه مانع و یا موانع را از سر راه بردارند، تا شرایط ابلاغ پیام حق به افراد بشر فراهم گردد. از مباحث گذشته، دیدگاه اسلام در باره انسان و جهان روشن گردید. در این مورد اصول و نکات دیگرى نیز وجود دارد که در جاى مناسب خواهیم آورد. اینک به بیان دیدگاههاى اسلام در زمینه اعتقادات و احکام مى‏پردازیم. پى‏نوشت‏ها: 1. جهان برزخ به نوعى پیش رو و به نوع دیگر پشت‏سر قرار دارد، از این جهت هر دو لفظ را به کار گرفتیم. 2. توحیدصدوق، ص 331. 3. مسند احمد:2/54; صحیح بخارى:2/284 (کتاب الجمعه، باب‏11، حدیث‏2). 4.نهج البلاغه، بخش نامه‏ها، شماره 38. 5. وسائل الشیعه:11/424، (کتاب الامر بالمعروف، باب 12، حدیث‏4). 6. وسائل الشیعه:11/407، کتاب الامر بالمعروف، باب 4، حدیث 1. منشور عقاید امامیه صفحه 24 استاد جعفر سبحانى

   + ammar saheb ; ۱٢:۱٧ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

7 اصل در هستى از دیدگاه اسلام

اصل اول جهان - به معناى ما سوى الله - مخلوق خداوند بوده و کائنات لحظه‏اى از خداوند بى‏نیاز نبوده و نخواهند بود.اینکه مى‏گوییم جهان مخلوق خدا است‏بدین معناست که جهان به اراده او آفریده شده و نسبت آن با خدا نسبت تولیدى از قبیل پدر و فرزند نیست، چنانکه مى‏فرماید:‹‹لم یلدو لم یولد›› (اخلاص/3). اصل دوم نظام کنونى جهان نظامى ابدى و جاودانه نیست، بلکه پس از مدتى که خدا از ساعت و زمان آن آگاه است،نظام موجود جهان برهم خورده و نظام دیگرى پدید مى‏آید، که همان نظام معاد و عالم اخروى است، چنان که مى‏فرماید: ‹‹یوم تبدل الارض غیر الارض و السموات و برزوا لله الواحد القهار ›› (ابراهیم/48): روزى که زمین و آسمانها دگرگون مى‏شوند و در پیشگاه خداوند قهار حاضر مى‏شوند. در کلامى نیز که گفته مى‏شود« همگى از خداییم و به سوى او باز مى‏گردیم‏»، اشارتى به همین حقیقت نهفته است:‹‹انا لله و انا الیه راجعون›› (بقره/156). اصل دوم نظام جهان بر پایه علت و معلول استوار است، و می‏ان پدیده‏هاى آن رابطه على ومعلولى برقرار مى‏باشد. تاثیر هر پدیده در پدیده دیگر مشروط به اذن و مشیت الهى بوده، و اراده حکیمانه الهى بر این استوار گردیده است که فیاضیت‏خویش را غالبا از طریق نظام اسباب و مسببات تحقق بخشد. قرآن کریم هر دو مطلب فوق را بیان کرده است: هم اینکه میان پدیده‏هاى طبیعى رابطه سببیت‏حاکم است، و هم اینکه تاثیرگذارى هر علت و سببى در جهان، وابسته به اذن و مشیت کلى الهى است. در مورد نخست کافى است‏به آیه زیر توجه نماییم: ‹‹وانزل‏من السماء ماء فاخرج به من الثمرات رزقا لکم›› (بقره/22): از آسمان آب فرو آورد و به سبب آن آب میوه‏هایى را براى روزى شما (از دل خاک) بیرون آورد. ودر مورد دوم نیز توجه به آیه زیر کافى است: ‹‹والبلد الطیب یخرج نباته باذن ربه›› (اعراف/58) و گیاه سرزمین پاکیزه به اذن پروردگار مى‏روید.و به همین مضمون است آیات:102،249، 251/بقره،49،166/ آل عمران. (1) اصل سوم هستى مساوى با طبیعت مادى نیست، بلکه بخشى از جهان آفرینش را ماوراء طبیعت تشکیل مى‏دهد که در اصطلاح قرآن «جهان غیب‏» نامیده مى‏شود. همان‏طور که پدیده‏هاى مادى به اذن خداوند در یکدیگر تاثیر مى‏گذارند، همچنین موجودات غیبى نیز در جهان طبیعت‏به اذن الهى مؤثر مى‏باشند، و به تعبیر دیگر: وسایط فیض الهى‏اند. قرآن کریم تاثیرگذارى فرشتگان الهى را در حوادث جهان طبیعت‏یادآور شده است، آنجا که مى‏فرماید: ‹‹فالمدبرات امرا›› (نازعات/5):سوگند به تدبیرکنندگان امور جهان خلقت. ‹‹و هو القاهر فوق عباده و یرسل علیکم حفظة›› (انعام/61): اوست قاهر بر بندگانش، و نگهبانانى را بر شما مى‏فرستد. از آیات روشن فوق، نتیجه مى‏گیریم که جهان آفرینش - اعم از طبیعت و ماوراء طبیعت - با نظام سببیت‏حاکم بر آن، قائم به مشیت الهى و وابسته به او است. اصل چهارم جهان یک واقعیت هدایت‏شده است و تمام ذرات جهان، در هر مرتبه‏اى هستند، به فراخور حال خود از نور هدایت‏برخوردارند. مراتب این هدایت عمومى و کلى را، هدایت طبیعى، غریزى و تکوینى تشکیل مى‏دهد. قرآن کریم در آیات مختلف از این هدایت تکوینى و عمومى یادکرده که یکى از آنها را مى‏آوریم: ‹‹ربنا الذی اعطى کل شی‏ء خلقه ثم هدى›› (طه/50): پروردگار ما کسى است که آفرینش هر چیزى را به او داد، آنگاه آن را هدایت نمود. اصل پنجم نظام آفرینش، نظام اکمل و احسن است.دستگاه هستى به عالیترین وجه طراحى گردیده و نظامى کاملتر و نیکوتر از آن قابل تصور نیست، قرآن کریم مى‏فرماید: ‹‹الذی احسن کل شی‏ء خلقه›› (سجده/7): خدایى که هر چیزى را به طور نیکو آفریده است.و نیز مى‏فرماید: ‹‹فتبارک الله احسن الخالقین›› (مؤمنون/14); بدیهى است احسن بودن خالق ملازم با احسن بودن مخلوق است. برهان عقلى که بر این اصل اقامه مى‏شود آن است که، فعل هر فاعلى از حیث کمال و نقص متناسب با صفات و کمالات او است، چنانچه فاعل از نظر صفات وجودى نقصانى نداشته باشد، فعل او نیز از هرگونه عیب و نقص پیراسته است، و از آنجا که خداوند متعال واجد همه کمالات وجودى به وجه اتم و اکمل است، طبعا فعل او نیز کاملترین و نیکوترین فعل خواهد بود. گذشته از این، مقتضاى حکیم بودن خداوند آن است که با وجود امکان خلق جهان احسن، غیر آن را ایجاد ننماید. درخور ذکر است که آنچه در عالم طبیعت‏به نام شرور از آن یاد مى‏شود با نظام احسن هستى منافات ندارد و توضیح این مطلب در مباحث «توحید در خالقیت‏» خواهد آمد. اصل ششم از آنجا که جهان آفریده و فعل خداوند است که حق مطلق است، حق و حکیمانه بوده و عبث و بیهودگى به آن راه ندارد. به این مطلب در آیات متعدد قرآن کریم اشاره شده است که یک مورد آن را ذکر مى‏کنیم: ‹‹ما خلقنا السموات والارض و ما بینهما الابالحق›› (احقاف/3): آسمانها و زمین و آنچه میان آنها است را جز به حق نیافریدیم. غایت انسان و جهان نیز آنگاه تحقق مى‏یابد که قیامت‏بر پا گردد، چنانکه امیر مؤمنان على علیه السلام مى‏فرماید: «فان الغایة القیامة‏». (2) پى‏نوشت‏ها: 1. براى آگاهى بیشتر در این باره به کتابهاى تفسیر و کلام از آن جمله به المیزان:1/72 والالهیات: 2/51-54 رجوع شود. 2. نهج البلاغه، خطبه 190. منشور عقاید امامیه صفحه 19 استاد جعفر سبحانى

   + ammar saheb ; ۱٢:۱٧ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

دوره حضور امام

سیستم حقوقى که اکنون به نام فقه شیعه به دست ما رسیده است ادوارى مختلف گذرانده و به وسیله شخصیت‏هایى مبرز تجدید سازمان و تکمیل شده است.شیخ الطایفه محمد بن الحسن الطوسى (م 460) ،محقق جعفر بن الحسن‏الحلى (م 676) ،علامه حسن بن یوسف بن المطهر الحلى (م 726) و صاحب المدارک،محمد بن على العاملى (م 1009) از این نامدارانند. معمولا در متون فقهى،ادوار فقه شیعى را به دو دوره متقدمین و متأخرین تقسیم مى‏کنند (1) .در متون فقهى قرن‏هاى ششم و هفتم معمولا مقصود از متقدمین فقهاء معاصر ائمه،و متأخرین فقهاء پس از دوران حضور امام (از 360 به بعد) مى‏باشند (2) .گاه نیز اصطلاح متقدمین بر شیخ الطایفه و فقهاء مقدم بر او (3) ،و اصطلاح متأخرین بر دانشمندانى که پس از وى آمده‏اند اطلاق شده است (4) . همچنان که اصطلاح«متأخر»گاه نیز در معناى لغوى خود (یعنى دانشمندانى که«در همین اواخر»و نزدیک به زمان گفتگو پدیدار شده‏اند) به کار رفته است (5) . در متون فقهى قرن‏هاى بعد متقدمین دانشمندان پیش از محقق یا علامه حلى،و متأخرین فقهاء پس از آنانند.در متون فقهى قرن سیزدهم معمولا اصطلاحى دیگر دارند به شکل متأخرى المتأخرین که مراد از آن فقهائى هستند که پس از صاحب مدارک آمده‏اند (6) . این ترتیب چندان دقیق نیست.ادوار فقه شیعى را در یک تقسیم دقیق‏تر بر اساس تحولات عمده فقهى شاید بتوان به هشت دوره تقسیم کرد.در زیر هر یک از این ادوار به اجمال یاد،و خصوصیات هر یک ذکر مى‏گردد.نام مهم‏ترین دانشمندان تشکیل دهنده هر دوره و مهم‏ترین مآخذ فقهى مربوط به آن نیز ذکر مى‏گردد (7) .شرح حال تمامى این دانشمندان با ذکر مصادر سرگذشت وفهرست آثار هر یک در کتاب روضات الجنات سید محمد باقر خوانسارى (چاپ هشت جلدى جدید) آمده و نظر به وضع این نوشته به رعایت اختصار از هر گونه توضیح اضافى خوددارى شد (8) . 1ـدوره حضور امام: معمولا چنین تصور مى‏شود که فقه شیعى در دوران حضور امام که از زمان پیامبر آغاز شده و تا سال 260 ادامه یافت دامنه‏اى بسیار محدود داشته است زیرا با وجود امامان و امکان دسترسى بدانان،مجالى براى فقاهت و اجتهاد آزاد حاصل نبوده و فقه این دوره در شکل سماع و نقل حدیث از امامان محصور بوده است.این تصور درست نیست و براى روشن شدن حقیقت امر باید چند نکته در مورد وضع و حال،و طبیعت و معتقدات جامعه شیعى اعصار اولیه توضیح گردد : 1) بنابر آنچه از روایات مذهبى به دست مى‏آید امامان شیعه به تحریک و ایجاد زمینه تفکر تعقلى و استدلالى در میان شیعیان خود علاقه فراوانى داشته‏اند.در زمینه بحثهاى کلامى و عقیدتى،تشویق‏ها و تحسین‏هاى بسیار از آنان نسبت به متکلمان شیعى زمان خود نقل شده است (9) .در مسائل فقهى آنان به صراحت وظیفه خود را بیان اصول و قواعد کلى دانسته و تفریع و استنتاج احکام جزئى را به عهده پیروان خویش گذارده‏اند (10) .این نکته را گاه حتى در پاسخ سؤالات اصحاب خویش خاطر نشان ساخته و بدانان تذکر مى‏داده‏اند که پاسخ مسأله ایشان با روش استدلالى و اجتهادى از اصول کلى و مسلم حقوقى‏اسلامى قابل استنتاج و استنباط است (11) .در برخى روایات به روشنى تمام طرز اجتهاد صحیح و روش فقه استدلالى را بر اساس سنت شخصا پیروى نموده،و از این راه تبعیت از این شیوه را به یاران و اصحاب خویش آموخته‏اند (12) . 2) دوره حضور امامان از نظر تنوع گرایش‏هاى اعتقادى میان شیعیان و اصحاب ائمه،دوره‏اى کاملا ممتاز است.بسیارى از اصحاب ائمه و دانشمندان شیعى در آن اعصار متکلمانى برجسته بوده (13) و آراء و انظار دقیقى در مسائل کلامى از برخى از آنان چون هشام بن الحکم و هشام بن سالم و زرارة بن اعین و مؤمن الطاق و یونس بن عبد الرحمن (از قرن دوم) و بزنطى و فضل بن شاذان (از قرن سوم) نقل شده است (14) بسیارى از مکتب‏هاى کلامى دیگر رایج در آن اعصار،در میان متکلمان شیعى قرون اولیه هوادار داشته (15) که امروزه وجود چنین گرایش‏هایى در میان شیعیان آن عصر با تعجب تلقى مى‏شود.دانشمندان متأخر از وجود همین گرایش‏ها نتیجه‏گیرى کرده‏اند که در مذهب شیعى جز در مورد پنج اصل بنیادى مذهب هر گونه نظر و رأى مستند به طرز تفکر شخصى آزاد و مجاز است (16) . اختلافات مکتبى در مسائل کلامى موجب پیدایش گروه‏ها و دسته‏بندى‏هاى مختلف،و پدید آمدن بحث‏هاى حاد میان اصحاب ائمه گردید (17) .صحابه بزرگ هر یک براى خود گروهى مستقل داشتند (18) و گاهى هر دسته،دسته دیگر را کافر مى‏شمردند (19) و کتابها در رد یکدیگر و به طرفدارى از گروه‏هاى متخاصم نوشته‏اند (20) .جالب است که گاهى افراد یک گروه در تمامى اصول فکرى جز اصل پذیرفتن امامت ائمه با رهبر و رئیس علمى خود اختلاف نظر پیدا مى‏کردند (21) . بسیارى از شیعیانى که گرد ائمه جمع شده بودند به کار سماع و نقل احادیث مشغول بوده و از مباحثات و مناظرات کلامى دورى مى‏جستند و نظر خوشى نسبت به متکلمان شیعى نداشتند (22) .متکلمان که مورد تشویق و تحسین امامان بودند از آزارهاى زبانى این افراد رنجیده مى‏شدند و ائمه آنان را تسلى مى‏دادند (23) ،و بدانان مى‏گفتند که باید با این گروه مدارا کرد چه اندیشه آنان از درک نکات ظریف و دقیق عاجز است (24) .محدثان قم نیز با متکلمان سخت در ستیز بودند (25) ،و برخى از آنان روایات بسیارى در ذم و طعن دانشمندان و متکلمان مى‏ساختند و به ائمه نسبت مى‏دادند (26) .و کتابها در این مورد تدوین مى‏نمودند (27) .از طرف دیگر ائمه،شیعیان خود را به همین متکلمان و کتابهاى آنان ارجاع و راهنمایى مى‏کردند (28) ،و حتى قمیان را به رغم دشمنى محدثان آن شهر،به دوستى و حرمت نهادن نسبت به متکلمان ترغیب مى‏نمودند (29) .کتب رجال حدیث شیعى به خصوص رجال کشى پر است از موارد اختلافات عقائدى و گرایش‏هاى گوناگون کلامى میان شیعیان در قرون اولیه،و درگیرى‏ها و کشمکش‏هاى حادى که در این مورد جریان داشت،و از هوادارى ائمه نسبت به متکلمان و شواهد علاقه آنان به رشد و شکوفایى فکرى شیعه . امام رضا پیشواى هشتم شیعیان در پاسخ پیروان یونس بن عبد الرحمن که سایر هواداران امامان آنان را کافر مى‏شمردند فرمود:شما را در راه رستگارى مى‏بینم (30) . 3) در جامعه شیعى زمان حضور امامان،گرایش‏هایى وجود داشته که با طرز تفکر و اعتقاد سنتى شیعه در مورد امامان خویش مخالف داشته است.گروهى از صحابه براى امامان تنها نوعى مرجعیت علمى قائل بوده و آنان را دانشمندانى پاک و پرهیزکار (علماء ابرار) مى‏دانستند و منکر وجود صفاتى فوق بشرى از قبیل عصمت در آنان بودند (31) .نظرى که برخى متکلمان شیعى دوره‏هاى بعد نیز از آن پشتیبانى کرده‏اند از جمله ابو جعفر محمد بن قبه رازى از دانشمندان و متکلمان مورد احترام شیعى در قرن چهارم که رئیس و بزرگ شیعه در زمان خود (32) و آراء و انظار او مورد توجه و استناد دانشمندان شیعى پس از وى بوده است (33) امامان را تنها دانشمندان و بندگانى صالح،و عالم به قرآن و سنت مى‏دانسته و منکر دانایى آنان به غیب بود (34) .شگفتا که با این وجود مشى عقیدتى او مورد تحسین جامعه علمى شیعه در آن ادوار قرار داشت (35) .برخى از محدثان قم نیز مشابه چنین نظرى را در مورد امامان داشته‏اند (36) .و گویا نوبختیان نیز چنین مى‏اندیشیده‏اند (37) .گروهى از اصحاب امامان حتى معتقد بودند که آنان در مسائل فقهى مانند سایر فقهاء آن اعصار به اجتهاد آزاد شخصى (رأى) (38) یا قیاس (39) عمل مى‏کنند و این نظر نیز مورد پشتیبانى و قبول گروهى از محدثان قم بود (40) .از ابو محمد لیث بن البخترى المرادى معروف به ابو بصیر که از دانشمندترین اصحاب امام صادق (41) بوده و روایات بسیار در ستایش او از امامان رسیده (42) و یکى از رؤساء و سرآمدان چهارگانه مذهب شیعى شمرده شده است (43) نظر غریب و سخن نادرستى در مورد علم امام در چند روایت (44) نقل شده که موجب شگفتى است. به نظر مى‏رسد این گونه طرز تفکرها در مورد امامان موجب بود که بسیارى از صحابه امامان گاه در مسائل علمى با آنان اختلاف نظر داشتند (45) و بر سر مسائل مورد اختلاف به مناظره و بحث مى‏پرداختند (46) و حتى گاه در مسائل فقهى از آنان درخواست سند و مأخذ مى‏نمودند (47) .در مسائلى که اصحاب خود با یکدیگر اختلاف نظر داشتند گاهى اوقات کار به منازعه مى‏کشید و به ترک دوستى و قطع رابطه میان آنان براى همیشه مى‏انجامید (48) .در حالى که بر اساس طرز تفکر سنتى شیعه،به حسب قاعده باید در چنین مواردى مورد اختلاف را بر امامان عرضه مى‏نمودند و از آنان مى‏خواستند که واقع امر را بیان کنند چنان که شیعیان معتقد،معمولا چنین مشکلاتى را با آنان در میان مى‏گذارده و کسب تکلیف مى‏کردند (49) .) پیش‏تر گفته شد که اساس اجتهاد در فقه شیعه بر تحلیل و استدلال عقلى در چهار چوب نصوص قرآن و سنت است.مراد از این روش همان شیوه استدلال در منطق صورى است که بر اساس اصول آن منطق،قطع آور و حجت است.روش ظنى تمثیل منطقى که در فقه قیاس خوانده مى‏شود و مبتنى بر کشف احتمالى علل احکام است از آغاز راه یافتن خود در فقه اسلامى در قرن دوم (50) در فقه شیعى مردود بوده است اما در مواردى که علل احکام به صورت قطعى و اطمینان بخش قابل کشف باشد این کشف حجت و معتبر شناخته شده و بدان استدلال و استناد مى‏شود. در قرون اولیه،محدثان که مخالف هرگونه استدلال عقلى بودند این گونه کشف‏هاى قطعى را نیز در حکم قیاس مى‏شمرده و عمل به آن را ناروا مى‏دانستند (51) همچنان که برخى از دانشمندان متأخرتر آن را قیاس مشروع مى‏خواندند (52) با آن که این نوع از تحلیلات عقلى در واقع ربطى به قیاس در مفهوم سنى آن ندارد (53) .به نظر مى‏رسد که به خاطر مشابهت ظاهرى یا تشابه اسمى،هرگونه استدلال و تحلیل عقلى در عرف مذهبى دوره‏هاى اولیه قیاس شناخته مى‏شده (54) و بدین ترتیب اصحاب الحدیث دستوراتى را که در نهى از عمل به قیاس در روایات مذهبى شیعى رسیده است شامل آن نیز مى‏دانسته‏اند. در روایات مزبور از اجتهاد آزاد شخصى یک فقیه در مسائل شرعى که آن را اصطلاحا رأى مى‏خوانند نیز نهى و منع شده است.اصطلاح اجتهاد در عرف فقهى ادوار اولیه به معنى استدلالات غیر علمى و از جمله همین رأى به کار مى‏رفته (55) و پرهیزى که شیعه تا قرن‏هاى پنجم و ششم نسبت به کلمه اجتهادداشته و مخالفت‏هایى که با اجتهاد در کتابهاى کلامى شیعه اظهار گردیده (56) و کتاب‏هایى که متکلمان شیعى مانند نوبختیان (57) و ابو القاسم على بن احمد الکوفى (58) در رد اجتهاد نوشته‏اند همه ناظر به همین معنى اصطلاح اجتهاد بوده است.و گرنه اجتهاد به معنى استدلال تحلیلى عقلى از قرن دوم به بعد در میان شیعه رایج بوده و از اواخر قرن چهارم به صورت روش منحصر در مباحث فقهى درآمده است. با توجه به آنچه گذشت طبیعى است که روش‏هاى استدلالى و تحلیلى فقهاء شیعه قرون اولیه در نگرش سطحى محدثان که مخالف إعمال و استفاده از استدلال و تحلیل عقلى در فقه بودند نوعى عمل به رأى و قیاس تلقى گردد. 5) در روایات مذهبى که بیش‏تر آنها وسیله محدثان روایت شده است گفته مى‏شود که گروهى از صحابه امامان در مواردى که حکم یک مسأله در قرآن و سنت صریحا بیان نشده است به قیاس عمل مى‏نموده‏اند (59) .در برخى روایات دیگر از عمل آنان بر اساس رأى نیز سخن رفته است (60) . گروهى از دانشمندترین صحابه امامان که آراء و اجتهادات دقیقى از آنان در مآخذ فقهى نقل شده است به پیروى از قیاس متهم گردیده‏اند.فضل بن شاذان نیشابورى فقهى و متکلم معروف شیعى و نگارنده کتاب ایضاح (م 260) که آراء او در مباحث طلاق و ارث و برخى مسائل دیگر از فقه و مباحث عقلى اصول فقه شیعى در دست و مورد توجه است (61) ،یونس بن عبد الرحمن که نظرات وى درمباحث خلل صلاة و زکات و نکاح و ارث فقه نقل شده است (62) ،زرارة بن اعین کوفى (63) ،جمیل بن دراج که دانشمندترین صحابه امام صادق پیشواى ششم شیعه بود (64) ،عبد الله بن بکیر که از فقهاء بزرگ شیعى در قرن دوم است (65) و گروهى دیگر از مشهورین صحابه از این جمله‏اند که به عنوان عمل به قیاس مورد طعن قرار گرفته‏اند (66) .در حالى که تقریبا قطعى است که آنان در فقه پیرو روش استدلالى و تحلیلى بوده‏اند نه پیرو قیاس سنى (67) .فتاواى آنان که بسیارى از موارد آن را مؤلف کشف القناع (68) گرد آورده است خود بهترین دلیل بر صحت این مدعاست. از مجموع آنچه در این پنج بند گفته شد روشن گردید که در دوره حضور امام دو گونه فقه در جامعه شیعى وجود داشته است.یک جنبش استدلالى و اجتهادى و تعقلى که در مسائل فقهى با در نظر گرفتن احکام و ضوابط کلى قرآنى و حدیثى به اجتهاد معتقد بوده (69) ،و یک خط سنت گراتر که به نقل و تمرکز بر احادیث تکیه داشته و کارى اضافى به صورت اجتهاد متکى بر قرآن و سنت انجام نمى‏داده است.بندهایى که از رسائل فقهى فقهاء دوره حضور مانند فضل بن شاذان و یونس بن عبد الرحمن در آثار دوره‏هاى بعد نقل شده است به خوبى نشان مى‏دهد که کار تدوین و تجزیه فقه از حدیث،بر خلاف نظریه متداول،از اواخر قرن دوم و اوائل سوم آغاز شده بوده است. در کتاب‏هاى علم رجال حدیث شیعه (70) و سایر مآخذ (71) از بسیارى ازفقهاء شیعه در قرون نخست و زمان حضور امامان یاد شده است.در فهرست ابن ندیم نیز نام و فهرست آثار جمعى از آنان دیده مى‏شود (72) .آراء و انظار برخى از ایشان و دیگر فقهاء شیعى این عهد در متون فقهى ادوار بعد نقل گردیده و مورد اعتنا و توجه بوده است (73) . پى‏نوشتها: 1.این تقسیم جز تقسیم مربوط به روایت و علم الحدیث است که در آن مشایخ حدیث شیعه را به ده طبقه،تقسیم نموده‏اند (سید حسن صدر عاملى،بغیة الوعات فى طبقات مشایخ الاجازات به نقل ذریعه 3:137) .ملاکات تقسیم در علم الحدیث نیز جز ملاکات تقسیم در فقه است. 2.محقق حلى،المعتبر:7/النقض عبد الجلیل رازى: .209 3.شیخ خود جزء متقدمین شمرده مى‏شود.ببینید شهید دوم،شرح لمعه 2: .73 4.نمونه را یحیى بن سعید،نزهة الناظر:6/نکت النهایة محقق: .438 5.ابن ادریس،سرائر:265/حر عاملى،امل الآمل 2: .5 6.تنقیح المقال مامقانى به نقل ریحانة الادب 3: .439 7.مقصود تنها دانشمندانى است که آراء و انظار آنان در متون فقهى مورد توجه بوده و نقل شده است.معمولا بر اساس سنت متداول فقه شیعى پیش از بررسى هر مسأله،اقوال گوناگون مجتهدان پیشین شیعى و گاه حتى سنى در آن باب نقل مى‏گردد که براى باز کردن زمینه تفکر بسیار مفید و مدد کار است.البته آراء تنها تعدادى از مجتهدان صاحب نظر و برجسته که در افکار دانشمندان دوره‏هاى بعد مؤثر بوده‏اند نقل مى‏گردد و مورد توجه قرار مى‏گیرد.در مقدمه مقابس الانوار کاظمى (صفحات 4ـ19) نام تمامى این دانشمندان و اثر یا آثار مشهور و مورد استناد آنان ذکر،و دوره هر یک مشخص شده است. 8.در متون فقهى اصطلاحات و اختصارات خاصى براى اسامى فقهاء و مآخذ فقهى به کار مى‏رود که بسیارى از این اصطلاحات و اختصارات در همان روضات الجنات 2:114ـ115 و در مقدمه کتاب مقابس الانوار کاظمى:19ـ2) یاد و شرح گردیده است. 9.رجوع شود به کشى:268 و 278 و 484ـ486 و 489ـ490 و 538 و 542/قهپایى 6:223ـ230 و 293ـ307/کافى 1:169ـ174/مفید،تصحیح الاعتقاد:171ـ .172 10.«علینا القاء الاصول و علیکم بالتقریع»جامع بزنطى:477/وسائل الشیعه 18:41/الحق المبین فیض: .7 11.از باب نمونه ببینید کافى 3:33/تهذیب 1:363/استبصار 1:77ـ78/وسائل 1:327/جامع احادیث الشیعه 1:116ـ .118 12.براى نمونه رجوع شود به کافى 3:83ـ88/وسائل 2:538ـ539 و 542 و 546 و 547ـ .548 13.رجوع شود به کتاب خاندان نوبختى،عباس اقبال،به خصوص صفحات 75ـ .84 14.از جمله ببینید توحید صدوق:97ـ104/الفصول المختاره مفید:119ـ121 اوائل المقالات او :131/کشى:268 و 275 و 284ـ285 و 490 و 540ـ544/قهپائى 6:8/رضى الدین قزوینى،ضیافة الاخوان :180ـ181/بحار 3:288 و 300 و 303 و 305/تعلیقات منهج المقال بهبهانى:8/کشف القناع کاظمى :198ـ200/ابو على:45 و 346/تنقیح المقال:مقدمه:208ـ209.کاظمى نگارنده مقابس آراء و معتقدات کلامى اصحاب ائمه را در کتابى با نام المناهج گرد آورده است (کشف القناع:71) .نیز ببینید صفائى،36ـ68.نیز آراء نوبختیان در اوائل المقالات مفید. 15.ببینید المسائل السرویه مفید:221/اوائل المقالات:77/مرتضى،رسالة فى ابطال العمل باخبار الآحاد:142 ب/شیخ،عده:54ـ55/همو،فهرست:190/ابن شهر آشوب،معالم العلماء:126/جامع الروات اردبیلى 2:234/بحار 3:304/فتونى،تنزیه القمیین:4/قهپایى 5:177/نجاشى: .289 16.ابو على:45 و .346 17.کشى:279ـ280/توحید صدوق:100/بحار 3:294 و 307/کشف القناع:71ـ .84 18.کتاب درست بن ابى منصور: .161 19.کشى:279ـ280 و 498ـ499/کافى 8:285/وسائل 6: .385 20.از باب نمونه:رساله هشام در رد مؤمن الطاق (نجاشى:338) ،رسالة فى معنى هشام و یونس،از على بن ابراهیم بن هاشم القمى (نجاشى:197) و رسالة الرد على على بن ابراهیم بن هاشم فی معنى هاشم و یونس،از سعد بن عبد الله الاشعرى (همان مأخذ:134) . 21.براى نمونه رجوع شود به فهرست شیخ:132 ذیل شرح حال ابو جعفر محمد بن الخلیل السکاک . 22.کشى:279 و 487ـ488 و 496 و 498ـ499 از باب نمونه.نیز ببینید توحید صدوق:458ـ460/کشف المحجة:18ـ19/وسائل 11:457ـ .459 23.کشى:498ـ .499 24.همان مأخذ: .488 25.ایضا:489 (نیز 483 و 506) /جامع الروات،اردبیلى 1:459،2:357/ابو على: .28 26.کشى:497 و براى نمونه‏هایى از این روایات همین مأخذ:491ـ496 و 540ـ544/برقى،رجال :35/بزنطى،جامع: .478 27.از باب نمونه کتاب مثالب هشام و یونس از سعد بن عبد الله الاشعرى القمى (نجاشى:134) . 28.کشى:483ـ485 و 506/نجاشى:344ـ .348 29.کشى: .489 30.کشى: .499 31.بحر العلوم 3:219ـ220 نیز خصال:354/وسائل 11:429ـ .430 32.علامه،خلاصة الاقوال: .143 33.کشف القناع: .305 34.کشف القناع:200.برخى دیگر از عقاید این دانشمند که مخالف بینش سنتى شیعى به نظر مى‏رسد در موارد مختلف اثار شریف مرتضى نقل شده است (به عنوان یک نمونه شافى:100) . 35.شیخ،فهرست:132/معالم العلماء ابن شهر آشوب:85/خلاصه علامه: .143 36.تصحیح الاعتقاد مفید:218ـ .219 37.رجوع شود به عقاید آنان در اوائل المقالات مفید،از جمله ص 78 و 79 و 80 و .84 38.بحر العلوم 3:220ـنیز اختصاص مفید:274 المسائل السرویه او:224/بصائر الدرجات:301/جامع احادیث الشیعه 1: .273 39.کشف القناع: .83 40.تصحیح الاعتقاد: .219 41.کشى:238/قاموس الرجال تسترى 7: .451 42.کشى:136ـ137 و 170/قهپایى 5:83/جامع الروات 2: .34 43.کشى:238ـ239.سه تن دیگر عبارتند از زراره،محمد بن مسلم و برید بن معاویه العجلى. 44.کشى:172/قهپایى 5:84ـ85.مشابه این سخنان از برخى دیگر از صحابه ائمه نیز نقل شده است.ببینید کشى:147ـ148 و .158 45.کشف القناع:71ـ .72 46.همان مأخذ: .72 47.نمونه را ببینید کافى 3:30/من لا یحضر 1:56ـ57/علل الشرایع 1:264ـ265/تهذیب 1:61ـ62/استبصار 1:62ـ63/وسائل 1:291،2: .980 48.کافى 1:409ـ411/مستدرک 1: .555 49.احتجاج ابو منصور طبرسى 2:284/کشى: .539 50.ابن حزم،الاحکام 7:177/همو،ملخص ابطال القیاس: .5 51.کرکى،طریق استنباط الاحکام:17.اخباریان متأخر نیز همه این گونه استدلالات را از نوع قیاس شمرده‏اند.ببینید فوائد المدنیه امین استرابادى و هدایة الاخیار حسین بن شهاب الدین کرکى،فصل هشتم. 52.المسائل المهنائیه:92 ر/شهید دوم،شرح لمعه 3:65.نیز ببینید وحید بهبهانى،تحقیق فی القیاس:85 ر. 53.المسائل المهنائیه:92 ر/مقداد،تنقیح:3 ر/وحید بهبهانى،تحقیق فى القیاس:85 پ. 54.ببینید رجال کشى:189/معارج محقق: .127 55.به عنوان نمونه رجوع شود به المعتمد فى اصول الدین،ابو الحسین البصرى:689 و 722 و 761ـ766/ذریعه مرتضى:672ـ673 و 792ـ795/الفصول المختاره مفید:68/اختلاف اصول المذاهب،قاضى نعمان:203ـ228.نیز ببینید دائرة المعارف اسلامى 3:1026/دروس فى علم الاصول صدر 1: .55 56.از باب نمونه اوائل المقالات مفید:127/الفصول المختاره او:66ـ69.نیز تفسیر نعمانى :95ـ96/الذریعه مرتضى:792ـ795/الانتصار او:98/دروس فى علم الاصول 1:56ـ .59 57.خاندان نوبختى،عباس اقبال:94 و 117ـ118 و 120،و مصادر آن. 58.نجاشى:203 نیز ببینید دروس فى علم الاصول 1:56ـ .57 59.کتاب درست بن ابى منصور:165/برقى،محاسن 1:212ـ215/کشى:239/اختصاص مفید:275/وسائل 18:33 و 38/مستدرک 3:176ـ177 قرب الاسناد:157/جامع احادیث الشیعه 1:274ـ .276 60.محاسن برقى 1:212ـ215 کشى:156ـ .157 61.کافى 6:93ـ96،7:88ـ90 و 95ـ96 و 98ـ99 و 105ـ108 و 116ـ118 و 120ـ121 و 142 و 145ـ146 و 148ـ149 و 161ـ162 و 168/من لا یحضر 4:197/مقنع صدوق:70 و 175ـ176/الفصول المختاره :123ـ124/انتصار مرتضى:286/مثالب النواصب ابن شهر آشوب:233 پـ234 ر/قواعد شهید:316/دروس او:263/جواهر 16: .90 62.کافى 7:83ـ84 و 115ـ116 و 121ـ125/مقنع:175/انتصار مرتضى:77ـ78/مختلف علامه 1: /قواعد شهید:325/دروس او:57/تونى،رسالة فى صلاة الجمعه: .97 63.برخى آراء فقهى او در کافى 7:97 و 100ـ .101 64.کشى: .375 65.همان مأخذ: .345 66.من لا یحضر 4:197/مرتضى،رسالة فى ابطال العمل باخبار الآحاد:142 ب/فتونى،تنزیه القمیین من المطاعن:44/بحر العلوم 3:215 و 219/کشف القناع:83.نیز ببینید عده شیخ: .51 67.شیخ طوسى نیز گویا بر همین اساس به پیروى از قیاس متهم شده است.ببینید هدایة الاخیار حسین بن شهاب الدین کرکى،فصل هشتم. 68.کشف القناع:82ـ83 و 198 و 244 از جمله. 69.در این مورد به خصوص ببینید امام خمینى،رسالة فی الاجتهاد و التقلید:125ـ .128 70.از باب نمونه کشى:238 و 375 و 556 (نیز 484) /فهرست شیخ:52/رجال ابو ابو داود: .272 71.به عنوان یک نمونه مفید،رسالة فی الرد على اصحاب العدد:128.نیز ببینید تأسیس الشیعه سید حسن صدر:298ـ .302 72.فهرست ابن ندیم:275ـ .279 73.نمونه را ببینید دیباچه معتبر محقق حلى که مى‏گوید در آن کتاب آراء پنج تن از فقهاء آن دوره نقل شده است (ص 7) .نیز هدایة الطالبین صاحب مدارک:4 پ.نیز دیباچه مقابس الانوار کاظمى که از شش تن نام مى‏برد (ص 23) . زمین در فقه اسلامى ص 35 حسین مدرسى طباطبایى

   + ammar saheb ; ۱٢:۱٦ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

نخستین قرن غیبت

در دوره غیبت صغرى (260ـ329) تا اواخر قرن چهارم سه گرایش گوناگون فقهى در جامعه شیعى وجود داشته است: (أ) اهل الحدیثـاین گرایش دنباله رو و استمرار گرایش سنت گراى دوره حضور بوده،و همت خود را بر جمع آورى احادیث و ضبط و حفظ آن مصروف مى‏داشته است.هواداران این مکتب عموما چنان که پیش‏تر دیدیم با اجتهاد به صورت یک عمل و کوشش فکرى بر اساس استنباط تعقلى میانه‏اى نداشتند و حتى استدلالات عقلى کلامى را که براى تقویت مذهب و در حمایت از نقطه نظرهاى شیعى به کار مى‏رفت محکوم مى‏نمودند (1) .درست حالتى که در میان پیروان مکتب اهل الحدیث سنى وجود داشت و احمد بن حنبلـبه عنوان مثالـحتى از آن قسم کلام که در دفاع از اسلام به کار رود نیز نهى مى‏نمود (2) . فقهاء مکتب اهل الحدیث از رهگذر پیروى از احادیث به دو گروه تقسیم مى‏شده‏اند:گروهى که روایات را با اصول درست علم رجال و علم حدیث نقادى مى‏نمودند و هر روایتى را با هر کیفیت و وضع نمى‏پذیرفتند و به روایات وارده درمسائل فقهى احاطه و اطلاع داشتند و چه بسا قواعد و ضوابط اصول فقه را در مورد حالات مختلف ادله،و لو به صورت ساده آن مى‏دانستند (3) و حتى قسمتى از این ضوابط را که در روایات راهنمایى شده است عملا به کار مى‏بستند (4) .با این همه به رعایت شیوه محافظه‏کارانه و سنت گراى خود هرگز به فکر جدا کردن فقه از حدیث،و تدوین و ترتیب کتاب‏هاى فقهى مستقل برنیامدند و از نوشتن مطالب فقهى با عباراتى جز نص عبارات روایات مذهبى هراس و وحشت داشتند (5) . نوشته‏هاى فقهى این گروه از محدثان مجموعه‏اى از متون روایات بود که به ترتیب موضوعى دسته بندى شده،و گاه اساتید روایات نیز حذف گردیده بود (6) . محدثانى چون محمد بن یعقوب کلینى (م 329) ،محمد بن الحسن بن احمد بن الولید (م 343) و محمد بن على بن بابویه قمىـصدوق (م 381) از این گروه بوده‏اند (7) . گروه دیگر طرفدار پیروى بى‏قید و شرط از احادیث بوده و با مبانى اصول فقه و قواعد جرح و تعدیل حدیثى یک سر بیگانه،و از قوانین استدلال و آداب بحث به کلى بى‏اطلاع بوده‏اند (8) .تمایلات افراطى این گروه در جانبدارى از احادیث،همطراز گرایش افراطى حشویه در مذهب سنى بود که از گرایش اصحاب الحدیث در همان مذهب افراطى‏تر،انحرافى‏تر و خشک‏تر بود (9) هر چند در تألیفات متکلمان شیعى قرن‏هاى چهارم و پنجم و ششم اصطلاحاتى از قبیل حشویه (10) و مقلده (11) ،در کنار اصطلاحاتى چون اصحاب الحدیث (12) و اخباریه (13) بر تمامى هواداران گرایش محدثان در این دوره اطلاق شده است. در کتابهاى علم رجال از برخى از فقهاء این مکتب و گرایش آنان صریحا یاد شده است مانند ابو الحسین الناشى،على بن عبد الله بن وصیف (م 366) که گفته‏اند در فقه به روش اهل ظاهر سخن مى‏گفت (14) .لیکن به خاطر عدم وجود استدلال و مبناى اجتهادى در این مکتب،و نبودن هیچ گونه فکر نو و تازه‏اى در میان آنان،آراء و انظار فقهى هواداران این روش که چیزى جز مفاد احادیث مذهبى نبوده است ارزش فقهى مستقل نیافته و در متون و مآخذ مربوط بدان اعتنا نشده است (15) ،ولى نظرات کلینى و صدوق از گروه اول در منابع فقهى نقل مى‏شود (16) . این مکتب که نخست در دوره حضور یکى از دو گرایش رایج در جامعه علمى شیعه بود در روزگار غیبت صغرى اندک اندک بر مراکز علمى و محیط فکرى شیعى چیره گردید و گرایش عقلى کلامى و فقهى را که براساس اجتهاد و استدلال متکى بود بالکل مغلوب ساخت.مرکز علمى قم که در آن هنگام بزرگ‏ترین و مهم‏ترین مجمع مذهبى شیعى بود به طور کامل در اختیار این مکتب قرار داشت و فقهاء قمیین همگى از محدثان (17) ،و مخالف با هر گونه استدلال و اجتهاد و تفکر عقلانى در جامعه شیعى بوده‏اند.اکثریت قاطع فقهاء شیعى در این دوره تا اواخر قرن چهارم جزء پیروان این مکتب قرار داشته‏اند (18) . این مکتب چنان که خواهیم دید در اواخر قرن چهارم و اوائل قرن پنجم با کوشش و تلاش شیخ مفید و شاگردش شریف مرتضى در هم کوبیده شد و گرچه چند تنى به صورت پراکنده تا دوره‏هاى بعد از هواداران آن باقى مانده بودند (19) لیکن دیگر هیچ گونه اثر و تأثیرى در محیط علمى شیعه نداشتند. در آثار مفید و مرتضى شیوه فقهى و اصول معتقدات هواداران این مکتب به خوبى نشان داده شده است (20) . (ب) قدیمینـهم زمان با استیلاء محدثان بر محیط علمى و مذهبى شیعه در نیمه دوم قرن سوم و قسمت عمده قرن چهارم،دو شخصیت بزرگ علمى در میان فقهاء شیعى پدیدار شده‏اند که هر یک داراى روش فقهى خاصى بوده‏اند.نقطه مشترک در روش فقهى این دو،استفاده از شیوه استدلال عقلى است. بنابر این کار این دو به نوعى ادامه فقه تحلیلى و تعقلى دوره حضور امام بوده،و نخستین دوره فقه اجتهادى شیعى به صورت مجموعه‏اى مدون و مستقل شمرده مى‏شود (21) .مستقل از حدیث و جدا از آن،لیکن بر اساس آن و در چهارچوب آن،به شکل تفریع فروع از اصول به کمک استدلال عقلى و إعمال فکر و اجتهاد و نظر. این دو شخصیت با آن که هر یک از گروهى دیگر،و داراى روش و خط مشى مختلف بوده‏اند لیکن در بسیارى موارد در تصمیم‏گیرى‏هاى حقوقى به نتیجه واحدى رسیده و نظر مشترکى اتخاذ نموده‏اند .از این رو در مآخذ فقهى معمولا با عنوان قدیمین به آراء فقهى آنان اشاره مى‏شود (22) .این دو عبارتند از: 1ـابن ابى عقیل،ابو محمد حسن بن على بن ابى عقیل العمانى الحذاء،دانشمند نیمه اول قرن چهارم (23) ،نگارنده اثر فقهى مشهورى به نام المتمسک بحبل آل الرسول که در قرن‏هاى چهارم و پنجم از مشهورترین و مهمترین مراجع فقهى بوده (24) و بندهایى از آن در مآخذ فقهى متأخرتر نقل شده است (25) . 2ـابن الجنید،ابو على محمد بن احمد بن الجنید الکاتب الاسکافى،دانشمند میانه قرن چهارم (26) ،نگارنده تهذیب الشیعه لاحکام الشریعه و الاحمدى فى الفقه المحمدى (27) . چنان که دیده مى‏شود این دو دانشمند تقریبا در یک زمان مى‏زیسته‏اند.ابن ابى عقیل که اندکى بر ابن الجنید تقدم زمانى دارد (28) از نظر گروه علمى در زمره متکلمان شیعى قرار داشته (29) و در واقع نخستین شخصیت در مکتب فقهى متکلمان است که دوره سوم فقه شیعى را تشکیل مى‏دهد و ویژگیها و روش کار آنان را پس از این خواهیم دید.او نیز مانند متکلمان دیگر،احادیث غیر مسلم مذهبى راـکه در اصطلاح اصول فقه خبر واحد خوانده مى‏شودـمعتبر و حجت نمى‏دانسته است.روش فقهى او بنابر آنچه از آراء و فتاواى وى بر مى‏آید بر قواعد کلى قرآنى و احادیث مشهور و مسلم استوار بود.در مواردى که قاعده‏اى کلى در قرآن و احادیث مشهور و مسلم استوار بود.در مواردى که قاعده‏اى کلى در قرآن وجود داشته و در احادیث استثناهایى براى آن ذکر گردیده است وى عموم و کلیت قاعده مزبور را حفظ مى‏نمود و به آن احادیث اعتنا نمى‏کرد مگر آن که آن احادیث قطعى و تردید ناپذیر باشد (30) .البته در دوره وى به خاطر نزدیکى به روزگار حضور امام،وضع بسیارى از احادیث روشن و مشخص بود (31) و نظرات امامان در اصول و مبانى بنیادى حقوقى به خاطر اختلافات روایتى دچار ابهام فراوان نشده بود،و به همین دلیل بسیارى روایات که او در کتاب خود به امامان نسبت داده مورد قبول مطلق دانشمندان شیعى پس از او قرار گرفته است (32) .روش فقهى ابن ابى عقیل مورد احترام و تحسین دانشمندان پس از او قرار داشته (33) و آراء حقوقى او در همه مآخذ شیعى نقل شده است.اما شخصیت دوم در این طبقه یعنى ابن الجنید اقبالى بلند نیافته،و روش فقهى وى مورد انتقاد معاصران و متأخران از وى قرار گرفته است . ابن الجنید نیز از متکلمان پر اثر شیعى بوده و آثار و مؤلفات کلامى متعددى داشته است (34) از جمله کتابى در دفاع از فضل بن شاذان متکلم مشهور شیعى قرن سوم (35) که چنان که پیش‏تر دیدیم از هواداران مشى تفکر عقلانى در شیعه و از پیروان روش استدلالى و تحلیلى در فقه بود.با این همه ابن الجنید از نظر گرایش فقهى پیرو مکتب اصحاب الحدیث شمرده مى‏شد (36) چه مانند آنان احادیث مذهبى غیر قطعى را حجت مى‏شمرد و بدان عمل مى‏کرد.لیکن از طرف دیگر در استنباط و استخراج احکام فقهى از منابع آن،به روش تحلیلى و استدلالى عقلى معتقد بود و بر عکس محدثان که ظاهر روایت را به تنهایى پیروى مى‏کردند او گویا درک کلى حقوقى از هر روایت را در مقایسه با اشباه و نظائر آن ملاک عمل قرار مى‏داد (37) .کشف قطعى علت یک حکم که در فقه شیعى متأخر،حجت و معتبر شناخته شده است گویا در روش فقهى او نیز مورد استفاده قرار مى‏گرفته (38) و پیش‏تر گفته شد که این روش حقوقىـکه موجب تأسیس ضوابط و قواعد کلى در مسائل،و بى‏نیازى از دستور و نص خاص حدیثى در هر مورد استـدر قرون اولیه نوعى قیاس شمرده مى‏شد (39) و اصحاب الحدیث آن را نیز مانند قیاس مصطلح سنى ناروا مى‏دانستند.از این رو ابن الجنید نیز مانندهواداران گرایش تعقلى و استدلالى فقه دوره حضور امام از جمله فضل بن شاذان به پیروى از قیاس (40) و همچنین راى (41) متهم گردید و این نکته موجب شد که تألیفات او بر عکس آثار فقهى ابن ابى عقیل متروک شود (42) و نظرات فقهى وى در دوره سوم و چهارم فقهـکه تا حدود زیادى از بینش‏هاى مکتب اهل الحدیث متأثر بودـچندان مورد توجه قرار نگیرد (43) . ابن الجنید براى دفاع از خود و روش فقهى خویش کتابهایى نوشته که نام برخى از آنها مانند کشف التمویه و الالباس على اغمار الشیعه فى امر القیاس و اظهار ما ستره اهل العناد من الروایة عن ائمة العترة فی امر الاجتهاد (44) خود بیانگر شیوه او در فقه است.او در کتاب المسائل المصریة خود نیز از روش خویش دفاع نمود (45) . مفید،دانشمند معروف شیعى آغاز قرن پنجم که خود شاگرد وى بود (46) و هوش و استعداد فقهى او را مى‏ستود (47) با روش فقهى وى سخت به مبارزه برخاست و آن را در برخى آثار خود از قبیل المسائل الصاغانیة (48) و المسائل السرویه (49) و دو رساله خاص یکى در رد المسائل المصریه وى با نام نقض رسالة الجنیدى الى اهل مصر (50) و دیگرى با نام النقض على ابن الجنید فی اجتهاد الرأى (51) تخطئه نمود.شاگردان مفید نیز آراء فقهى ابن الجنید را در آثار خویش نقل نموده و آن را رد کردند (52) .روش فقهى ابن الجنیدـکه از یک سو بر خلاف دوره سوم فقه،حجیت و اعتبار احادیث مذهبى را به عنوان منبع اساسى فقه مى‏پذیرفت و از طرف دیگر عقل را به مثابه ابزار اساسى استنباط احکام به رسمیت مى‏شناختـچنان که گفته شد با روش‏هاى تکامل یافته‏تر فقه شیعى دوره‏هاى بعد سازگارتر و هماهنگ‏تر بود (53) از این رو دو قرن پس از او،آراء فقهى وى براى نخستین بار وسیله ابن ادریس فقیه شیعى اواخر قرن ششم با حرمت نقل گردید (54) .سپس از نیمه دوم قرن هفتم که استدلالات دقیق عقلى راه خود را در فقه شیعى بیشتر گشود آثار این دانشمند با اعجاب و تحسین و حرمت بسیار نگریسته شد.علامه حلى دانشمند معروف شیعى آغاز قرن هشتم او را در عالى‏ترین رتبه فقاهت دانست (55) و آراء فقهى او را در آثار خود نقل کرد (56) . فقهاء دوره پنجم به خصوص شهید اول،فاضل مقداد و ابن فهد به آراء او توجه و اعتناء بسیار داشته و تمامى نظرات او را در مسائل مختلف فقهى در آثار خود نقل نموده‏اند.شهید دوم از پیروان همین دوره فقهى درباره وى مى‏گوید که او در میان فقهاء قدیم شیعى از رهگذر تحقیق علمى و دقت نظر کم نظیر بوده است (57) . در هر صورت به شرحى که دیدیم کار تدوین و ترتیب مستقل مجموعه فقه شیعى،و جدا کردن آن به صورت دانشى کاملا مجزا و ممتاز از حدیث،براى نخستین بار در این دوره و به وسیله این دو دانشمند انجام گرفت (58) . (ج) مکتب واسطهـدر همین دوره قشرى از فقیهان صاحب فتوى (59) در مراکز علمى شیعه بوده‏اند که گرچه با اجتهاد دقیق به سبک مکتب قدیمین آشنا نبوده و فقه را به صورت کاملا مستقل از متون روایت،و بر اساس تحلیلات دقیق‏حقوقى تلقى نمى‏کرده‏اند لیکن از روش محافظه کارانه و مقلدانه و سنت گراى اهل الحدیث نیز پیروى نمى‏نموده و در مسائل فقهى به نظر و اجتهاد قائل بوده‏اند و به اختصار از مکتبى متوسط میان دو گرایش ذکر شده فوق پیروى مى‏کرده‏اند. اجتهاد در این مکتب به شکل استخراج احکام جزئى‏تر از قواعد عمومى حدیثى،یا انتخاب یکى از دو طرف یا چند طرف در مورد تعارض اخبار با یکدیگر انجام مى‏گرفت.روشن است که تصمیم‏گیرى‏ها در این مورد همواره با یکدیگر برابر نبود و همین مطلب به این مکتب فقهى نوعى تحرک ملایم و معتدل مى‏بخشید که گاه در مورد برخى از مسائل مورد ابتلاء،شدیدتر و جدى‏تر مى‏شد. مسأله عدد در مورد ماه رمضان (یعنى این بحث که آیا تعداد روزهاى ماه رمضان مانند همه ماه‏ها تابع شرائط نجومى است یا داراى یک میزان ثابت و تغییر ناپذیر است) از جمله این مسائل بود که دانشمندان این مکتب در موضوع آن اختلاف نظر داشتند و رسائل متعددى در رد یکدیگر و انتقاد از نظر مخالف خود پرداخته‏اند (60) . مهم‏ترین شخصیت‏هاى این گرایش متوسط که از آراء آنان در برخى متون فقهى جا به جا یاد شده است عبارتند از: 1ـعلى بن بابویه قمى (م 329) . 2ـابو الفضل محمد بن احمد الصابونى الجعفى،صاحب الفاخر (نیمه اول قرن چهارم) . 3ـجعفر بن محمد بن قولویه قمى (م 369) . 4ـمحمد بن احمد بن داود بن على قمى (م 368) . پى‏نوشتها: 1.اعتقادات صدوق:74.نیز ببینید تصحیح الاعتقاد مفید:169ـ171/غیبت شیخ: .3 2.ابن الجوزى،مناقب احمد:205.دانشمند حنبلى،ابن قدامه موفق الدین عبد الله بن احمد جماعیلى مقدسى دمشقى (م 620) رساله‏اى دارد در تحریم مطالعه کتابهاى کلامى (ابن العماد،شذرات الذهب 5:90ـ91) که به چاپ رسیده است. 3.عده شیخ: .248 4.کشف القناع:207ـ214/تونى،رسالة فی صلاة الجمعه: .97 5.مبسوط شیخ 1: .2 6.از باب نمونه مقنع صدوق (ر ک:ص 2 همین مأخذ) . 7.فهرست شیخ:135 و 156 و 157/تسترى،رسالة فى سهو النبى:9.نیز ببینید رسائل شیخ انصارى : .87 8.عده شیخ:248/کشف القناع: .202 9.افصاح مفید:77/اوائل المقالات همو:65/تبصرة العوام رازى: .46 10.المسائل العکبریه مفید:59 ر/اوائل المقالات او:86/جواب اهل الحائر همو:114/النقض :3 و 236 و 272 و 285 و 529.نیز معتبر:6 و از آنجا در الاصول الاصیلة فیض: .61 11.جواب اهل الحائر:112/عده شیخ: .54 12.و مشابهات آن.ببینید رسالة فی الرد على اصحاب العدد مفید:124/اوائل المقالات او:80 و 81 و 87 و 88 و 89 و 92 و 101 و 108 و 118/تصحیح الاعتقاد او:186 و 222/سرویه او:222 و 223/الموصلیة الثالثة مرتضى:40 الف/التبانیات او:2/الطرابلسیات او:110/رسالة فی الرد على اصحاب العدد همو:130/سرائر:5 و 249/عده شیخ:248/غیبت او:3 (نیز مبسوط از همو 1:2) . 13.النقض:3 و 236 و 272 و 285 و 458 و 529 و 568ـ569/علامه،نهایة الوصول:200 پ.نیز شهرستانى :169 و 178/سید شریف،شرح مواقف:629 و 178/محصول فخر رازى (به نقل کشف القناع:203) . 14.فهرست شیخ:89/قهپایى 4: .233 15.رسالة فی الرد على اصحاب العدد،مرتضى:130 ب/التبانیات او:2/جوابات المسائل الموصلیة الثالثة:40 الف. 16.معتبر محقق حلى:7/هدایة الطالبین صاحب مدارک:4 پ/مقابس کاظمى: .23 17.رسالة فی ابطال العمل باخبار الآحاد،مرتضى:142 ب/فتونى،تنزیه القمیین:4.نیز ببینید فهرست شیخ: .157 18.عدة شیخ:248/علامه،نهایة الوصول:200 پ. 19.النقض: .568 20.رجوع شود به سرویه مفید:222 و 223/تصحیح الاعتقاد او:222/عکبریه او:59 ر/جواب اهل الحایر همو:112 و 116/رسالة فی الرد على اصحاب العدد او:124/الموصلیة الثالثة مرتضى :140 الف/تبانیات او:2/رسالة فی الرد على اصحاب العدد او:130 ب/رسالة فی ابطال العمل باخبار الآحاد:142 ب.نیز شیخ،عده:54 و 248/غیبت او:3/مبسوط 1:2/النقض:529 و .568 21.بحر العلوم 2: .218 22.این اصطلاح وسیله ابن فهد حلى فقیه شیعى قرن نهم (م 841) ابداع شده است.ببینید المهذب البارع وى:3 ر.نیز المقتصر:2 ر.سپس مدارک:463 و سایر مآخذ متأخر از آن. 23.او در نامه‏اى که به جعفر بن محمد بن قولویه (م 369) نوشت به وى اجازه داد که تألیفات او را روایت کند (نجاشى:38) .پس خود از دانشمندان نیمه اول این قرن خواهد بود. 24.نجاشى:38/ذریعه 19: .69 25.از جمله سرائر:102 (نیز ببینید صفحه 398) و مختلف علامه در بسیارى از موارد و در آثار شهید اول. 26.او در سال 340 در نیشابور بوده و مورد توجه اهالى آن شهر قرار داشت (صاغانیه مفید :17) .در جزء آثار این دانشمند از کتابى در پاسخ سؤالات معز الدوله دیلمى (م 356) یاد شده است (نجاشى:301) .بنابر این روزگار مرجعیت علمى و مذهبى او برابر با دوره فرمانروایى معز الدوله است که مصادف با دهه‏هاى چهارم تا ششم این قرن بود (بحر العلوم 3:222) . 27.بسیارى از عبارات این کتاب عینا در مختلف علامه و آثار شهید اول هست. 28.بحر العلوم 2: .218 29.نجاشى:38/فهرست شیخ:54 و 194/ابن داود: .111 30.قاموس الرجال تسترى 3: .198 31.ببینید مدارک: .219 32.مختلف علامه 2:157 و 167/تنقیح مقداد:88 پ. 33.نجاشى:38/سرائر:99 و 102 و 297 و .398 34.فهرست شیخ:134/نجاشى:301ـ .302 35.نجاشى: .301 36.المسائل السرویه مفید: .223 37.تأسیس الشیعه سید حسن صدر: .302 38.بحر العلوم 3:214/قاموس الرجال 11: .94 39.باید انصاف داد که برخى از مبانى حقوقى فقه شیعى در ادوار اخیر که بر اساس آن علت قطعى حکم با نوعى تحلیل عقلى کشف مى‏گردد با آنچه اهل سنت عملا به عنوان قیاس پیروى مى‏نموده‏اند فرق بسیار ظریفى دارد که درک آن کارى آسان نیست.فى المثل،اساس حقوقى«تنقیح مناط»و تناسب حکم و موضوع که گاهى با إعمال آن یک قاعده کلى بسیار وسیع از حکمى خاص در موردى مخصوص استنباط و کشف مى‏شود (عجالتا براى یک نمونه دیده شود فقه الامام جعفر الصادق مغنیه 3:29ـ40) و اکنون از پایه‏ها و ارکان اساسى فقه شیعى است. 40.المسائل الصاغانیه مفید:19/المسائل السرویه او:222ـ223/فهرست شیخ:134/نجاشى:302/معالم العلماء ابن شهر آشوب:87/خلاصه علامه:145/ابن داود:292/بحر العلوم 3:207/ابو على:346/امین استر ابادى:30/یحیى البحرانى:306/حسین بن شهاب الدین کرکى،هدایة الاخیار،فصل هشتم. 41.انتصار مرتضى:238/المسائل السرویه مفید: .223 42.المسائل الصاغانیه مفید:19/فهرست شیخ:134/رجال ابن داود: .292 43.المسائل الصاغانیه مفید:19/کشف القناع:297ـ .298 44.نجاشى: .301 45.المسائل السرویه: .224 46.فهرست شیخ: .134 47.المسائل الصاغانیة:18ـ .19 48.ایضا:17ـ .22 49.المسائل السرویه:222ـ .224 50.نجاشى:312/المسائل السرویه مفید: .224 51.نجاشى: .315 52.از جمله مرتضى در انتصار:77ـ78ـو 80ـ81 و 83 و 217 و 227 و 237ـ243 و 244 و 246/همو،المسائل الموصلیة الثانیة:34 الف/ابن البراج،شرح جمل العلم و العمل:244 و .251 53.قاموس الرجال تسترى 11: .94 54.سرائر: .99 55.ایضاح الاشتباه علامه:88ـ89.نیز ببینید بحر العلوم 3:205ـ206/ذریعه 4:510 و 20: .177 56.خلاصه او:145/ایضاح الاشتباه همو: .89 57.مسالک 2: .222 58.بحر العلوم 2:218.نیز دیده شود المسائل السرویه مفید: .222 59.المعتبر محقق حلى:7/هدایة الطالبین صاحب مدارک:4 پ. 60.ببینید به خصوص اقبال سید بن طاوس:6.نیز کشف القناع:139 و ذریعه 5:236ـ .238 زمین در فقه اسلامى ص 45 حسین مدرسى طباطبایى

   + ammar saheb ; ۱٢:۱٤ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

کتب شیعه

دو کتاب بزرگ از منابع مهمى که جزء میراثهاى مهم شیعه محسوب مى‏شود،نهج البلاغه است که مرحوم شریف رضى حدود یک هزار سال قبل از کلمات على (ع) در سه بخش خطبه‏ها،نامه‏ها و کلمات قصار تنظیم کرده است،و به قدرى محتواى آن بالا و الفاظ زیباست که هر کس پیرو هر مکتب و آیینى باشد این کتاب را مطالعه کند،تحت تاثیر محتواى عالى آن قرار مى‏گیرد،و اى کاش نه تنها مسلمانان که غیر مسلمانان نیز با آن آشنا مى‏شدند،تا به معارف بلند اسلام در توحید و مبدا و معاد و مسائل سیاسى و اخلاقى و اجتماعى آشنا شوند. یکى دیگر از این میراثهاى بزرگ،کتاب صحیفه سجادیه است که مجموعه‏اى است از بهترین و فصیحترین و زیباترین دعاها،با محتواى بسیار بلند و بالا و عمیق که در واقع کار همان خطبه‏هاى نهج البلاغه را از طریق دیگرى مى‏کند و جمله به جمله آن درس تازه‏اى به انسان مى‏آموزد،و به راستى طرز نیایش و مناجات با خداوند را به هر انسانى مى‏آموزد،و روح و جان آدمى را نور و صفا مى‏بخشد. این مجموعه چنان که از نامش پیداست از دعاهاى چهارمین پیشواى مکتب شیعه،امام على بن الحسین بن على بن ابی طالب،مشهور به‏«سجاد» (ع) است و ما هر وقت‏بخواهیم روح دعا و نیایش و توجه بیشتر به درگاه خداوند و عشق به ذات پاکش در ما پیدا شود به سراغ این دعاها مى‏رویم و همچون گیاهان نو رس که از ابر پر برکت‏بهارى سیراب مى‏شوند از آن سیراب مى‏گردیم. بیشترین احادیث‏شیعه که بالغ بر دهها هزار حدیث مى‏شود از پنجمین و ششمین امام،یعنى محمد بن على الباقر،و جعفر بن محمد الصادق-علیهما السلام-نقل شده،و قسمت مهمى نیز از هشتمین امام،على بن موسى الرضا (ع) است،و این به خاطر آن است که این سه بزرگوار در شرایطى از زمان و مکان بودند که فشار دشمنان و حکام بنى امیه و بنى عباس بر آنها کمتر بود،به همین دلیل توانستند احادیث زیادى که از رسول خدا (ص) به وسیله پدران و اجدادشان به آنها رسیده بود،در تمام ابواب معارف و احکام فقه اسلام از خود به یادگار بگذارند و این که مذهب شیعه را مذهب جعفرى مى‏گویند به خاطر همین است که بیشترین روایات آنها از امام ششم جعفر بن محمد الصادق (ع) نقل شده است که در دورانى مى‏زیسته که بنى امیه رو به ضعف مى‏رفتند و بنى عباس نیز قدرت کافى براى فشار بر مردم پیدا نکرده بودند،و در کتب ما معروف است که آن حضرت چهار هزار شاگرد در حدیث و معارف و فقه تربیت کرد. ابو حنیفه امام و پیشواى معروف حنفیه در سخن کوتاهى در توصیف امام جعفر بن محمد الصادق (ع) مى‏گوید:«ما رایت افقه من جعفر بن محمد،من فقیه‏تر از جعفر بن محمد (ع) ندیدم!» (42) مالک بن انس پیشواى دیگر فقه اهل سنت در یکى از سخنان خود چنین مى‏گوید:«من مدتى نزد جعفر بن محمد (ع) رفت و آمد داشتم،او را همواره در یکى از سه حالت دیدم،یا نماز مى‏خواند یا روزه مى‏گرفت،یا مشغول تلاوت قرآن بود،و به اعتقاد من مردى با فضیلت‏تر از جعفر بن محمد الصادق از نظر علم و عبادت کسى ندیده و نشنیده است!» (43) و چون بنا بر نهایت اختصار و فشردگى مطالب است،از سخنان سایر علماى اسلام درباره امامان اهل بیت-علیهم السلام-چشم پوشى مى‏کنیم. اعتقاد ما ص 120 استاد مکارم شیرازی

   + ammar saheb ; ۱٢:۱٢ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

فلسفه سکوت على علیه السلام

جاى گفت وگو نیست که رحلت پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم جامعه اسلامى وخاندان رسالت را با بحران عجیبى روبرو ساخت وهرلحظه بیم آن مى‏رفت که آتش جنگ داخلى میان مسلمانان بر سر موضوع خلافت وفرمانروایى شعله ور شود وسرانجام جامعه اسلامى به انحلال گراید وقبایل عرب تازه مسلمان به عصر جاهلیت وبت پرستى بازگردند. نهضت اسلام، نهضت جوان ونهال نوبنیادى بود که هنوز ریشه‏هاى آن در دلها رسوخ نکرده واکثریت قابل ملاحظه‏اى از مردم آن را از صمیم دل نپذیرفته بودند. هنوز حضرت على -علیه السلام وبسیارى از یاران با وفاى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم، از تغسیل وتدفین پیامبر فارغ نشده بودند که دو گروه از اصحاب مدعى خلافت‏شدند وجار وجنجال بسیارى به راه انداختند. این دو گروه عبارت بودند از: 1- انصار، به ویژه تیره خزرج، که پیش از مهاجران در محلى به نام سقیفه بنى ساعده دور هم گرد آمدند وتصمیم گرفتند که زمام کار را به سعد بن عباده رئیس خزرجیان بسپارند واو را جانشین پیامبر سازند.ولى چون در میان تیره‏هاى انصار وحدت کلمه نبود وهنوز کینه‏هاى دیرینه میان قبایل انصار، مخصوصا تیره‏هاى اوس وخزرج، به کلى فراموش نشده بود، جبهه انصار در صحنه مبارزه با مخالفت داخلى روبرو شد واوسیان با پیشوایى سعد که از خزرج بود مخالفت نمودند ونه تنها او را در این راه یارى نکردند بلکه ابراز تمایل کردند که زمام کار را فردى از مهاجران به دست‏بگیرد. 2- مهاجران ودرراس آنان ابوبکر وهمفکران او.این گروه، با اینکه در انجمن سقیفه در اقلیت کامل بودند، ولى به علتى که اشاره شد توانستند آرایى براى ابوبکر گرد آورند وسرانجام پیروزمندانه از انجمن سقیفه بیرون آیند ودر نیمه راه تا مسجد نیز آراء وطرفدارانى پیدا کنند وابوبکر، به عنوان خلیفه پیامبر، بر منبر رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم قرار گیرد ومردم را براى بیعت واطاعت دعوت کند. 3- مسئله خلافت در برابر آن دو جناح، جناح سومى وجود داشت که از قدرت روحى ومعنوى بزرگى برخوردار بود. این جناح تشکیل مى‏شد از شخص امیر مؤمنان‏علیه السلام ورجال بنى هاشم وتعدادى از پیروان راستین اسلام که خلافت را مخصوص حضرت على -علیه السلام مى‏دانستند واو را از هر جهت براى زمامدارى ورهبرى شایسته تر از دیگران مى‏دیدند. آنان با دیدگان خود مشاهده مى‏کردند که هنوز مراسم تدفین جسد مطهر پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم به پایان نرسیده بود که دو جناح مهاجر وانصار بر سرخلافت پیامبر به جنگ وستیز برخاستند. این جناح براى اینکه مخالفت‏خود را به سمع مهاجرین وانصار بلکه همه مسلمانان برسانند واعلام کنند که انتخاب ابوبکر غیر قانونى ومخالف تنصیص پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم ومباین اصول مشاوره بوده است در خانه حضرت زهرا - علیها السلام - متحصن شده، در اجتماعات آنان حاضر نمى‏شدند. ولى این تحصن سرانجام در هم شکست ومخالفان خلافت مجبور شدند خانه دخت گرامى پیامبر را ترک گویند وبه مسجد بروند. در آن وضعیت وظیفه جناح سوم بسیار سنگین بود.به ویژه امام -علیه السلام که با دیدگان خود مشاهده مى‏کرد خلافت ورهبرى اسلامى از محور خود خارج مى‏شود وبه دنبال آن امور بسیارى از محور خود خارج خواهد شد. از این رو، امام -علیه السلام تشخیص داد که ساکت ماندن وهیچ نگفتن یک نوع صحه بر این کار نارواست که داشت‏شکل قانونى به خود مى‏گرفت وسکوت شخصیتى مانند امام -علیه السلام ممکن بود براى مردم آن روز ومردمان آینده نشانه حقانیت مدعى خلافت تلقى شود. پس مهر خاموشى را شکست وبه نخستین وظیفه خود که یاد آورى حقیقت از طریق ایراد خطبه بود عمل کرد ودر مسجد پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم، که به اجبار از او بیعت‏خواستند، رو به گروه مهاجر کرد وگفت: اى گروه مهاجر،حکومتى را که حضرت محمدصلى الله علیه و آله و سلم اساس آن را پى ریزى کرد از دودمان او خارج نسازید ووارد خانه‏هاى خود نکنید.به خدا سوگند، خاندان پیامبر به این کار سزاوارترند، زیرا در میان آنان کسى است که به مفاهیم قرآن وفروع واصول دین احاطه کامل دارد وبه سنتهاى پیامبر آشناست وجامعه اسلامى را به خوبى مى‏تواند اداره کند وجلو مفاسد را بگیرد وغنایم را عادلانه قسمت کند. با وجود چنین فردى نوبت‏به دیگران نمى‏رسد. مبادا از هوى وهوس پیروى کنید که از راه خدا گمراه واز حقیقت دور مى‏شوید.(1) امام -علیه السلام براى اثبات شایستگى خویش به خلافت، در این بیان، بر علم وسیع خود به کتاب آسمانى وسنتهاى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم وقدرت روحى خود در اداره جامعه بر اساس عدالت تکیه کرده است،واگر به پیوند خویشاوندى با پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نیز اشاره داشته یک نوع مقابله با استدلال گروه مهاجر بوده است که به انتساب خود به پیامبر تکیه مى‏کردند. طبق روایات شیعه امیر مؤمنان -علیه السلام با گروهى از بنى هاشم نزد ابوبکر حاضر شده، شایستگى خود را براى خلافت، همچون بیان پیشین از طریق علم به کتاب وسنت وسبقت در اسلام بر دیگران وپایدارى در راه جهاد وفصاحت در بیان وشهامت وشجاعت روحى احتجاج کرد;چنانکه فرمود: من در حیات پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم وهم پس از مرگ او به مقام ومنصب او سزاوارترم. من وصى ووزیر وگنجینه اسرار ومخزن علوم او هستم.منم صدیق اکبر وفاروق اعظم. من نخستین فردى هستم که به او ایمان آورده او را در این راه تصدیق کرده‏ام.من استوارترین شمادر جهاد با مشرکان، اعلم شما به کتاب وسنت پیامبر، آگاهترین شما بر فروع واصول دین، وفصیحترین شما در سخن گفتن وقویترین واستوارترین شمادر برابر ناملایمات هستم.چرا در این میراث با من به نزاع برخاستید؟(2) امیر مؤمنان -علیه السلام در یکى دیگر از خطبه‏هاى خود، خلافت را از آن کسى مى‏داند که تواناترین افراد بر اداره امور مملکت وداناترین آنها به دستورات الهى باشد; چنانکه مى‏فرماید: اى مردم، شایسته ترین افراد براى حکومت، تواناترین آنها بر اداره امور وداناترین آنها به دستورات الهى است. اگر فردى که در او این شرایط جمع نیست‏به فکر خلافت افتاد از او مى‏خواهند که به حق گردن نهد، واگر به افساد خود ادامه داد کشته مى‏شود.(3) این نه تنها منطق حضرت على -علیه السلام است‏بلکه برخى از مخالفان او نیز که گاه با وجدان بیدار سخن مى‏گفتند به شایستگى حضرت على -علیه السلام براى خلافت اعتراف مى‏کردند واذعان داشتند که با مقدم داشتن دیگرى بر او حق بزرگى را پایمال کرده‏اند. هنگامى که ابوعبیده جراح از امتناع حضرت على -علیه السلام از بیعت‏با ابوبکر آگاه شد رو به امام کرد وگفت: زمامدارى را به ابوبکر واگذار که اگر زنده ماندى واز عمر طولانى برخوردار شدى تو نسبت‏به زمامدارى از همه شایسته تر هستى، زیرا ملکات فاضله وایمان نیرومند وعلم وسیع ودرک وواقع بینى وپیشگامى در اسلام وپیوند خویشاوندى ودامادى تو نسبت‏به پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم بر همه محرز است.(4) امیر مؤمنان -علیه السلام در بازستاندن حق خویش تنها به اندرز وتذکر اکتفا نکرد، بلکه بنا به نوشته بسیارى از تاریخنویسان در برخى از شبها همراه دخت گرامى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم ونور دیدگان خود حسنین - علیهما السلام - با سران انصار ملاقات کرد تا خلافت را به مسیر واقعى خود باز گرداند.ولى متاسفانه از آنان پاسخ مساعدى دریافت نکرد، چه عذر مى‏آوردند که اگر حضرت على پیش از دیگران به فکر خلافت افتاده، از ما تقاضاى بیعت مى‏کرد ما هرگز او را رها نکرده، با دیگرى بیعت نمى‏کردیم. امیر مؤمنان در پاسخ آنان مى‏گفت:آیا صحیح بود که من جسد پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم را در گوشه خانه ترک کنم وبه فکر خلافت واخذ بیعت‏باشم؟ دخت گرامى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم در تایید سخنان حضرت على -علیه السلام مى‏فرمود:على به وظیفه خود از دیگران آشناتر است. حساب این گروه که على را از حق خویش بازداشته‏اند با خداست.(5) این نخستین کار امام -علیه السلام در برابر گروه متجاوز بود تا بتواند از طریق تذکر واستمداد از بزرگان انصار، حق خود را از متجاوزان بازستاند. ولى، به شهادت تاریخ، امام -علیه السلام از این راه نتیجه اى نگرفت وحق او پایمال شد. اکنون باید پرسید که در چنان موقعیت‏خطیر ووضع حساس، وظیفه امام چه بود.آیا وظیفه او تنها نظاره کردن وساکت ماندن بود یا قیام ونهضت؟ براى امام علیه السلام بیش از یک راه وجود نداشت اندرز ویاد آوریهاى امیر مؤمنان -علیه السلام در مسجد پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم ودر حضور گروهى از مهاجرین وانصار، حقیقت را روشن ساخت وحجت را بر همه‏مسلمانان تمام کرد. اما خلیفه وهمفکران او بر قبضه کردن دستگاه خلافت اصرار ورزیدند ودر صدد گسترش قدرت خویش بر آمدند.گذشت زمان نه تنها به سود امام -علیه السلام نبود، بلکه بیش از پیش پایه‏هاى خلافت را در اذهان وقلوب مردم استوارتر مى‏ساخت ومردم به تدریج وجود چنین حکومتى را به رسمیت‏شناخته، کم کم به آن خو مى‏گرفتند. در این وضعیت‏حساس، که گذشت هر لحظه اى به زیان خاندان رسالت وبه نفع حکومت وقت‏بود، تکلیف شخصیتى مانند حضرت على -علیه السلام چه بود؟در برابر امام -علیه السلام دو راه بیش وجود نداشت: یا باید به کمک رجال خاندان رسالت وعلاقه مند وپیروان راستین خویش بپا خیزد وحق از دست رفته را باز ستاند، یا اینکه سکوت کند واز کلیه امور اجتماعى کنار برود ودر حد امکان به وظایف فردى واخلاقى خود بپردازد. علائم وقرائن گواهى - چنانکه ذیلا خواهد آمد - مى‏دهند که نهضت امام -علیه السلام در آن اوضاع به نفع اسلام جوان وجامعه نوبنیاد اسلامى نبود. لذا پیمودن راه دوم براى حضرت على -علیه السلام متعین ولازم بود. پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم از ارتداد امت نگران بود 1- آیات قرآنى حاکى ازآن است که پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم‏در دوران حیات خود از آینده جامعه اسلامى سخت نگران بود وبا مشاهده یک سلسله حوادث ناگوار این احتمال در ذهن او قوت مى‏گرفت که ممکن است گروه یا گروههایى پس از درگذشت او به دوران جاهلى بازگردند وسنن الهى را به دست فراموشى بسپارند. این احتمال هنگامى در ذهن او قوت گرفت که در جنگ احد، وقتى شایعه کشته شدن پیامبر از طرف دشمن در میدان نبرد منتشر شد، با چشمان خود مشاهده کرد که اکثر قریب به اتفاق مسلمانان راه فرار را در پیش گرفته، به کوهها ونقاط دور دست پناه بردند وبرخى تصمیم گرفتند که از طریق تماس با سرکرده منافقان (عبد الله بن ابى) از ابوسفیان امان بگیرند. وعقاید مذهبى آنان چنان سست وبى پایه شد که در باره خدا گمان بد بردند وافکار غلط به خود راه دادند. قرآن مجید از این راز چنین پرده بر مى‏دارد: وطائفة قد اهمتهم انفسهم یظنون بالله غیر الحق ظن الجاهلیة یقولون هل لنا من الامر من شی‏ء .(آل عمران:153; گروهى از یاران پیامبر چنان در فکر جان خود بودند که در باره خدا گمانهاى باطل، به سان گمانهاى دوران جاهلیت، مى‏بردند ومى‏گفتند: آیا چاره اى براى ماهست؟ قرآن کریم در آیه اى دیگر تلویحا از اختلاف ودو دستگى یاران رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم پس از رحلت او خبر داده، مى‏فرماید: وما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل انقلبتم على اعقابکم و من ینقلب على عقبیه فلن یضر الله شیئا وسیجزی الله الشاکرین .(آل عمران:144) محمد فقط پیامبرى است که پیش از او نیز پیامبران آمده‏اند. آیا اگر بمیرد یا کشته شود شما به افکار وعقاید جاهلیت‏باز مى‏گردید؟هرکس عقبگرد کند ضررى به خدا نمى‏رساند وخداوند سپاسگزاران را پاداش نیک مى‏دهد. این آیه از طریق تقسیم اصحاب پیامبر به دو گروه «مرتجع به عصر جاهلى‏» و«ثابت قدم وسپاسگزار» تلویحا مى‏رساند که پس از درگذشت پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم ممکن است مسلمانان دچار اختلاف ودودستگى شوند. 2- بررسى سرگذشت گروهى که در سقیفه بنى ساعده گرد آمده بودند به خوبى نشان مى‏دهد که در آن روز چگونه از رازها پرده بر افتاد وتعصبهاى قومى وعشیره اى وافکار جاهلى بار دیگر خود را از خلال گفت وگوهاى یاران پیامبرصلى الله علیه و آله و سلم نشان داد وروشن شد که هنوز تربیت اسلامى در جمعى از آنان نفوذ نکرده، اسلام وایمان جز سرپوشى بر چهره جاهلیت ایشان نبوده است. بررسى این واقعه تاریخى به خوبى مى‏رساند که هدف از آن اجتماع وآن سخنرانیها وپرخاشها، جز منفعت طلبى نبوده است وهرکس مى‏کوشید که لباس خلافت را، که باید بر اندام شایسته ترین فرد امت پوشیده شود، بر اندام خود بپوشد.آنچه که در آن انجمن مطرح نبودمصالح اسلام ومسلمانان بود وتفویض امر به شایسته ترین فرد امت که با تدبیر خردمندانه ودانش وسیع وروح بزرگ واخلاق پسندیده خود بتواند کشتى شکسته اسلام را به ساحل نجات رهبرى کند. در آن اوضاع که عقیده اسلامى در قلوب رسوخ نکرده، عادات وتقالید جاهلى هنوز از دماغها بیرون نرفته بود، هرنوع جنگ داخلى ودسته بندى گروهى مایه انحلال جامعه وموجب ازگشت‏بسیارى از مردم به بت پرستى وشرک مى‏شد. 3- از همه روشنتر سخنان حضرت على -علیه السلام در آغاز حوادث سقیفه است. امام در سخنان خود به اهمیت اتحاد اسلامى وسرانجام شوم اختلاف وتفرقه اشاره کرده است. از باب نمونه هنگامى که ابوسفیان مى‏خواست دست‏حضرت على -علیه السلام را به عنوان بیعت‏بفشارد وازاین راه به مقاصد پلید خود برسد، امام رو به جمعیت کرد وچنین فرمود: موجهاى فتنه را با کشتیهاى نجات بشکافید. از ایجاد اختلاف ودودستگى دورى گزینید ونشانه‏هاى فخر فروشى را از سر بردارید... اگر سخن بگویم مى‏گویند بر فرمانروایى حریص است واگر خاموش بنشینم مى‏گویند از مرگ مى‏ترسد.به خدا سوگند علاقه فرزند ابوطالب به مرگ بیش از علاقه کودک به پستان مادر است.اگر سکوت مى‏کنم به سبب علم وآگاهى خاصى است که در آن فرو رفته‏ام واگر شما هم مثل من آگاه بودید به سان ریسمان چاه مضطرب ولرزان مى‏شدید.(6) علمى که امام -علیه السلام از آن سخن مى‏گوید همان آگاهى ازنتایج وحشت آور اختلاف ودودستگى است.او مى‏دانست که قیام وجنگ داخلى به قیمت محو اسلام وبازکشت مردم به عقاید جاهلى تمام مى‏شود. 4- هنگامى که خبر درگذشت پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم در میان قبایل تازه مسلمان منتشر شد گروهى از آنها پرچم ارتداد وبازگشت‏به آیین نیاکان را بر افراشتند وعملا با حکومت مرکزى به مخالفت‏برخاستند وحاضر به پرداخت مالیات اسلامى نشدند.نخستین کارى که حکومت مرکزى انجام داد این بود که گروهى از مسلمانان راسخ وعلاقه مند را براى نبرد با مرتدان بسیج کرد تا بار دیگر به اطاعت از حکومت مرکزى وپیروى از قوانین اسلام گردن نهند ودر نتیجه اندیشه‏ارتداد که کم وبیش در دماغ قبایل دیگر نیز در حال تکوین بود ریشه کن شود. علاوه بر ارتداد بعضى قبایل، فتنه دیگرى نیز در یمامه برپا شد وآن ظهور مدعیان نبوت مانند مسیلمه وسجاح وطلیحه بود. در آن اوضاع واحوال که مهاجرین وانصار وحدت کلمه را از دست داده، قبایل اطراف پرچم ارتداد برافراشته، مدعیان دروغگو در استانهاى نجد ویمامه به ادعاى نبوت برخاسته بودند،هرگز صحیح نبود که امام -علیه السلام پرچم دیگرى برافرازد وبراى احقاق حق خود قیام کند. امام در یکى از نامه‏هاى خود که به مردم مصر نوشته است‏به این نکته اشاره مى‏کند ومى‏فرماید: به خدا سوگند، من هرگز فکر نمى‏کردم که عرب خلافت را از خاندان پیامبرصلى الله علیه و آله و سلم بگیرد یا مرا از آن باز دارد.مرا به تعجب وانداشت جز توجه مردم به دیگرى که دست او را به عنوان بیعت مى‏فشردند. از این رو، من دست نگاه داشتم.دیدم که گروهى از مردم از اسلام بازگشته‏اند ومى‏خواهند آیین محمدصلى الله علیه و آله و سلم را محو کنند.ترسیدم که اگر به یارى اسلام ومسلمانان نشتابم رخنه و ویرانیى در پیکر آن مشاهده کنم که مصیبت واندوه آن بر من بالاتر وبزرگتر از حکومت چند روزه اى است که به زودى مانند سراب یا ابر از میان مى‏رود. پس به مقابله با این حوادث برخاستم ومسلمانان را یارى کردم تا آن که باطل محو شد وآرامش به آغوش اسلام بازگشت.(7) در آغاز خلافت عثمان که شوراى تعیین خلافت‏به نفع عثمان راى داد، امام -علیه السلام رو به اعضاى شورا کرد وگفت: همگى مى‏دانید که من براى خلافت از دیگران شایسته ترم.ولى مادام که امور مسلمانان رو به راه باشد خلافت را رها مى‏کنم; هرچند بر من ستم شود. واگر من نسبت‏به حکومت از خود بى میلى نشان مى‏دهم به جهت درک ثواب وپاداشى است که در این راه وجود دارد.(8) ابن ابى الحدید مى‏گوید: در یکى از روزهایى که على عزلت گزیده، دست روى دست گذاشته بود، بانوى گرامى وى فاطمه زهرا، او را به قیام ونهضت وبازستانى حق خویش تحریک کرد. در همان هنگام صداى مؤذن به نداى «اشهد ان محمدا رسول الله‏» بلند شد. امام رو به همسر گرامى خویش کرد وگفت:آیا دوست دارى که این صدا در روى زمین خاموش شود؟ فاطمه گفت:هرگز. امام فرمود:پس راه همین است که من در پیش گرفته ام.(9) به سبب اهمیت موضوع، قدرى پیرامون آن بحث کرده، نتایج قیام مسلحانه امام -علیه السلام را با ارائه اسناد صحیح بررسى مى‏کنیم. ارزش والاى هدف در میان مسائل اجتماعى کمتر مسئله اى،از حیث اهمیت ونیاز به دقت،به پایه مدیریت ورهبرى مى‏رسد.شرایط رهبرى آنچنان دقیق وحایز اهمیت است که در یک اجتماع بزرگ، تنها چند نفر انگشت‏شمار واجد آن مى‏شوند. در میان همه نوع رهبرى، شرایط رهبران آسمانى به مراتب سنگینتر ووظایف آنان بسیار خطیرتر از شرایط ووظایف رهبران اجتماعى است که با گزینش جامعه چنین مقام وموقعیتى را به دست مى‏آورند. در رهبریهاى الهى ومعنوى هدف بالاتر وارجمندتر از حفظ مقام وموقعیت است ورهبر براى این برانگیخته مى‏شود که به هدف تحقق بخشد وچنانچه بر سر دو راهى قرار گیرد وناچار شود که یکى را رها کرده دیگرى را برگزیند، براى حفظ اصول واساس هدف، باید از رهبرى دست‏بردارد وهدف را مقدستر از حفظ مقام وموقعیت رهبرى خویش بشمارد. امیر مؤمنان -علیه السلام نیز پس از درگذشت پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم با این مسئله مهم روبرو شد. زیرا هدف از رهبرى وفرمانروایى او پرورش نهالى بود که به وسیله پیامبر گرامیصلى الله علیه و آله و سلم در سرزمین حجاز غرس شده بود;نهالى که باید به مرور زمان به درختى برومند وبارور مبدل شود وشاخه‏هاى آن بر فراز تمام جهان سایه بگستراند ومردم در زیر سایه آن بیارامند واز ثمرات مبارکش بهره مند شوند. امام -علیه السلام پس از درگذشت پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم تشخیص داد که در موقعیتى قرار گرفته است که اگر اصرار به قبضه کردن حکومت وحفظ مقام خود کند اوضاعى پیش مى‏آید که زحمات پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم وخونهاى پاکى که در راه هدف مقدس آن حضرت ریخته شده است‏به هدر مى‏رود. عقده‏ها وکینه‏هاى دیرینه جامعه اسلامى در آن ایام چنان دچار اختلاف نظر ودودستگى شده بود که یک جنگ داخلى ویک خونریزى کوچک موجب انفجارهایى در داخل وخارج مدینه میشد.بسیارى از قبایلى که در مدینه یا بیرون از آن زندگى مى‏کردند نسبت‏به حضرت على -علیه السلام بى مهر بوده، کینه او را سخت‏به دل داشتند.زیرا حضرت على -علیه السلام بودکه پرچم کفر این قبایل را سرنگون کرده، قهرمانانشان ر ا به خاک ذلت افکنده بود.اینان، هرچند بعدها پیوند خود را با اسلام محکمتر کرده، به خداپرستى وپیروى از اسلام تظاهر مى‏کردند، ولى در باطن بغض وعداوت خود را نسبت‏به مجاهدان اسلام محفوظ داشتند. در چنان موقعیتى اگر امام -علیه السلام از طریق توسل به قدرت وقیام مسلحانه در صدد اخذ حق خویش بر مى‏آمد به نتایج زیر منجر مى‏شد: 1- در این نبرد امام -علیه السلام بسیارى از یاران وعزیزان خود را که از جان ودل به امامت ورهبرى او معتقد بودند از دست مى‏داد. البته هرگاه با شهادت این افراد حق به جاى خود بازمى گشت جانبازى آنان در راه هدف چندان تاسفبار نبود، ولى چنانکه خواهیم گفت، با کشته شدن این افراد حق به صاحب آن باز نمى‏گشت. 2- نه تنها حضرت على -علیه السلام عزیزان خود را از دست مى‏داد بلکه قیام بنى هاشم ودیگر عزیزان ویاران راستین حضرت على سبب مى‏شد که گروه زیادى از صحابه پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم که به خلافت امام -علیه السلام راضى نبودند وبه آن تن نمى‏دادند نیز کشته شوند ودر نتیجه قدرت مسلمانان در مرکز به ضعف مى‏گرایید.این گروه، هرچند در مساله رهبرى در نقطه مقابل امام -علیه السلام موضع گرفته بودند، ولى در امور دیگر اختلافى با آن حضرت نداشتند وقدرتى در برابر شرک وبت پرستى ومسیحیت ویهودیت‏به شمار مى‏رفتند. 3- براثر ضعف مسلمانان، قبایل دور دست که نهال اسلام در سرزمین آنها کاملا ریشه ندوانیده بود به گروه مرتدان ومخالفان اسلام پیوسته، صف واحدى تشکیل مى‏داد وچه بسا بر اثر قدرت مخالفان ونبودن رهبرى صحیح در مرکز، چراغ توحید براى ابد به خاموشى مى‏گرایید. امیر مؤمنان -علیه السلام این حقایق تلخ ودردناک را از نزدیک لمس مى‏کرد ولذا سکوت را بر قیام مسلحانه ترجیح مى‏داد.خوب است این مطالب را از زبان خود امام -علیه السلام بشنویم. عبد الله بن جناده مى‏گوید: من در نخستین روزهاى زمامدارى على از مکه وارد مدینه شدم ودیدم همه مردم در مسجد پیامبر دور هم گرد آمده‏اند ومنتظر ورود امام هستند.پس ازمدتى على، در حالى که شمشیر خود را حمایل کرده بود، از خانه بیرون آمد.همه دیده‏ها به سوى او دوخته شده بود تا اینکه در مسند خطابه قرار گرفت وسخنان خود را پس از حمد وثناى خداوند چنین آغاز کرد: هان اى مردم، آگاه باشید هنگامى که پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم از میان ما خت‏بربست لازم بود که کسى با ما در باره حکومتى که او پى ریزى کرد نزاع نکندوبه آن چشم طمع ندوزد، زیرا ما وارث وولى وعترت او بودیم.اما برخلاف انتظار، گروهى از قریش به حق ما دست دراز کرده، خلافت رااز ما سلب کردند واز آن خود قرار دادند. به خدا سوگند، اگر ترس از وقوع شکاف واختلاف در میان مسلمانان نبود وبیم آن نمى‏رفت که بار دیگر کفر وبت پرستى به ممالک اسلامى باز گردد واسلام محو ونابود شود، وضع ما غیر این بود که مشاهده مى‏کنید.(10) کلبى مى‏گوید: هنگامى که على -علیه السلام براى سرکوبى پیمان شکنانى مانند طلحه وزبیر عازم بصره شد خطبه اى به شرح زیر ایراد کرد: هنگامى که خداوند پیامبر خود را قبض روح کرد قریش، با خودکامگى، خود را بر ما مقدم شمرد وما را از حقمان بازداشت.ولى من دیدم که صبر وبردبارى بر این کار بهتر از ایجاد تفرقه میان مسلمانان وریختن خون آنان است.زیرامردم به تازگى اسلام را پذیرفته بودند ودین مانند مشک سرشار از شیر بود که کف کرده باشد،وکمترین سستى آن را فاسد مى‏کرد وکوچکترین فرد آن را واژگون مى‏ساخت.(11) ابن ابى الحدید، که هم به حضرت على -علیه السلام مهر مى‏ورزد وهم نسبت‏به خلفا تعصب دارد، در باره کینه‏هاى ریشه دار گروهى از صحابه نسبت‏به امیر المؤمنین -علیه السلام چنین مى‏نویسد: تجربه ثابت کرده است که مرور زمان سبب فراموشى کینه‏ها وخاموشى آتش حسد وسردى دلهاى پرکینه مى‏شود.گذشت زمان سبب مى‏شود که نسلى بمیرد ونسل دیگر جانشین آن گردد ودر نتیجه کینه‏هاى دیرینه به صورت کمرنگ از نسل قبل به نسل بعد منتقل شود. روزى که حضرت على بر مسند خلافت نشست‏بیست وپنج‏سال از رحلت پیامبر مى‏گذشت وانتظار مى‏رفت که در این مدت طولانى عداوتها وکینه‏ها به دست فراموشى سپرده شده باشد. ولى برخلاف انتظار، روحیه مخالفان حضرت على پس از گذشت ربع قرن عوض نشده بود وعداوت وکینه اى که در دوران پیامبر وپس از درگذشت وى نسبت‏به حضرت على داشتند کاهش نیافته بود.حتى فرزندان قریش ونوباوگان وجوانانشان، که شاهد حوادث خونین معرکه‏هاى اسلام نبودند وقهرمانیهاى امام را در جنگهاى بدر واحد و... بر ضد قریش ندیده بودند، به سان نیاکان خود سرسختانه با حضرت على عداوت مى‏ورزیدند وکینه او را به دل داشتند. ...چنانچه امام، با این وضع، پس از درگذشت پیامبر بر مسند خلافت تکیه مى‏زد وزمام امور را به دست مى‏گرفت آتشى در درون مخالفان او روشن مى‏شد وانفجارهایى رخ مى‏داد که نتیجه آن جز محو اسلام ونابودى مسلمانان وبازگشت جاهلیت‏به ممالک اسلامى نبود.(12) امام -علیه السلام در یکى از سخنرانیهاى خود به گوشه اى از نتایج قیام مسلحانه خود اشاره کرده، مى‏فرماید: پس از درگذشت پیامبر در کار خویش اندیشیدم.در برابر صف آرایى قریش جز اهل بیت‏خود یار ویاورى ندیدم.پس به مرگ آنان راضى نشدم وچشمى را که در آن خاشاک رفته بود فرو بستم وبا گلویى که استخوان در آن گیر کرده بود نوشیدم وبر گرفتگى راه نفس وبر حوادث تلختر از زهر صبر کردم.(13) اتحاد مسلمانان اتحاد مسلمانان از بزرگترین آمال وآرزوهاى امام -علیه السلام بود.او به خوبى مى‏دانست که این اتحاد در زمان پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله و سلم سبب شده بود که رعب عجیبى در دل امپراتوران جهان وقدرتهاى بزرگ رخنه کند واسلام به سرعت رشد ونمو کرده، گسترش یابد. ولى اگر این وحدت به جهت مسئله رهبرى از بین مى‏رفت مسلمانان دچار انواع گرفتاریها واختلافات مى‏شدند وبالاخص گروهى از قریش که به کسوت اسلام در آمده بودند دنبال بهانه بودند تا ضربت اساسى خود را بر پیکر اسلام وارد سازند. در میان مهاجران، ماجراجویانى به نام سهیل بن عمرو، حارث بن هشام، عکرمة بن ابى جهل و... بودند که مدتها از دشمنان سرسخت مسلمانان وبه ویژه انصار به شمار مى‏رفتند، ولى سپس، به عللى ودر ظاهر، کفر وبت پرستى را ترک کردند واسلام آوردند.وقتى انصار، پس از شکست در سقیفه، به هوادارى امام -علیه السلام برخاستند ومردم را به پیروى از او دعوت کردند، این افراد ماجراجو بى اندازه ناراحت‏شدند واز دستگاه خلافت‏خواستند که تیره خزرج از انصار را باید براى بیعت دعوت کند واگر از بیعت‏سرباز زدند با آنها به نبرد برخیزد. هریک از سه نفر مذکور در اجتماع بزرگى سخنرانى کرد.ابوسفیان نیز به آنان پیوست! در برابر آنان، خطیب انصار به نام ثابت‏بن قیس به انتقاد از مهاجران برخاست وبه سخنان آنان پاسخ داد. جنگ میان مهاجرین وانصار، به صورت ایراد خطابه وشعر، تا مدتى ادامه داشت. متن سخنان واشعار طرفین را ابن ابى الحدید در شرح خود آورده است.(14) با در نظر گرفتن این اوضاع روشن مى‏شود که چرا امام -علیه السلام سکوت را بر قیام مسلحانه ترجیح داد وچگونه با حزم وتدبیر، کشتى طوفان زده اسلام را به ساحل نجات رهبرى کرد. واگر علاقه به اتحاد مسلمانان نداشت وعواقب وخیم اختلاف و دودستگى را پیش بینى نمى‏کرد، هرگز اجازه نمى‏داد مقام رهبرى از آن دیگران باشد. در همان روزهاى سقیفه، یک نفر از بستگان حضرت على -علیه السلام اشعارى در مدح او سرود که ترجمه‏آنها چنین است: من هرگز فکر نمى‏کردم که رهبرى امت را از خاندان هاشم واز امام ابوالحسن سلب کنند. آیا حضرت على نخستین کسى نیست که بر قبله شما نماز گزارد؟ آیا داناترین شما به قرآن وسنت پیامبر او نیست؟ آیا وى نزدیکترین فرد به پیامبر نبود؟ آیا او کسى نیست که جبرئیل او را در تجهیز پیامبر یارى کرد؟(15) هنگامى که امام -علیه السلام از اشعار او آگاه شد قاصدى فرستاد که او را از خواندن اشعار خویش باز دارد وفرمود: «سلامة الدین احب الینا من غیره‏». سلامت اسلام از گزند اختلاف، براى ما از هر چیز خوشتر است. در جنگ صفین مردى از قبیله‏بنى اسد از امام -علیه السلام سؤال کرد:چگونه قریش شما را از مقام خلافت کنار زدند؟حضرت على -علیه السلام از سؤال بى موقع او ناراحت‏شد، زیرا گروهى از سربازان امام به خلفا اعتقاد داشتند وطرح این مسائل در آن هنگام موجب دو دستگى در میان صفوف آنان مى‏شد.لذا امام -علیه السلام پس از ابراز ناراحتى چنین فرمود: به احترام پیوندى که با پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم دارى وبه سبب اینکه هر مسلمانى حق پرسش دارد، پاسخ تو را به اجمال مى‏گویم.رهبرى امت از آن ما بود وپیوند ما با پیامبر از دیگران استوارتر بود، اما گروهى بر آن بخل ورزیدند وگروهى از آن چشم پوشیدند. داور میان ما وآنها خداست وبازگشت همه به سوى اوست.(16) اینها بعضى از علل سکوت امیرمؤمنان حضرت على -علیه السلام بود که به سبب حفظ اساس اسلام، دست از حق خود کشید وبیست وپنج‏سال جرعه‏هاى تلختر از زهر نوشید. پى‏نوشتها: 1- الامامة والسیاسة، ج‏1، ص 11. 2- احتجاج طبرسى، ج‏1، ص 95. 3- نهج البلاغه عبده، خطبه 168:«ایها الناس ان احق الناس بهذا الامر اقواهم علیه...». 4- الامامة والسیاسة، ج‏1، ص 12. 5- الامامة والسیاسة، ج‏1، ص 12 وشرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج‏2، ص‏47، نقل از نامه معاویه. 6- نهج البلاغه، خطبه 5. 7- نهج البلاغه عبده، نامه 62. 8- نهج البلاغه عبده، خطبه 71. 9- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج‏11، ص‏113. 10- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج‏1، ص‏307. 11- همان، ج‏8، ص 30. 12- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج‏11، ص 114(خطبه 311). 13- فنظرت فاذا لیس لی معین الا اهل بیتی فضننت‏بهم عن الموت واغضیت على القذى و شربت على الشجى و صبرت على اخذ الکظم و على امر من طعم العلقم. نهج البلاغه عبده، خطبه‏26. قریب این مضمون در خطبه 212 نیز آمده است. 14- ر.ک.شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید،ج‏6، ص‏45-23. 15- همان، ج‏6، ص 21. 16- نهج البلاغه عبده، خطبه‏157. فروغ ولایت ص‏155 آیت الله شیخ جعفر سبحانى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠۸ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

دفاع فاطمه(س) از على(ع)

ابوبکر به خلافت گزیده شد.دنیاطلبان على را واگذاردند،و از گرد او پراکنده شدند.در آن روز تنها کسى که مى‏توانست به دفاع از سنت رسول برخیزد،دختر پیغمبر بود وتنها جایى که دادخواست در آنجا مطرح مى‏شد مسجد مسلمانان. دختر پیغمبر به مسجد آمد خطبه‏اى سراسر موعظت،حق طلبى و ارشاد بر آن مردم خواند.متن و ترجمه این خطبه را از روى اسناد دست اول در کتاب زندگانى آن بانوى بزرگوار آورده‏ام . (1) در اینجا سطرى چند از آن را که مناسب مقام است مى‏نویسم: «چون خداى تعالى همسایگى پیمبران را براى رسول خویش گزید،دورویى آشکار شد و کالاى دین بى‏خریدار.هر گمراهى دعویدار،و هر گمنامى سالار،و هر یاوه‏گویى در کوى و برزن در پى گرمى بازار.شیطان از کمینگاه خود سر برآورد،و شما را به خود دعوت کرد،و دید چه زود سخنش را شنیدید و سبک در پى او دویدید.و در دام فریبش خزیدید،و به آواز او رقصیدید.هنوز دو روزى از مرگ پیغمبرتان نگذشته و سوز سینه ما خاموش نگشته،آنچه نبایست،کردید و آنچه از آنتان نبود،بردید و بدعتى بزرگ پدید آوردید.به گمان خود خواستید فتنه برنخیزد و خونى نریزد اما در آتش فتنه افتادید و آنچه کشتید به باد دادید.» در آن مجلس که نیمى مجذوب و نیمى مرعوب بودند،این سخنان آتشین که از دلى داغدار،حق طلب و سنت دوست برمى‏خاست چه اثرى نهاد؟خدا مى‏داند. در سندهاى دست اول جز اشارات مبهم نمى‏بینیم.آن اندازه روشن است که اساس گفته او را نادیده گرفته،سخن را به میراث کشاندند.حالى که او آن خطبه را براى گرفتن چند اصله خرما و چند من گندم نخواند.خاندانى که از گلوى خود مى‏برند و گرسنگان را سیر مى‏کنند،براى شکم فرزندانشان اشک نمى‏ریزند.آنچه او مى‏خواست زنده نگاهداشتن سنت بود و بر پا بودن عدالت.مى‏ترسید جاهلیت که زیر پوشش مساوات اسلام خفته است سربرآورد و مفاخرت‏هاى قبیله‏اى از نو زنده گردد.امروز بنى تیم پیش افتاد،فردا نوبت به بنى عدى برسد و از آن پس به خاندان امیه و ابوسفیان که تا نیرو داشتند با اسلام جنگیدند و چون راهى دیگر پیش پاى خود ندیدند به دل نه،که به زبان‏مسلمان شدند. دختر پیغمبر سخنانى دیگر نیز با زنانى که به بیمارپرسى آمده بودند گفت.سخنانى که از آینده نزدیک خبر مى‏داد و از بدعت‏ها که در دین پدید مى‏گردد و از اسلام که فراموش مى‏شود و از جاهلیت دیرین که روى کار مى‏آید: «واى بر آنان،چرا نگذاشتند حق در مرکز خود قرار یابد و خلافت بر پایه نبوت استوار ماند .آنجا که فرود آمد نگاه جبرئیل امین است و بر عهده على که عالم بر امور دنیا و دین است؟به خدا سوگند اگر پاى در میان مى‏نهادند،و على را بر کارى که پیغمبر به عهده او نهاد مى‏گذاردند،آسان آسان آنان را به راه راست مى‏برد،و حق هر یک را بدو مى‏سپرد.چنانکه کسى زیانى نبیند و هر کس میوه آنچه کشته است بچیند.تشنگان عدالت از چشمه معدلت او سیر و زبونان در پناه صولت او دلیر مى‏گشتند.» (2) پى‏نوشتها: 1.زندگانى فاطمه زهرا(س)،ص 135ـ .126 2.همان،ص .151 على از زبان على ص 36 جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٧ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

هجرت به مدینه

کسانى که با تاریخ اسلام آشنایند مى‏دانند،در روزگارى که از آن سخن مى‏گوییم،در مکه نه قانونى بود که امنیت اجتماعى را نگهبان باشد،و نه دینى که مردم را از کار زشت‏باز دارد.قبیله‏ها به آئین سنتى خود زندگى مى‏کردند،و آنان که در مکه مى‏زیستند با یکدیگر پیمان‏هایى داشتند. از جمله آنکه هیچ قبیله‏اى با قبیله دیگر درنیفتد.و آنجا که لازم است،باید از یکدیگر حمایت کنند. با گرویدن تدریجى مردم مکه به مسلمانى،پایدارى این پیمانها مشکل گشت و قریش خطر را نزدیک دید. جوانانى از خاندان‏هاى گوناگون مسلمان مى‏شدند،در حالیکه پدرانشان بر شرک بودند،زنى از تیره‏اى مسلمان مى‏شد،شوى او که از تیره دیگر بود در کفر به سر مى‏برد.برادرى در کنار پیغمبر ایستاده بود و برادرش با پیغمبر دشمنى مى‏کرد.نتیجه آنکه پیوندها هر روز سست‏تر مى‏گردید و بر نگرانى سران قبیله‏ها مى‏افزود. هر چه مسلمانى در خاندان‏ها پیشتر مى‏رفت،این شکاف فراخى بیشترى مى‏یافت.قریش که پیرامون مکه مى‏زیست و قصى(پسر کلاب جد آنان)ایشان را به درون شهر مکه آورد بازرگانى مکه را در اختیار گرفته بود.کاروان آنان سالى دو بار به جنوب و شمال عربستان مى‏رفت و سود سرشارى نصیبشان مى‏گشت.معروف است که پول جاى امن مى‏خواهد،اما مکه اندک اندک امنیت‏خود را از دست مى‏داد.هر چه مى‏گذشت‏ثروتمندان بر زوال ثروت خویش بیشتر مى‏ترسیدند.چنانکه در دیگر کتابها نوشته‏ام قریش از اینکه محمد(ص)مردم را به خداى یگانه مى‏خواند بیمى نداشت،چرا که بتان را از روى اعتقاد ارزشى نمى‏نهاد.اما در میان آنچه پیغمبر از زبان وحى بر مردم مى‏خواند آیه‏هایى بود که از آن مى‏ترسیدند،و آن را براى ثروت خود تهدیدى مى‏دیدند;سفارش یتیمان،سخت نگرفتن بر بردگان،پرهیز از اندوختن مال و رعایت‏حال عیال. ناچار براى زدودن این خطر بتان را وسیلت‏ساختند،و بگوش مردم درانداختند که محمد(ص) خدایان را دشنام مى‏دهد.بدین رو هر روز بر نو مسلمانان سخت گرفتند و بر سخت‏گیرى افزودند. رسول خدا به مسلمانان رخصت رفتن به حبشه را داد.سران قریش تنى چند را نزد پادشاه حبشه فرستادند و از او خواستند آنان را به این فرستادگان بسپارد.اما جعفر پسر ابوطالب در مجلس پادشاه وى را از دعوت محمد(ص)آگاه ساخت و او پس از شنیدن آیه‏هائى از قرآن،اسلام را ستود و توطئه قریش به نتیجه نرسید و مهاجران همچنان نزد نجاشى ماندند.در بندان بنى هاشم در شعب ابوطالب هم سودى نداشت.دشوارتر آنکه یثرب پذیره مسلمانى شد.روبرو شدن با این پیش آمد براى مردم مکه آسان نبود.اکنون جنوبیان مى‏خواهند سرورى را از شمالیان بگیرند و مشتى کشاورز و دسته‏اى خداوندان شتران آبکش بر قریش ریاست کند.چنین کارى پذیرفتنى نیست.چه باید کرد؟تا محمد کشته نشود این شعله خاموش نخواهد شد.اما اگر او را بکشند بنى‏هاشم خون‏خواه اویند و هر خانواده از آنها با خانواده‏هایى پیوند دارد،درگیرى میان قریش پدید مى‏آید و آرامش به هم مى‏خورد.راهى دیگر باید جست.یک دو تن نمى‏توانند این گره را بگشایند،باید در این باره به مشورت پرداخت.سران خانواده‏ها در(دار الندوه)که مجلس شوراى آنان بود گرد آمدند.پس از گفتگوى بسیار که تفصیل آن در کتاب‏هاى سیره از جمله سیره ابن هشام (1) آمده است،همگان بر این اقدام یک سخن شدند که از هر قبیله جوانى چابک بگزینند و هر یک از آنان‏شمشیرى برنده در دست گیرد،شب هنگام بر محمد درآیند و به یکبار شمشیر خود بر او زنند تا تنى خاص کشنده او نباشد.چون چنین کنند بنى‏هاشم نمى‏توانند با همه قبیله‏ها درافتند،ناچار به خون‏بها گردن مى‏نهند. جبرئیل رسول خدا را آگهى داد که باید این شب در بستر خود نخوابى.رسول خدا على را گفت: -«در جاى من بخواب و به تو آسیبى نخواهد رسید.» على پرسید: -«اگر من جاى تو بخوابم تو در امان خواهى ماند.» گفت:«بلى.» على لبخندى بر لب آورد و سجده گذارد.آیه و من الناس من یشرى نفسه ابتغاء مرضاة الله (2) درباره على در این حادثه نازل شد.میبدى نویسد:«و گفته‏اند که این آیت در شان امیر المؤمنین على بن ابى طالب آمد.آنگه که مصطفى هجرت کرد و على را بر جاى خواب خود مى‏خوابانید» (3) اما بیشتر مفسران سنى نزول آیه را درباره دیگران نوشته‏اند. ابن هشام نوشته است:«رسول خدا(ص)بیرون آمد و مشتى خاک برداشت و بر سر آن گروه پاشید و آیه‏هاى نخست تا نه سوره یس را خواند و آنان از بیرون رفتن وى آگاه نشدند.على(ع)در مکه ماند تا امانت مردمان را که نزد پیغمبر نهاده بودند به خداوندان آن برگرداند،چرا که هر کس را امانتى بود و خواستى ضایع نشود نزد او مى‏نهاد.» (4) رسول خدا(ص)اندکى پس از آنکه به مدینه رسید ابو واقد لیثى را با نامه‏اى به مکه فرستاد و از على خواست‏به یثرب آید. على با فاطمه دختر پیغمبر و فاطمه مادر خود و فاطمه دختر زبیر بن عبد المطلب که‏مورخان از آنان به فواطم تعبیر مى‏کنند،روانه مکه شد.در میان راه گروهى از مشرکان مکه راه را بر او گرفتند.على(ع)با آنان درافتاد و یکى از آنان را که جناح مولاى حرب بن امیه بود از پا درآورد و مانده آنان پراکنده شدند و على با همراهان سالم به یثرب درآمد. پى‏نوشتها: 1.ج 2،ص 92 به بعد. 2.بقره:207. 3.کشف الاسرار،ج 1،ص 554. 4.سیره ابن هشام،ج 2،ص 98. على از زبان على یا زندگانى امیرالمومنین(ع) صفحه 14 دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٦ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

دوران کودکى

هرگاه مجموع عمر امام -علیه السلام را به پنج‏بخش قسمت کنیم، نخستین بخش آن را زندگى امام پیش از بعثت پیامبر تشکیل مى‏دهد. عمر امام در این بخش از ده سال تجاوز نمى‏کند، زیرا لحظه‏اى که حضرت على -علیه السلام دیده به جهان گشود بیش از سى سال از عمر پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نگذشته بود; و پیامبر در سن چهل سالگى به رسالت مبعوث شد. (1) حساسترین حوادث زندگى امام در این بخش همان شکل گیرى شخصیت‏حضرت على -علیه السلام وتحقق ضلع دوم از مثلث‏شخصیت وى به وسیله پیامبر است. این بخش از عمر، براى هر انسانى، از لحظه‏هاى حساس وارزنده زندگى او شمرده مى‏شود. شخصیت کودک در این سن، همچون برگ سفیدى، آماده پذیرش هر شکلى است که بر آن نقش مى‏شود; واین فصل از عمر، براى مربیان وآموزگاران، بهترین فرصت است که روحیات پاک وفضایل اخلاق کودک را که دست آفرینش در نهاد او به ودیعت نهاده است پرورش دهند واو را با اصول انسانى وارزشهاى اخلاقى وراه ورسم زندگى سعادتمندانه آشنا سازند. پیامبر عالیقدر اسلام، به همین هدف عالى، تربیت‏حضرت على -علیه السلام را پس از تولد او به عهده گرفت. هنگامى که مادر حضرت على -علیه السلام نوزاد را خدمت پیامبر آورد با علاقه شدید آن حضرت نسبت‏به کودک روبرو شد. پیامبر از وى خواست که گهواره حضرت على را در کنار رختخواب او قرار دهد از این جهت، زندگانى امام از روزهاى نخست‏با لطف خاص پیامبر توام شد. نه تنها پیامبر گهواره حضرت على را در موقع خواب حرکت مى‏داد، بلکه در مواقعى از روز بدن او را مى‏شست وشیر در کام او مى‏ریخت، ودر موقع بیدارى با او با کمال ملاطفت‏سخن مى‏گفت.گاهى او را به سینه مى‏فشرد ومى‏گفت: این کودک برادر من است ودر آینده ولى ویاور ووصى وهمسر دختر من خواهد بود. به سبب علاقه‏اى که به حضرت على داشت هیچ گاه از او جدا نمى‏شد وهر موقع از مکه براى عبادت به خارج شهر مى‏رفت‏حضرت على -علیه السلام را همچون برادر کوچک یا فرزند دلبندى همراه خود مى‏برد. (2) هدف از این مراقبتها این بود که دومین ضلع مثلث‏شخصیت‏حضرت على -علیه السلام، که همان تربیت است، به وسیله او شکل گیرد وهیچ کس جز پیامبر در این شکل گیرى مؤثر نباشد. امیر مؤمنان در سخنان خود خدمات ارزنده پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم را یاد کرده، مى‏فرماید: و قد علمتم موضعی من رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم بالقرابة القریبة والمنزلة الخصیصة، وضعنی فی حجره و انا ولد یضمنی الى صدره و یکنفنی فی فراشه و یمسنی جسده و یشمنی عرفه و کان یمضغ الشی‏ء ثم یلقمنیه. (3) شمااى یاران پیامبر، از خویشاوندى نزدیک من با رسول خدا ومقام (احترام)مخصوصى که نزد آن حضرت داشتم کاملا آگاه هستید ومى‏دانید که من در آغوش پر مهر او بزرگ شده ام; هنگامى که نوزاد بودم مرا به سینه خود مى‏گرفت ودر کنار بستر خود از من حمایت مى‏کرد ودست‏بر بدن من مى‏مالید، ومن بوى خوش او را استشمام مى‏کردم، و او غذا در دهان من مى‏گذاشت. پى‏نوشت‏ها: 1- برخى مانند ابن خشاب در کتاب موالید الائمة مجموع عمر على -علیه السلام را شصت وپنج ومقدار عمر آن حضرت را پیش از بعثت دوازده سال دانسته است. به کتاب کشف الغمة نگارش مورخ معروف على بن عیسى اربلى(متوفاى سال‏693ه.ق) ج‏1، ص 65 مراجعه شود. 2- کشف الغمة، ج‏1، ص‏90. 3- نهج البلاغه عبده، ج‏2، ص‏182، خطبه قاصعه. فروغ ولایت ص‏16 آیت الله شیخ جعفر سبحانى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٥ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

ساقى حوض کوثر

وصف حوض و منزلت امیر مؤمنان علیه السلام در کنار آن شیخ صدوق رحمه الله گوید:اعتقاد ما درباره حوض آن است که آن حق است،و پهناى آن به فاصله میان أیله و صنعاء (1) است،و آن حوض پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم است و در آن جامهایى به تعداد ستارگان آسمان قرار دارد،و سرپرست و مسئول آن در روز قیامت امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام است که دوستانش را از آن سیراب و دشمنانش را از آن دور مى‏سازد،هر که جرعه‏اى از آن بنوشد هیچ گاه تشنه نخواهد گشت (2) . 1ـابو ایوب انصارى گوید:نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم بودم و از آن حضرت درباره حوض سؤال شد،فرمود:اینک که درباره حوض از من پرسیدید شما را از آن خبر دهم:حوض چیزى است که خداوند از میان پیامبران مرا بدان گرامى داشته است،عرض آن به فاصله میان ایله و صنعاء است،دو نهر از آب در آن مى‏ریزد،آبش از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‏تر،بسترش از مشک خوشبوست و سنگریزه‏هایش در و یاقوت است.پروردگارم شرط کرده است که کسى به آن‏وارد نشود مگر آنان که داراى نیتهایى درست و دلهایى پاکند،آنان که در حال توانگرى و فراخ دستى حقوقى را که بر عهده دارند مى‏پردازند و در حال نیاز و تنگدستى حق قانونى خود را نمى‏گیرند،و پس از من تسلیم وصى من خواهند بود.آن گاه وصى من غیر شیعیان خود را از آن دور مى‏کند همان گونه که آدمى شتر گر را از میان شترهاى خود دور مى‏سازد. (3) 2ـعبد الله بن عباس گوید:چون سوره کوثر بر رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم نازل شد،على بن ابى طالب به آن حضرت گفت:اى رسول خدا،کوثر چیست؟فرمود:نهرى است که خداوند مرا بدان گرامى داشته است.على گفت:اى رسول خدا،این نهر شریفى است،آن را براى ما توصیف کن.فرمود:آرى اى على،کوثر نهرى است که در زیر عرش خدا جارى مى‏شود،آبش از شیر سفیدتر،از عسل شیرین‏تر و از کره نرم‏تر،سنگریزه‏هایش زبرجد و یاقوت و مرجان،گیاههایش زعفران و خاکش مشک خوشبو،و اساس و بنیانش زیر عرش خداست.آن گاه رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم دست بر پهلوى على امیر مؤمنان علیه السلام زد و فرمود:اى على،این نهر از آن من و تو و از آن دوستان تو پس از من است. (4) 3ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم در حدیثى طولانى فرمود:اى على،تو نخستین کسى هستى که با من از زمین بیرون مى‏آیى‏[و تو نخستین کسى هستى که با من برانگیخته مى‏شوى‏]،و تو نخستین کسى هستى که با من از صراط مى‏گذرى،و پروردگار بزرگ من به عزت خود سوگند خورده که کسى از گردنه صراط عبور نکند مگر آن که سند ولایت تو و ولایت امامان از اولاد تو را همراه داشته باشد،و تو نخستین کسى هستى که بر حوض من وارد مى‏شوى،دوستانت را از آن‏سیراب مى‏سازى و دشمنانت را از آن مى‏رانى،و تو یار و همراه منى آن گاه که در مقام محمود (مقام شفاعت) بایستم،ما درباره دوستانمان شفاعت مى‏کنیم و شفاعت ما درباره آنان پذیرفته مى‏شود.و تو نخستین کسى هستى که داخل بهشت مى‏شوى در حالى که پرچم مرا به دست دارى و آن لواى حمد است که هفتاد شکاف دارد و هر شکافى پهناورتر از خورشید و ماه است،و تو صاحب درخت طوبى در بهشت هستى که تنه‏اش در خانه تو و شاخه‏هایش در خانه شیعیان و دوستان توست . (5) 4ـابو الأسود دئلى از پدرش روایت کرده که گفت:از امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام شنیدم که مى‏فرمود:به خدا سوگند که با همین دو دست کوتاه خود دشمنانمان را از حوض رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم دور مى‏سازم،و دوستانمان بدان در مى‏آیند. (6) 5ـو نیز فرمود:من با رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم و خاندانم بر سر حوض قرار داریم،پس هر که خواستار ماست باید گفتار ما را بگیرد و مانند ما عمل کند،زیرا هر خاندانى برگزیده‏اى دارد و ما را نیز برگزیدگانى است،و ما را شفاعتى است و دوستان ما را نیز شفاعتى است،پس براى دیدار ما بر سر حوض با هم رقابت کنید،که ما دشمنانمان را از آن مى‏رانیم و دوستان و اولیاى خود را از آن سیراب مى‏کنیم،هر که جرعه‏اى از آن بنوشد هرگز تشنه نخواهد شد،دو نهر از بهشت در حوض ما سرازیر مى‏شود،یکى از تسنیم و دیگرى از آب زلال و گوارا،بر لبه آن زعفران روییده و سنگریزه‏اش لؤلؤ است و آن کوثر نام دارد. (7) 6ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:اى على،تو برادر،وزیر و صاحب لواى من دردنیا و آخرت و صاحب حوض من هستى،هر که تو را دوست بدارد مرا دوست داشته،و هر که تو را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است. (8) 7ـعبد الرحمن بن قیس رحبى گوید:با امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام بر در قصر (دار الاماره) نشسته بودم که نور خورشید آن حضرت را وادار کرد تا در سایه دیوار قصر پناه گیرد،همین که برخاست تا داخل شود مردى از قبیله همدان دامن حضرتش را گرفت و گفت :اى امیر مؤمنان،مرا حدیثى جامع گو تا خداوند مرا بدان سودى رساند.فرمود:مگر درباره من حدیث بسیارى وجود ندارد؟ (9) یا:مگر این سودمندى در احادیث بسیارى نیست؟) گفت:چرا،ولى مرا حدیثى گو که خداوند بدان سودم رساند. فرمود:دوستم رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم مرا فرمود که:من و شیعیانم وارد حوض مى‏شویم و سیراب و روسپید بیرون مى‏شویم،و دشمنانمان تشنه لب و روسیاه وارد مى‏گردند .این را داشته باش که مشتى از خروار است،تو با همان کسى که دوستش مى‏دارى خواهى بود و همان را که به دست آورده‏اى خواهى داشت،اى برادر همدانى رهایم ساز.این را فرمود و داخل قصر شد. (10) 8ـمردى از منافقان به حضرت رضا علیه السلام گفت:برخى از شیعیان شما بى‏باکانه در کوچه و بازار شراب مى‏خورند!و دیگرى سر راه بر حضرت گرفت و گفت:برخى از شیعیان شما شراب مى‏خورند !چهره حضرت از روى شرم عرق کرد،سپس فرمود:خداوند گرامى‏تر از آن است که گرمى شراب را با دوستى ما خاندان در دل مؤمن جمع آورد،آن گاه لختى صبر کرده و فرمود:و اگر یکى از آنها بدین نکبت گرفتار شد و چنین کرد بى شک پروردگارى مهربان،پیامبرى‏دلسوز،امامى شناسا بر سر حوض و سرورانى براى شفاعت ایستاده را براى خود خواهد یافت. (11) 9ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:پنج چیز درباره على به من داده شده که از دنیا و هر چه در آن است نزد من بهتر است:1ـاو در برابر خدا دور دارنده (یا:در برابر خدا به رو در افتاده) است تا خداوند از حساب آفریدگان فارغ شود.2ـلواى حمد به دست اوست و از آدم گرفته به بعد همه در زیر آن قرار دارند.3ـاو بر سر حوض مى‏ایستد و هر که را از امت من‏[به ولایت‏]بشناسد سیراب مى‏سازد.4ـاوست که‏[پس از مرگ‏]عورت مرا مى‏پوشاند و مرا به خداوند مى‏سپارد.5ـمن هیچ بر او بیم ندارم که بعد از ازدواج دامن بیالاید،و پس از ایمان به کفر گراید. (12) 10ـاز على علیه السلام روایت است که رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:تو نخستین کسى هستى که به بهشت مى‏روى.گفتم:اى رسول خدا،پیش از شما به بهشت مى‏روم؟فرمود:آرى،زیرا تو در آخرت پرچمدار منى چنانکه در دنیا پرچمدار من هستى،و همیشه پرچمدار پیشاپیش حرکت مى‏کند.سپس فرمود:اى على،گویى تو را مى‏بینم که پرچم مرا که لواى حمد است به دست دارى و داخل بهشت شده‏اى،و از آدم گرفته به بعد در زیر آن قرار دارند. (13) پى‏نوشتها: 1ـآیله شهرى است در ساحل بحر قلزم،و صنعاء نام دو جاست یکى در یمن و دیگرى در دمشق.باید دانست که این تعبیر براى نشان دادن بزرگى آن است نه اندازه دقیق آن. 2ـبحار الانوار 8/27 به نقل از رساله اعتقادات صدوق. 3ـبحار الانوار 8/ .28 4ـهمان/ .18 5ـبحار الانوار 39/ .211 6ـهمان/212.و نظیر آن:همان/ .216 7ـتفسیر صافى 5/ .301 8ـبحار الانوار 39/ .216 9ـبنا بر نسخه‏اى دیگر:مگر احادیث بسیارى در اختیار ندارى؟ 10ـامالى شیخ طوسى 1/ .150 11ـعلم الیقین 2/ .603 12ـبحار الانوار 39/ .219 13ـهمان/217.و در ص 213 از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم آورده است که:آدم و همه خلق خدا در روز قیامت در سایه پرچم من قرار دارند. امام على بن ابى‏طالب(ع) ص 567 احمد رحمانى همدانى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٤ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

همتاى فاطمه علیها السلام

پیوند ازدواج از مقدس‏ترین پیوندهاست که دین به ارمغان آورده است.با پیوند ازدواج زندگى دو همسر دگرگون مى‏شود.این پیوند در صورتى از پایدارى بهره‏ور است که دو رکن فیزیکى آن یعنى زن و شوهر همتراز یکدیگر باشند.همترازى در فرهنگ،عقیده،زیبایى و مال و منال و سن و موقعیت اجتماعى در دیدگان و فرهنگ عمومى ملاک است،لیکن دین‏شاخص مهم همترازى را در ایمان و عقیده مى‏داند.اگر دو همسر در ایمان همتراز هم باشند معیارهاى دیگر از اهتمام آن چنانى برخوردار نمى‏باشند.شرح این ماجرا در کتاب فاطمه علیها السلام الگوى زندگى آمده است. (1) آنچه در این بخش مورد توجه است،این که گاهى برخى از افراد از لحاظ معنوى از مقام و مرتبه‏اى بهره‏ور هستند که کمتر افرادى همتا و همتراز آنان قرار مى‏گیرند و گاهى برجستگى افراد آنچنان است که چه بسا همتاى آنان منحصر به فرد مى‏باشد. رسول الله صلى الله علیه و آله فرزندان متعددى دختر و پسر داشت که برخى از دختران وى ازدواج هم نمودند.در مورد آنان رسول الله صلى الله علیه و آله یک برخورد عادى داشت و با خواستگاران هیچ گونه سخت‏گیرى روا نداشت و حتى افرادى چون خلیفه سوم وقتى به خواستگارى آمد دختر خود را به وى تزویج کرد. لیکن دختر دیگر رسول الله صلى الله علیه و آله فاطمه زهرا که سیدة نساء العالمین است امر ازدواجش با سایرین تفاوت مهم دارد.اختیار و تصمیم ازدواج آن نه تنها به دست‏خود دختر و حتى پدر بزرگوارش چون رسول الله صلى الله علیه و آله نمى‏باشد،بلکه عالم غیب در این باره تصمیم مى‏گیرد.افراد فراوانى از صحابه رسول الله صلى الله علیه و آله و قریش بمانند ابوبکر،عمر،عبد الرحمن عوف و...به خواستگارى این دختر آمدند، (2) و با این که از لحاظ اجتماعى برخى از آنها قرابت‏سببى هم با رسول الله صلى الله علیه و آله داشتند.(ابو بکر پدر زن رسول الله صلى الله علیه و آله بود.)و مناسب بود که حضرت با درخواست آنها موافقت مى‏کرد.لیکن با سکوت به تمام خواستگاران جواب رد دادند.این جواب رد به گونه‏اى بود که آنان متوجه شدند که امر ازدواج فاطمه علیها السلام یک موضوع عادى نیست.تصمیم آن به‏عالم غیب و ملکوت ارتباط دارد.که رسول الله صلى الله علیه و آله خود اظهار داشت:ما انا زوجت علیا و لکن الله‏«عز و جل‏»زوجه لیلة اسرى بى عند سدرة المنتهى. (3) «فاطمه را من به همسرى على در نیاوردم بلکه خداى سبحان این پیوند را در شب معراج برقرار نمود.»و نیز اظهار داشت‏خداى سبحان بین من و على پیوند برادرى برقرار نمود و خداى سبحان از بالاى هفت آسمان دخترم را به على بن ابى طالب تزویج نمود:ان الله آخى بینى و بین على بن ابى طالب و زوجه ابنتى من فوق سبع سماواته. (4) این پیوند آسمانى به این خاطر است که زیر آسمان نیلگون تنها على همتاى دختر رسول الله صلى الله علیه و آله مى‏باشد: امام صادق علیه السلام:لو لا ان الله خلق امیر المؤمنین لفاطمة ما کان لها کفو على الارض.«اگر خدا على علیه السلام را نمى‏افرید براى فاطمه علیها السلام همتا وجود نداشت.»این نیز افتخار و فضیلت دیگرى است‏براى على که تنها همتاى دختر رسول الله صلى الله علیه و آله است.در بین صحابه رسول الله صلى الله علیه و آله از مهاجرین و انصار کسى به این فضیلت دست‏رسى ندارد. همگان به این فضیلت قبطه خوردند.که عمر خود اعتراف کرد:سه فضیلت نصیب على شد که اگر یکى از آنها نصیب من مى‏شد برتر بود از شترهاى سرخ موى،ازدواج با فاطمه علیها السلام و پرچم دار بودن جنگ خیبر و آیه نجوا. (5) در هر صورت این پیوند مقدس بین على و فاطمه علیها السلام در سال دوم هجرى اندکى بعد از جنگ بدر برقرار مى‏شود. (6) مراسم ازدواج على علیه السلام پیوند ازدواج با فاطمه افتخار منحصر به فرد براى على مى‏باشد،همانند سبقت در اسلام. (7) این ازدواج نه تنها از جانب غیب پیشنهاد شده است که مراسم آن هم با شرکت ملکوتیان برگذار مى‏شود.خداى سبحان پیشنهاد مى‏دهد،جبرئیل بر این پیوند عقد خطبه مى‏خواند و ملائکه خدا بر آن شهادت مى‏دهند و رسول الله صلى الله علیه و آله به سیادت شکوه آن شهادت مى‏دهد. (8) و فرشتگانى مانند جبرئیل و میکائیل همراه با هفتاد هزار فرشته در مراسم شرکت و جبرئیل و میکائیل تکبیر مى‏گویند.و از همین تکبیر فرشتگان رسم شد در میان مسلمانان که در مراسم عقد و عروسى تکبیر بگویند. (9) پى‏نوشتها: 1.فاطمه علیها السلام الگوى زندگى،ص 143. 2.کشف الغمة،ص 368. 3.بحار،ج 43،ص 104. 4.همان،ص 98. 5.حاشیه تفسیر طبرى،ج 28،ص 24،بحار،ج 41،ص 27. 6.بیشتر تاریخ‏ها ازدواج على و فاطمه را سال دوم هجرى ثبت نموده‏اند،گرچه برخى مانند یعقوبى این پیوند را در سال اول هجرى عنوان مى‏کند.طبرى،ج 2،ص 356،بحار،ج 43،ص 136،مروج الذهب،ج 2،ص 288،یعقوبى،ج 1،ص 360. 7.اسد الغابة،ج 4،ص 109. 8.کشف الغمة،ص 368. 9.بحار،ج 43،ص 104. امام على(ع) الگوى زندگى صفحه 70 حبیب الله احمدى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠۳ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

على در«اصلاب شامخه و ارحام مطهره‏»

یکى از فضائل مهم انسان،فضیلت پدران و مادران است،که مساله‏«وراثت‏»را تشکیل مى‏دهند و کلیه خصائص و شمائل آنان طبق‏«قانون وراثت‏»از طریق‏«ژن‏»ها به فرزندان منتقل مى‏گردد.و این حقیقت را قرآن مجید نیز تایید نموده،و نقش پدر و مادر را یکى از دو عامل (1) مهم سعادت و یا شقاوت مى‏خواند. (2) به اعتقاد ما«شیعه‏»ها حضرات معصومین صلوات الله علیهم از نظر پدر و مادر در تمام زمان‏ها در«اصلاب‏»و«ارحام‏»پاک بوده‏اند،یعنى آباء و اجداد آنان هرگز در غیر مسیر ادیان آسمانى نبوده‏اند،آن بزرگواران هم از طرف پدر و هم از طرف مادر پاک و مطهر مى‏باشند... امیر مؤمنان‏«على بن ابى طالب علیه السلام‏»از جهت پدر و مادر تا حضرت‏«عبد المطلب‏»با پیامبر خدا در یک شاخه قرار گرفته‏اند،و نور آنان از هنگام خلق شدن،پیوسته در«صلب‏»انبیاء الهى و مادران پاک بترتیب از حضرت‏«آدم‏»تا جد بزرگوارشان منتقل شده است،و همه امتیازاتى را که رسول خدا صلى الله علیه و آله داراست، «على بن ابى طالب علیه السلام‏»نیز دارا مى‏باشد،و این موضوع را ما در بحث‏هاى گذشته،به ویژه در فصل یک همین کتاب ثابت کردیم.بنا بر این ما،در مورد اجداد«على علیه السلام‏»تاحضرت عبد المطلب علیه السلام بحثى نداریم. (زیرا حضرت‏«عبد الله‏»و حضرت‏«ابو طالب‏»علیهما السلام که به ترتیب پدران رسول خدا و امیر مؤمنان مى‏باشند از یک پدر و مادر به دنیا آمده‏اند،و در فضائل‏«وراثتى‏»یکسان مى‏باشند) و فقط با اشاره به چند حدیثى توجه شما خوانندگان عزیز را بار دیگر معطوف مى‏داریم: «جابر بن عبد الله انصارى‏»مى‏گوید:در مورد میلاد«امیر المؤمنین علیه السلام‏»از پیامبر خدا سؤال نمودم،آن حضرت در جوابم فرمودند: «لقد سالتنى عن خیر مولود ولد شبیه المسیح (ع) ،ان الله تبارک و تعالى خلق علیا من نورى،و خلقنى من نوره! و کلانا من نور واحد!ثم ان الله عز و جل نقلنا من صلب‏«آدم (ع) »فى اصلاب طاهرة الى ارحام زکیة فما نقلت من صلب الا و نقل على معى،فلم نزل کذلک حتى استودعنى خیر رحم و هى امنة،و استودع علیا خیر رحم و هى فاطمة بنت اسد...» (3) از من از بهترین مولودها سؤال نمودى،مولودى که از جهاتى شبیه‏«مسیح‏»است،خداوند على را از نور من و مرا از نور على آفریده است،ما با هم از یک نور آفریده شده‏ایم،خداوند نور ما را از«صلب‏»حضرت‏«آدم‏»در اصلاب پاک و ارحام پاکیزه قرار داده،و همینطور بوده‏ایم تا اینکه من در بهترین...رحم‏ها رحم‏«آمنه‏»و على نیز در بهترین رحم‏ها رحم‏«فاطمه دختر اسد»قرار گرفتیم... قابل توجه است که در این حدیث‏شریف،هم به یکسان بودن على علیه السلام با پیامبر خدا صلى الله علیه و آله اشاره گردیده،و هم اینکه اجداد و آباء آنان پاک بوده،و در رحم پاکیزه قرار گرفته‏اند،تصریح شده است و این همان اعتقاد شیعه و ادعاى ما است که به آن اشاره نمودیم. و«ابن ابى الحدید»در حدیثى از رسول خدا صلى الله علیه و آله نقل مى‏کنند که فرمودند:«نقلنا من اصلاب الطاهرة الى الارحام الزکیة‏»ما از پدران پاک به مادران پاکیزه منتقل گردیده‏ایم. (4) و در زیارت‏«وارث‏»و احادیث دیگرى که از طریق اهل سنت و تشیع به دست ما رسیده است،کم و بیش به این حقیقت اشاره کرده‏اند،و ما بیش از این به یک مطلب واضح و اتفاقى نمى‏پردازیم. (5) ایمان و فضائل ابو طالب (ع) تاریخ زندگى حضرت‏«ابو طالب‏»سراسر پر از افتخارات بى نظیر است،مردى که پناهگاه دردمندان و محرومان بود،مردى بود که ایثار و اخلاص در وجود او تجسم پیدا کرده بود،ابر مردى که‏«تاریخ‏»فداکارى و استقامت وى را در کسى جز فرزندش‏«امیر المؤمنین‏»سراغ ندارد!! همچنانچه امام اهل‏«سنت‏»مى‏گوید: (6) «ابو طالب‏»و پدرش‏«عبد المطلب‏»بزرگ‏«قریش‏»و امیر و سرور«مکه معظمه‏»بودند و مردم آن سامان و مهاجرین و مسافرین این شهر تاریخى و زائران بیت‏خدا را پذیرائى و رهبرى مى‏کردند. او یک لحظه از خدا غافل نبود،بلکه او از جانشینان حضرت ابراهیم قهرمان توحید بود،و طبق پیشگویى‏هاى انبیاى الهى منتظر نبوت خاتم پیامبران‏«محمد بن عبد الله صلى الله علیه و آله و سلم بوده است.از این جهت رسول خدا پیش از آنکه از مادرش متولد گردد،حضرت ابو طالب علیه السلام به رسالت وى ایمان داشت و هنگام تولد آن حضرت،چون‏«فاطمه بنت اسد»همسر ابو طالب تولد پیامبر اسلام را به اطلاع شوهرش رسانید، و از غرایب امرش در هنگام زایمان او سخن گفت،«ابو طالب‏»فرمودند:از این کارها و چنین نوزادى تعجب مى‏کنى؟صبر کن،سى سال دیگر تو نیز همانند وى را که وزیر و وصیش خواهد بود به دنیا مى‏آورى!!! (7) چون رسول خدا به دنیا آمد پدرش‏«عبد الله‏»از دنیا رفته بود،و لذا کفالت وى را جدش‏«عبد المطلب‏»به عهده گرفت،و هنوز بیش از هفت‏بهار از عمر وى نگذشته بود،که حالت اختصار به جدش پیش آمد،و در لحظات پایان عمر«عبد المطلب‏»که فرزندانش دور او را گرفته بودند،حضرت‏«ابو طالب‏»سرپرستى‏«محمد صلى الله علیه و آله‏»را به عهده گرفت. حضرت‏«ابو طالب‏»که از سن هشت‏سالگى رسول خدا را به خانه خویش منتقل ساخت،و تا سن پنجاه سالگى آن سرور که در قید حیات بود،لحظه‏اى از یارى و حمایت وى دست‏بر نداشت،و او را بر خود و فرزندانش مقدم مى‏داشت!!و خطرهاى‏احتمالى را که متوجه رسول خدا مى‏گردید،خود و فرزندانش با جان و دل مى‏خریدند،و آنچنان فداکارى و ایثار مى‏نمودند که ملائکه و جبرئیل بر آنها مباهات مى‏کردند!!که اینک توجه شما را به چند نمونه حدیثى و تاریخى جلب مى‏کنم: ایثار و فداکارى ابو طالب 1-عن ابن عباس و غیره:«کان ابو طالب ع یحب النبى (ص) حبا شدیدا لا یحب اولاده مثله!!و یقدمه على اولاده، و لذا لا ینام الا الى جنبه،و یخرجه معه حین یخرج‏» (8) «ابن عباس‏»و سایر صحابه مى‏گویند:حضرت ابو طالب رسول خدا را فوق العاده دوست مى‏داشت،به طورى که او را از فرزندانش بیشتر دوست داشته،و بر آنان مقدم مى‏نمود!!! و لذا هر گز از وى دورتر نمى‏خوابید،و خود هر کجا مى‏رفت او را نیز با خود مى‏برد. «علامه مجلسى‏»ره در این باره نقل مى‏کند: «و کان النبى اذا اخذ مضجعه و نامت العیون،جاءه ابو طالب فانهضه عن مضجعه و اضجع علیا مکانه و کل علیه ولده و ولد اخیه...» (9) هر گاه رسول خدا در رختخوابش مى‏خوابید،حضرت‏«ابو طالب‏»پس از آنکه مردم مى‏خوابیدند،یواشکى او را بیدار مى‏کرد،و رختخواب على را با وى جابجا مى‏نمودند،و فرزند خود و برادرانش را براى حفاظت وى مامور مى‏ساخت! خوانندگان محترم توجه دارند که حضرت ابو طالب تا چه اندازه به رسول خدا علاقه دارد؟و خود و فرزندانش را فداى او مى‏نماید؟!و عنایت دارند که هیچ انسانى بدون اخلاص و ایمان به خدا،تا این حد فداکارى و از خود گذشتگى نشان نمى‏دهد؟! در تاریخ آمده است که کفار قریش بارها به حضرت‏«ابو طالب‏»مراجعه نموده،و از وى خواستند که جلو تبلیغات پیامبر اسلام را که بنظر آنان اهانت‏به آئین و مقدسات‏بت پرستى بود بگیرد،پس از چندین بار تذکر،سرانجام با اخطار و هشدار شدیدتر پیش آمدند،که جان پیامبر عزیز و حضرت ابو طالب مورد تهدید جدى قرار مى‏گرفت، که باعث اشک چشم رسول خدا گردید،در چنین موقعیتى او گفت: «اذهب یابن اخى فقل ما احببت فو الله لا اسلمک لشى‏ء ابدا» (10) تو نگران و دلهره نداشته باش و به دنبال ماموریت الهى خود انجام وظیفه کن،سوگند به خدا به هر قیمتى تمام شود (و لو جان من در خطر باشد) دست از حمایت تو بر نمى‏دارم!! «ابن ابى الحدید»مى‏نویسد! «ابو طالب‏»هو الذى کفل رسول الله (ص) صغیرا،و حماه و حاطه کبیرا،و منعه من مشرکى قریش،و لقى لاجله عنتا عظیما،و قاسى بلاءا شدیدا،و صبر على نصره و القیام بامره،و جاء فى الخبر انه لما توفى ابو طالب اوحى الیه علیه السلام و قیل له:اخرج منها فقد مات ناصرک‏» (11) ابو طالب کسى است که پیامبر خدا را در دوران کودکى‏اش کفالت نموده،و در بزرگى‏اش او را حمایت فرموده،و از شرارت کفار قریش جلوگیرى کرد،و در این راه به انواع سختى‏ها و گرفتارى‏ها تحمل نموده،و بلاها را با جان و دل خرید،و در یارى و نصرت پیامبر و تبلیغ آئین وى با تمام وجود قیام کرد!و آنچنان ایثار نمود که‏«جبرئیل‏»در هنگام وفاتش به پیامبر اسلام نازل شده و خطاب کرد:«دیگر از مکه خارج شو،زیرا یاور و کمک تو از دنیا رفته است!!» در این زمینه محدثین و مورخین‏«تشیع و تسنن‏»هر دو این فداکارى‏ها را از ابو طالب ثبت کرده‏اند،و احادیثى را در همین رابطه نقل نموده‏اند،از آن جمله آورده‏اند که: «قریش‏»از ابو طالب مى‏ترسیدند،و احترام وى را نگه مى‏داشتند،و تا او زنده بود خطر جدى رسول خدا را تهدید نمى‏کرد،ولى پس از وفات وى جسارت و خلافکارى‏ها به جایى رسید که خاک بر سر مبارک رسول خدا مى‏ریختند!!و شکمبه‏هاى گوسفندان را بر سر و شانه‏اش مى‏انداختند!!و در حال نماز و عبادت به وى اذیت نموده،و از آزار خود کوتاهى نمى‏کردند تا جایى که رسول خدا فرمودند:«ما نالت قریش منى شیئا اکرهه حتى مات ابو طالب‏» کفار قریش نتوانستند با وجود عمویم‏«ابو طالب‏»کارهاى نا مطلوبى به من انجام دهند،تا اینکه او وفات کرد. ولى پس از وفات ابو طالب آنچنان صحنه را بر پیامبر خدا تنگ کردند که رسول خدا سال وفات‏«ابو طالب‏»را«عام الحزن‏»یعنى سال غم‏ها و اندوهها نامید... (12) بحث و تحلیل در ایمان ابو طالب در مورد«ایمان ابو طالب علیه السلام‏»کتاب‏هاى مستقلى نوشته شده است،و علماى بزرگ اهل‏«تشیع و تسنن‏»نیز این موضوع را مورد توجه قرار داده،و بطور مبسوط آن را بحث نموده‏اند،و بدون اغراق صدها حدیث و نظرات مثبت در ایمان آن حضرت به دست ما رسیده است. مرحوم علامه مجلسى رضوان الله علیه بیش از یکصد و پانزده صفحه،و با آوردن هشتاد و پنج‏حدیث در این زمینه،این مساله مسلم تاریخى را مورد توجه قرار داده،و نظرات و منابع علماى بزرگ اهل سنت را نیز نقل نموده است. (13) «علامه امینى‏»اعلى الله مقامه الشریف،در جلد هفتم و هشتم‏«الغدیر»صدها حدیث از منابع معتبر«شیعه و سنى‏»،همراه با اعترافات محققین و مورخین آنان نقل نموده،و بیش از یکصد و ده صفحه به تحقیق این مطالب پرداخته است،و با تمام آگاهى و محققانه از مظلومیت پدر بزرگوار امیر المؤمنین علیه السلام دفاع فرموده است (14) و علما و دانشمندان و محققین اهل‏«سنت‏»نیز کم و بیش و بطور پراکنده در کتاب‏هاى خود به ایمان حضرت‏«ابو طالب‏»اشاره نموده،و معمولا نتیجه مثبت گرفته‏اند،هر چند برخى‏ها نتوانسته‏اند بغض و دشمنى خود را به ولایت على و پدر بزرگوارش نادیده بگیرند. در این میان‏«ابن ابى الحدید»بنظر نگارنده بهتر از دیگران به این مطلب پرداخته،و احادیث و قضایاى بسیار جالبى را نقل نموده،که براى مغزهاى بیدار و افراد حقجو سودمند است،اگر چه او نیز جزو افراد«متوقف‏»و سرگردان مى‏باشد!!! (15) در واقع این نویسنده نامى و محقق از بزرگان اهل سنت و عاشقان امیر المؤمنین است اگر چه متعصب است. گویا بیش از سه هزار بیت‏شعر ابو طالب در مدح رسول خدا و رسالت آن حضرت،آقایان متعصب و یا گروه مبغضین را در مورد ایمان آن حضرت قانع نساخته است!!و صدها حدیث از رسول خدا و ائمه اطهار علیهم السلام در مورد ایمان ابو طالب آنان را کفایت نکرده است!!و فقط به یک حدیث ضعیف که مرد فاسق و زناکارى آن را از پیامبر نقل کرده تمسک نموده،و ابو طالب را اهل آتش مى‏دانند!! آن هم خودشان اعتراف مى‏کنند که راوى حدیث‏«مغیرة بن شعبه‏»است که مردى فاسق و مبغض اهل بیت و به ویژه امیر المؤمنین على است که همه راویان دیگر به او بر مى‏گردند!! (16) علاوه بر علمائى که بر اسامى آنها اشاره گردید،و کتاب‏هایى که در ایمان ابو طالب بطور مستقل نوشته شده است،سایر بزرگان و محققین معاصر و گذشته هر کدام زحماتى کشیده‏اند،که اشاره به تک تک آنان باعث اطاله کلام و خستگى خوانندگان خواهد بود. و ما نیز اگر بطور تفصیل و تحلیل بیشتر وارد بحث‏شویم قهرا کتاب مستقلى را لازم دارد،لذا با نقل احادیثى،و سپس با تحلیل مختصرى این موضوع را پى مى‏گیریم،انتظار مى‏رود خوانندگان عزیز با دقت لازم و تعمق در متون روایات به نتایج عالى دست‏یابند: احادیثى در ایمان ابو طالب 1-عن ابى عبد الله (ع) :«ان فاطمة بنت اسد جاءت الى ابن ابى طالب لبشره بمولد النبی (ص) فقال ابو طالب: اصبرى سبتا ابشرک بمثله الا النبوة...» (17) امام صادق علیه السلام مى‏فرمایند:چون مادر امیر المؤمنین تولد رسول خدا را به همسرش ابو طالب مژده داد،او نیز متقابلا فرمودند:من هم به تو مژده مى‏دهم که بعد از سى سال همانند او را که فقط پیامبر نخواهد بود به دنیا مى‏آورى. و در حدیث دیگرى مى‏فرمایند:«تتعجبین من هذا انک تحبلین و تلدین بوصیه و وزیره‏»یعنى تو نیز«وصى‏»و«وزیر»او را به دنیا مى‏آورى. (18) از این حدیث‏ها استفاده مى‏گردد که‏«ابو طالب علیه السلام‏»بیش از آنکه رسول خدا متولد گردد،به رسالت وى ایمان داشته است و از مقدار فاصله تولد او با وزیرش با خبر بوده است،و بدین طریق امامت فرزندش على علیه السلام را نیز تایید مى‏نماید. 2-قال على بن الحسین (ع) :«لو وضع ایمان ابو طالب فی کفة میزان،و ایمان هذا الخلق فى الکفة الاخرى لرجح ایمانه...» (19) از حضرت امام سجاد علیه السلام سؤال کردند:این که مى‏گویند:حضرت ابو طالب در آتش جهنم خواهد بود!چطور است؟حضرت فرمودند:«اگر ایمان آن حضرت را در یک کفه ترازو قرار دهند،و ایمان این خلق خدا را در کفه دیگر،حتما ایمان وى سنگینتر خواهد بود!!آیا شما اطلاع ندارید که حضرت امیر المؤمنین على علیه السلام دستور مى‏داد از طرف پدرش اعمال و مناسک حج را بجا آوردند؟و هنگام شهادتش وصیت کرد:باز هم براى ابو طالب مناسک حج را انجام دهند؟! اگر ابو طالب ایمان نداشت چگونه ایمان وى بر تمام خلق خدا برترى داشته؟و امیر المؤمنین على علیه السلام براى او اعمال حج انجام مى‏داد؟!ناگفته نماند که نظیر این حدیث نیز از حضرت امام باقر علیه السلام نقل شده است. (20) 3-عن ابى عبد الله الحسین ع:«عن امیر المؤمنین انه کان جالسا فى الرحبة و الناس حوله،فقام الیه رجل فقال: یا امیر المؤمنین!انک بالمکان الذی انزلک الله و ابوک معذب فى النار!فقال (ع) :مه فض الله فاک،و الذى بعث محمدا بالحق نبیا لو شفع ابى فى کل مذنب على وجه الارض لشفعه الله فیهم،ابى‏معذب فى النار و ابنه قسیم النار و الجنة...؟! (21) حضرت امام حسین علیه السلام از پدر بزرگوارش نقل مى‏کند که روزى او در کنار خانه‏اش با جمعى نشسته بود، ناگاه مردى نادان سؤال کرد:یا امیر المؤمنین!شما همچو مقام والایى دارید،در حالیکه پدرتان در آتش است!! حضرت با تمام خشم فرمودند:خفه شو خدا دهانت را بشکند این چه سخنى است؟سوگند به رسالت‏بحق پیامبر، اگر پدرم در مورد هر یک از تمام گناهکاران روى زمین شفاعت کند،خدا از وى مى‏پذیرد!آیا پدر من در آتش است که سرنوشت مردم در بهشت و جهنم به اختیار فرزندش موکول شده است؟!!! 4-در تواریخ و سیره‏هاى‏«سنى و شیعه‏»آمده است که حضرت پیامبر اسلام با خدیجه و امیر المؤمنین علیهم السلام مشغول خواندن نماز مستحبى بودند (22) ،«ابو طالب‏»با فرزندش‏«جعفر»به نماز آنان تماشا مى‏کردند،در این هنگام ابو طالب به جعفر گفت:«صل جناح ابن عمک‏»برود در طرف راست پیامبر خدا نماز بگذارد،و سپس به على علیه السلام سفارش کرد:اما انه لا یدعو الا الى خیر فالزمه‏»:رسول خدا جز به راه نیک دعوت نمى‏کند از او دست‏برندار (23) 5-عن على بن موسى الرضا ع:«انک ان لم تقر بایمان ابى طالب کان مصیرک الى النار» (24) «ابان بن محمود»به امام رضا علیه السلام عرض کرد:فدایت‏شوم!گاهى در ایمان ابو طالب دچار شک و تردید مى‏گردم حضرت فرمودند:اگر به ایمان آن حضرت اعتراف نکنى جایگاهت در آتش جهنم خواهد بود. آرى انکار«ایمان ابو طالب‏»انکار فرمایشات رسول خدا و ائمه اطهار در این زمینه است که نتیجه‏اش شک و تردید در رسالت و امامت آنان است.-عن ابى عبد الله ع:«کذب اعداء الله ان ابا طالب من رفقاء النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین...» (25) حضرت امام صادق در برابر شایعان بى اساس برخى مردم فرمودند:این دشمنان خدا دروغ مى‏گویند،همانا حضرت ابو طالب از همنشینان پیامبران و امامان و شهداء و اولیاء الله در بهشت‏برین خواهد بود،چه نیکو همنشینان و دوستانى هستند. 7-قال ابو بکر بن ابى قحافة:«اما و الذی بعثک بالحق لانا کنت اشد فرحا باسلام عمک‏«ابى طالب‏»منى باسلام ابى...»و فى قول آخر عنه:«ان ابا طالب ما مات حتى قال:«لا اله الا الله محمد رسول الله.» (26) ابو بکر در سال هشتم هجرت در حالى که دست پدر نابینایش را گرفته بود،او را به حضرت رسول خدا صلى الله علیه و آله آورده، و پس از گذشتن بیست و یک سال از رسالت آن حضرت ایمان آورد، (27) ابو بکر از ایمان پدرش خوشحال گردید و گفت:اى پیامبر خدا!سوگند به آن خدایى که تو را بحق مبعوث فرموده است من به اسلام و ایمان عمویت‏«ابو طالب‏»بیش از اسلام پدرم خشنود گردیدم. و در یک سخن دیگرى که از او نقل شده است،گفته است:ابو طالب پیش از وفاتش شهادتین خود را گفت و سپس دار دنیا را ترک کرد. خوانندگان محترم توجه داشته باشند که این فراز از خلیفه اول اهل سنت در کتاب خود آنان آمده است و در کنار دهها حدیث مبنى بر ایمان‏«ابو طالب علیه السلام‏»آن را نیز نقل کرده‏اند. 8-عن على ع:«اخبرت رسول الله (ص) بموت ابى طالب‏»فبکى ثم قال:اذهب فاغسله و کفنه و واره غفر الله له و رحمه‏» (28) على علیه السلام مى‏فرمایند:چون وفات پدرم ابو طالب را به رسول خدا ابلاغ نمودم،آن حضرت شروع به گریه کرد،و سپس دستور داد:برو او را غسل داده وکفنش کن،خداوند او را ببخشید و رحمت کند. آنگاه آن بزرگوار خود تشریف آورده و در کنار جسد«ابو طالب‏»قرار گرفته و فرمود:«اى عموى بزرگوار!تو مرا در یتیمى کفایت نمودى،و در صغیرى تربیت فرمودى،و در بزرگى‏ام یارى دادى،خداوند پاداش و جزاى خوبى به تو مرحمت فرماید.» (29) «ابن ابى الحدید»پس از درج مطلب فوق اضافه مى‏کند که رسول خدا فرمودند:«اما و الله لاستغفرن لک و لا شفعن فیک شفاعة یعجب لها الثقلان‏» من در مورد تو آنچنان از خدا طلب مغفرت و شفاعت مى‏نمایم که جن و انس از عظمت آن تعجب مى‏نمایند (30) و در همین مورد جبرئیل به محضر پیامبر خدا شرفیاب گردیده و خطاب کرد: خداوند شفاعت تو را در مورد شش نفر پذیرفته است:1-مادرت‏«آمنه‏»که تو را به دنیا آورده است. 2-پدر گرامى‏ات که تو از صلب او متولد گردیده‏اى. 3-مرد بزرگوارى چون‏«ابو طالب‏»که تو را مورد حمایت‏خویش قرار داد. 4-جد پدرى‏ات‏«عبد المطلب‏»که پرستارى تو را عهده‏دار شد. 5-«حلیمه بنت ابى ذویب‏»که دایگى تو را به عهده گرفت. 6-دوست دوران جاهلیت تو که مردى سخى و پناهگاه محرومان بود. (31) نتیجه‏گیرى از این احادیث در اینجا از نقل احادیث و فرازهاى تاریخى بیشتر خوددارى نموده،و نتیجه مى‏گیریم که:ایمان ابو طالب طبق نقل‏ها و فرازهاى تاریخى،به ویژه احادیث متواترى که از طریق سنى و شیعه نقل شده است،موضوعى است مسلم،که براى اهل تحقیق و تدبر کوچکترین شبهه‏اى باقى نمى‏گذارد،زیرا:اولا:آن حضرت هنگام تولد رسول خدا سخن از نبوت و رسالت وى،و جانشینى‏فرزندش که هنوز سى سال دیگر به هنگام ولادت وى باقى مانده بود،به میان آورده است،چگونه پس از بعثت‏«نبى اعظم‏»ایمان نیاورده است؟ ثانیا:در دو حدیث جداگانه آمده بود که ایمان وى بر تمام خلق خدا رجحان دارد،و این مساله با بى‏ایمانى او چگونه سازگار است؟ ثالثا:امیر المؤمنین و سایر فرزندان معصوم آن حضرت که قول و فعلشان براى ما حجت است،از تشکیک ایمان ابو طالب شدیدا ناراحت مى‏شدند،و عکس العمل تندى نشان مى‏دادند،آیا آنان بدون حقیقت از«ابو طالب‏»دفاع مى‏فرمودند؟ رابعا:در این سخنان و فرازها آمده بود:که ابو طالب اگر شفاعت کند،مى‏تواند تمام خطاکاران را مورد فاعت‏خود قرار دهد!!جاى سؤال است که فرد بى‏ایمان (بر فرض مبغضین) چگونه مى‏تواند شفاعت کند؟!! خامسا:ابو طالب بطور صریح به فرزندانش سفارش مى‏کند که با پیامبر خدا نماز بخوانند،و از آئین او دفاع کنند و خود نیز تا پاى جان در این راه ایثار و فداکارى کرد،اگر بى‏ایمان بود چگونه این همه فداکارى و دفاع از رسالت پیامبر مى‏نمود؟! سادسا:تشکیک در ایمان ابو طالب موجب دوزخ و انکار رسالت و یا اقلا شبهه در سخنان پیامبر خدا و ائمه اطهار مى‏گردد،اگر ابو طالب ایمان نداشت،این نوع تهدیدهاى بدون واقعیت چه معنى دارد؟!سابعا:در احادیث آمده است که ابو طالب با پیامبران و شهداء و امامان و اولیاء در بهشت همنشین خواهد بود،اگر آن حضرت ایمان نداشت چگونه وارد بهشت مى‏گردد؟آنهم در کنار انبیاء و بزرگان؟! ثامنا:آقایان اهل سنت معمولا صحابه را معصوم مى‏دانند،و بدین جهت‏خلاف‏هاى آنان را توجیه مى‏نمایند!چه عجب برخى‏ها در مورد ایمان ابو طالب که خلیفه اول آنان نظر مثبت داده است را نمى‏پذیرند؟! تاسعا:در احادیثى که از طریقین نقل شده،رسول خدا در مرگ ابو طالب ناراحت گردیده،و اشک چشم ریخته،و دستور داده است او را غسل دهند،و کفن کنند...اگر ابو طالب ایمان نداشت اینگونه مراسم اسلامى چه معنى دارد؟! عاشرا:در احادیثى از جبرئیل و پیامبر خدا آنهم از سوى اهل سنت که نقل نمودیم آمده بود:پیامبر خدا از ابو طالب شفاعت‏خواهد کرد،شفاعتى که از نظر عظمت موردتعجب جن و انس خواهد بود،جاى سؤال است که اگر ابو طالب مؤمن و مسلمان نبوده است،شفاعت در مورد کفار جائز نیست و قرآن آن را ممنوع ساخته است؟! احد عشرا:قرآن مجید از یکطرف علاقه و محبت‏به دشمنان خدا را حرام کرده است، (32) و افراد بى‏ایمان نیز کافر و دشمن خدا هستند،و از سوى دیگر ملاحظه مى‏کنید که رسول خدا فوق العاده به ابو طالب علاقه داشت،در فوت او گریه مى‏نمود،و به فرزندش عقیل مى‏گفت:من تو را دوست مى‏دارم،و بخشى از علاقه‏ام به جهت علاقه‏اى است که ابو طالب تو را دوست مى‏داشت!! (33) اگر ابو طالب بى‏ایمان بود،علاقه و محبت پیامبر چگونه توجیه مى‏گردد؟ اثنى عشرا:مى‏دانیم که‏«فاطمه بنت اسد»یازدهمین نفرى است که به پیامبر خدا ایمان آورده است،و از طرفى مى‏دانیم که هیچ زن مسلمانى نمى‏تواند در اختیار شوهر کافر و غیر مسلمان قرار گیرد،اگر ابو طالب ایمان نداشت ادامه زندگى آنان چگونه مورد تصدیق پیامبر خدا بوده است؟ خلاصه دهها سؤال دیگر باقى است در مورد عناد و دشمنى دشمنان اهل بیت که به ایمان ابو طالب به دیده تشکیک مى‏نگرند.این دون صفتان نه تنها ابو طالب را بى‏ایمان مى‏دانند حتى مى‏گویند!پدر و مادر پیامبر خدا نیز بى‏ایمان از دنیا رفته و در دوزخ‏«جمره‏»آتشند!! (34) در حالى که ما ثابت کردیم که هیچ یک از پدران و مادران معصومین مشرک نبوده‏اند،و دهها حدیث این مساله را ثابت مى‏کند،از آن جمله على علیه السلام مى‏فرمایند:«و الله ما عبد ابى و لا جدى عبد المطلب و لا هاشم و لا عبد مناف...صنما قط‏» (35) سوگند به خدا که نه پدر و نه اجدادم‏«عبد المطلب و هاشم و عبد مناف‏»هرگز بت را نپرستیدند بلکه آنان به سوى‏«کعبه‏»نماز خواندند،و به آئین ابراهیم قبل از اسلام عمل مى‏کردند. نمونه‏اى از اشعار ابو طالب در مورد رسالت رسول خدا چنانچه قبلا اشاره گردید حضرت‏«ابو طالب‏»بیش از سه هزار بیت در مورد پیامبر خدا و آئین او سروده است،و همگى حاکى از ایمان وى به آن حضرت است،که چگونه او را همانند موسى و عیسى و سایر پیامبران،پیامبر خدا مى‏داند... و«ابن ابى الحدید»مى‏گوید:این اشعار بطور متواتر رسالت پیامبر خدا را تصدیق مى‏کنند،و کسى در آن شبهه ندارد (36) الا ابلغا على ذات بینها لؤیا و خصا من لؤى بنى کعب الم تعلموا انا وجدنا محمدا رسولا کموسى خط فى اول الکتب و ان علیه فى العباد محبة و لا حیف فیمن خصه الله بالحب ان ابن آمنة النبی محمدا عندی یقوق منازل الاولاد لما تعلق بالزمام رحمته و العیش قد قلصن بالازواد نحن و هذا النبی ننصره حتى اغیب فى التراب دفینا حمیت الرسول رسول الاله ببیض تلا لامثل البروق اذب و احمى رسول الا له حمایة عم علیه شفوق امین حبیب فى العباد مسوم بخاتم رب قاهر فى الخواتم یرى الناس برهانا علیه و هیبة و ما جاهل فى قومه مثل عالم نبى اتاه الوحى من عند ربه و من قال لا یقرع بها سن نادم اوتؤ منوا بکتاب منزل عجب على نبى کموسى او کذى النون اتامرنى بالصبر فى نصر احمد و و الله ما قلت الذی قلت جازعا و لکننی احببت ان ترى نصرتى و تعلم و انى لم ازل لک طائعا ساسعى لوجه الله فى نصر احمد نبى الهدى المحمود طفلا و یافعا این اشعار بطور مختلف از کتابهاى:الغدیر ج 7 و شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 14 و بحار الانوار ج 35 انتخاب شد و همگى حاکى از ایمان و اخلاص و اعتقاد آن حضرت به رسالت پیامبر خدا و آئین مقدس اسلام است. تذکر در اینجا سؤالى پیش مى‏آید که چه عاملى باعث‏شده است‏بعضى از مبغضین نسبت‏به حضرت ابو طالب علیه السلام اسائه ادب نموده،و در ایمان و اعتقاد او دچار شک و تردید گردند؟ جوابش روشن است که آن حضرت على رغم آن همه فداکارى‏ها و ایثارگرى‏هایش...در میان زعماى قریش خود را در آئین حضرت ابراهیم نشان مى‏داد،و چنین به نظر مى‏رسید که وى به آئین جدید اسلام ایمان نیاورده است،تا مشرکین را بتواند از ضربه زدن به اسلام و مسلمین و به ویژه،رسول خدا جلوگیرى کند. «ابن ابى الحدید»در این زمینه مى‏نویسد: «و انما لم یظهر ابو طالب الاسلام و یجاهر به؟لانه لو اظهره لم یتهیا له من نصرة النبی (ص) و کان کواحد من المسلمین الذین اتبعوه...» (37) «ابو طالب‏»بدین جهت ایمانش را در میان دشمنان اسلام اظهار نکرد،تا آمادگى دفاعى بیشترى در یارى رسول خدا فراهم سازد،و چنانچه خود را مسلمان نشان مى‏داد،همانند«ابو بکر و عبد الرحمن‏»و سایر صحابه مى‏گردید و نمى‏توانست در برابر خیانت‏هاى قریش کارى پیش برد... البته این نوع حرکت‏ها در جاهایى که انسان در اقلیت‏باشد،یک قانون کلى و عقل پسند است که انسان در لباس طرف مخالف بتواند براى اهداف خود،کاربرد بیشترى داشته باشد چنانچه حضرت‏«شمعون‏»وصى حضرت‏«عیسى‏»از همین طریق به یارى فرستادگان آن حضرت شتافتند،و شهر«انطاکیه‏»را از شر ضلالت و گمراهى نجات داد،و خود را در لباس صحابه و یاران پادشاه آن محل در آورد... (38) و«مؤمن آل فرعون‏»در لباس فرعونیان و طاغوت‏هاى آن عصر به یارى حضرت موسى علیه السلام شتافته،و در برابر تصمیم به قتل آن حضرت بپا خاسته،و آنان را از این فکر جفاکارانه منصرف کرد (او گفت:اتقتلون رجلا ان یقول ربى الله و قد جاءکم بالبینات من ربکم...) (39) خلاصه اینگونه حرکت‏ها نه تنها مذموم نیست،بلکه در صورت لزوم و تناسب وقت‏یک ضرورت عقلى و قرآنى و اجتماعى است،که خوشبختانه احادیث زیادى در این زمینه آمده است که نقل همه آنها موجب اطاله سخن مى‏گردد،و فقط به یک حدیث‏بسنده مى‏کنیم:قال رسول الله ص:«ان اصحاب الکهف اسروا الایمان،و اظهروا الکفر فاتاهم الله اجرهم مرتین،و ان ابا طالب اسر الایمان و اظهر الشرک فاتاه الله اجره مرتین‏»رسول خدا مى‏فرمایند:«اصحاب کهف‏»ایمان واقعى خود را مخفى نگهداشته،و خود را کافر تلقى مى‏نمودند،لذا خداوند دو پاداش به آنان مرحمت فرمود،و همین طور عمویم‏«ابو طالب‏»در کنار قریش خود را با آنان هم کیش معرفى نمود و ایمان واقعى‏اش را پنهان داشت،خداوند به او نیز دو پاداش عطا خواهد کرد. (40) در پایان این قسمت نتیجه مى‏گیریم که حضرت ابو طالب از مؤمنین با اخلاصى است که در اولین مرحله بعثت رسول خدا به آن حضرت ایمان آورده،و براى مصالح اسلام و مسلمین از گروه قریش ایمانش را مکتوم داشته است. شخصیت فاطمه بنت اسد در عالم اسلام از زنان جز حضرت‏«فاطمه زهرا»کسى که در عظمت و فضائل به‏«فاطمه بنت اسد»نمى‏رسد!!او زنى است که در ولادت‏«امیر المؤمنین على علیه السلام‏»دیوار«کعبه‏»با دعاى وى باز شد!و در درون آن سه شبانه روز میهمان خدا بود،و از غذاهاى مخصوص الهى بهره‏مند گردید،و خداوند متعال او را بر زنان نگذشته برترى داد،حتى‏«آسیه‏»و«مریم‏»را جلو زد!! (41) مادر امیر المؤمنین طبق نوشته مورخین اهل‏«تسنن و تشیع‏»نخستین زنى است‏بعد از«خدیجه‏»که به پیامبر خدا ایمان آورده و با وى بیعت کرده است و نخستین زنى است که از مکه به مدینه مهاجرت نموده،و از نظر رتبه در کل،یازدهیمن فردى است که از میان همه مردم که رسالت رسول خدا و آئین مقدس اسلام را پذیرفته است. (42) این زن با ایمان آن چنان در پرورش دوران کودکى پیامبر خدا متحمل زحمات گردیده،و ایثارگرى‏ها نشان داده است که رسول گرامى اسلام او را مادر خود مى‏خواند،و در وفاتش گریه مى‏کرد،و در نماز میت و تشییع و تدفینش طورى رفتار کرده است که نظیر آن احترام را به کسى انجام نداده است!! (43) «فاطمه بنت اسد»چون از دنیا رفت،رسول خدا به شدت شروع به گریه کرد،و دستور داد«پیراهن و رداى‏»آن حضرت را بر وى کفن کنند!و خود آن حضرت بر پیکر پاک او نماز میت‏خواند،و جبرئیل امین با هفتاد هزار ملائکه در این نماز شرکت کردند،و او را اهل بهشت‏خواندند.سپس رسول خدا خود داخل قبر فاطمه گردید،و مدتى در آن خوابید،و با خدا به مناجات پرداخت،و فاطمه دختر اسد را دعا کرد... در اینجا توجه شما را به چند حدیث در این زمینه‏ها معطوف مى‏دارم: قال رسول الله (ص) :«رحمک الله یا امى!کنت امى بعد امى تجوعین و تشبعیننى و تعرین و تکسینى و تمنعین نفسک طیبا و تطیبینى...» رسول خدا پس از وفات‏«فاطمه بنت اسد»در کنار پیکرش قرار گرفته و خطاب به وى فرمود!رحمت‏خدا بر تو باد اى مادر!تو مادر من بودى پس از مادرم،خود گرسنه مى‏ماندى و مرا سیر مى‏فرمودى!و خود از لباس و لذائذ زندگى محروم مى‏شدى،در حالى که مرا بهره‏مند مى‏ساختى.. (44) در حدیث مفصلى از طریقین آمده است که چون مادر امیر المؤمنین وفات کرد،على علیه السلام با چشمان اشکبار خبر ناگوار در گذشت مادرش را به پیامبر خدا خبر داد،رسول خدا شروع به گریه کرد،و فرمود:فاطمه مادر من نیز بود،آنگاه دستور داد:زنان بر جسد آن بانوى معظمه‏«غسل‏»دادند،و سپس پیراهن و رداى آن بزرگوار را به دستور وى بر فاطمه کفن کردند. رسول خدا با پاى برهنه در حالیکه هفتاد هزار ملائکه و مسلمانان مهاجر و انصار وى را همراهى مى‏کردند، تابوت فاطمه را به دوش گرفت و تا لب گور همچنان او را تشییع کرد،و در«مصلى‏»با چهل تکبیر بر وى‏«نماز میت‏»خواند، (45) و سپس خود داخل گور شده،و در آن خوابید،و با خدا مناجات نموده،و فاطمه را دعا کرد. آنگاه پیکر پاک آن بانوى معظمه را در قبر گذاشت،و با وى به صحبت پرداخت و سؤالات و جواب‏هایى رد و بدل گردید،و باعث تعجب و تحیر اصحاب و یاران گشت،زیرا نظیر این همه احترام در مورد هیچکس عملى نگردیده بود،لذا بر مقام سؤال بر آمده،و از آن حضرت علت این کارها و احترامات نائقه را جویا شدند پیامبر خدا در جواب آنان فرمودند: «این که من لباس و پیراهنم را به وى پوشاندم،روزى من در احوال قیامت و محشر صحبت مى‏کردم و گفتم که مردم عریان محشور خواهند گشت،او صیحه‏اى کشید و نالید...من بدین جهت‏خواستم وى با لباس‏«وحى‏»و«رسالت‏»مبعوث گردد،و از خدا خواستم که این لباس‏ها نپوسد و وى با آنها داخل بهشت گردد. و اما اینکه من در قبر او خوابیدم...او از قبر وحشت مى‏کرد،و از سؤال‏«نکیر و منکر»مى‏ترسید،بدین طریق خواستم‏«قبر»وى را فشار ندهد،و از سؤالات نکیر و منکر نترسد...او بر تمام سؤالات آنان جواب گفت،و در مورد امام و جانشین من سؤال کردند کمى تاخیر کرد (گویا شرم داشت که فرزند خود را اعلان نماید) من به او گفتم پسرت‏«على بن ابى طالب‏»است. فاطمه به من خیلى مهربان بود،پس از عمویم‏«ابو طالب‏»هیچکس به اندازه وى به من نیکى نکرده است او مرا بر خود و شوهر و فرزندانش مقدم مى‏داشت‏خدا او را رحمت کند،و در بهشت‏برین جایش دهد.در اینجا از آوردن احادیث دیگر خوددارى نموده،و نتیجه مى‏گیریم که دوست و دشمن در عظمت و شخصیت و ایمان فاطمه سر تعظیم فرود آورده،و از ایثار و فداکارى وى به رسول خدا صلى الله علیه و آله و صبر و استقامتش در راه دین و جلب رضاى الهى تحسین کرده‏اند.و شبیه این حدیث را در منابع زیادى نقل کرده‏اند که خوانندگان عزیز خود مى‏توانند مراجعه فرمایند. (46) . پى‏نوشتها: 1) دو عامل‏«وراثت‏»و«محیط و مربى‏»است 2) سوره‏«نوح‏»آیه 26 و 27 رب لا تذر على الارض من الکافرین دیارا.انک ان تذرهم یضلوا عبادک و لا یلدوا الا فاجرا کفارا 3) الغدیر ج 7 ص 347،و با مختصر تفاوتى بحار الانوار ج 35 ص 10 ح 12،جلاء العیون ج 1 ص 237 4) شرح نهج البلاغه ابى ابى الحدید ج 14 ص 67 5) علاوه بر احادیث فصل یک که از طرفین نقل کرده‏ایم،مجمع البیان ج 9 ص 28 و 29،بحار الانوار 35 از ص 1 تا 44 شامل چندین حدیث،حق الیقین ج 1 ص 155،ابن ابى الحدید ج 14 ص 67 6) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 1 ص 4 مقدمه‏اش 7) اصول کافى ج 1 ص 452 ح 1 و 3،روضة المتقین ج 12 ص 221،بحار الانوار ج 35 ص 77 ح 14 8) الغدیر ج 7 ص 376 9) بحار الانوار ج 35 ص 93 10) کامل ابن اثیر ج 2 ص 64،تاریخ ابن جریر طبرى ج 2 ص 67 الغدیر ج 7 ص 359 و 360 11) شرح نهج البلاغه ج 1 ص 29 و ج 14 ص 70 12) تاریخ کامل ابن اثیر ج 2 ص 91.شرح من لا یحضره الفقیه ج 12 ص 222 الغدیر ج 7 ص 376-373 13) بحار الانوار ج 35 ص 68 تا 183 14) ج 7 از ص 331 تا 413 پایان کتاب و ج 8 ص 1 تا ص 31 15) شرح نهج البلاغه ج 14 ص 82 16) و اما حدیث الضحضاح من النار فانما یرویه الناس کلهم عن رجل واحد و هو«المغیرة بن شعبة‏»و بغضه لبنى هاشم و على الخصوص لعلى (ع) مشهور و معلوم و قصته و فسقه امر غیر خاف ابن ابى الحدید ج 14 ص 70 17) اصول کافى ج 1 ص 452 ح 1 و 3،شرح من لا یحضره ج 12 ص 221،بحار الانوار ج 35 ص 77 ح 14 18) اصول کافى ج 1 ص 452 و 454 حدیث‏هاى 1 و 3،شرح من لا یحضر ج 12 ص 221،بحار ج 35 ص 77 ح 14 19) شرح ابن ابى الحدید ج 14 ص 68 20) الغدیر ج 7 ص 390 21) بحار الانوار ج 35 ص 110 ح 39 22) نمازهاى واجب پس از هجرت نبوى تشریع شده است... 23) تاریخ طبرى ج 2 ص 314،کامل ابن اثیر ج 2 ص 58،ابن ابى الحدید 13 ص 199 و ص 200،الغدیر 7 ص 396،بحار ج 35 ص 80 ح 20 24) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 14 ص 68 25) الغدیر ج 2 ص 391 و 392 26) شرح ابن ابى الحدید ج 14 ص 69 و ص 70 27) در مورد اسلام پدر ابو بکر به الغدیر ج 7 ص 312 مراجعه فرمائید 28) طبقات ابن سعد بنقل الغدیر ج 7 ص 372 29) بحار الانوار ج 35 ص 68 ح 1 30) شرح ابن ابى الحدید ج 16 ص 76 31) بحار الانوار ج 35 ص 108 ح 35،شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 14 ص 67 32) سوره مجادله آیه 22،و سوره ممتحنة آیه 1 و صدها آیه دیگر 33) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 14 ص 70،الغدیر ج 7 ص 386 و ص 376،بحار الانوار ج 35 ص 75 ح 9 و ج 42 بحار ص 110 ح 1 34) شرح ابن ابى الحدید ج 14 ص 66 و 67 در حدیث مجعول از پیامبر خدا ص 35) الغدیر ج 7 ص 387،بحار الانوار ص 81 ح 22 36) ج 14 ص 78:فکل هذه الاشعار قد جاءت مجى‏ء التواتر...فمجموعها یدل على امرو احد مشترک و هو تصدیق محمد صلى الله علیه و آله 37) شرح نهج البلاغه ج 14 ص 81 38) سوره یس آیه 14 و تفسیرهایش به ویژه مجمع البیان مراجعه فرمائید 39) سوره مؤمن غافر آیه 28 40) شرح ابن ابى الحدید ج 14 ص 70،الغدیر ج 7 ص 380،بحار ج 35 ص 72 ح 7 41) به فصل اول این کتاب،و بحار الانوار ج 35 ص 36 و 37 ح 37 مراجعه فرمائید 42) شرح نهج البلاغه ج 1 ص 14،اصول کافى ج 1 ص 453 ح 2 43) کنز العمال ج 13 ص 635 و 636 ش 37606 و 37607 و 37608،و سفینة البحار ج 2 ص 376،بحار الانوار ج 35 ص 81 ح 23 44) کنز العمال ج 12 ص 147 ش 34425 45) در نسخه‏«کنز العمال‏»هفتاد تکبیر آمده است. 46) اصول کافى ج 1 ص 453 ح 2 از باب مولد امیر المؤمنین ع،شرح ابن ابى الحدید ح 1 ص 14،فرائد السمطین ج 1 ص 378 ش 308 و ص 425 و 426 و 462 ش 354،مستدرک الحاکم ج 3 ص 108،کنز العمال ج 13 ص 635 و 636 ش 37606 تا 37608 و ج 12 ص 147 ش 34424 و 34425،سفینة البحار ج 2 ص 375 و 376، بحار الانوار ج 35 ص 81 ح 23 و چندین حدیث دیگر آفتاب ولایت ص 153 على اکبر بابازاده

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

معناى عصمت

از دیدگاه شیعه عصمت دو عرصه دارد،یکى در محور گناه دیگرى در مورد خطا،عصمت در مورد گناه این است که فرد معصوم در مدت عمرش مرتکب هیچ گونه گناه حتى گناه کوچک نشود.که این دیدگاه از دو بعد توسعه دارد،یکى این که عصمت اختصاص به دوران رسالت و مسؤولیت ندارد. دیگرى این که شامل تمام گناهان مى‏شود. عرصه دیگر عصمت،صیانت از خطا و اشتباه مى‏باشد.که فرد معصوم در محدوده دینى از خطا و اشتباه مصون باشد.هیچگاه در دریافت و شناخت معارف و ابلاغ و عمل به احکام دینى دچار اشتباه نمى‏شود.اما در محدوده غیر دینى آیا اشتباه مى‏کند یا نه،همه متکلمین شیعه بر این باور نیستند که مصون از خطا در سایر ابعاد زندگى باشد.این حداقل دائره و مفهوم عصمت از منظر شیعه مى‏باشد.بر این اساس انبیاى الهى و نیز ائمه علیهم السلام در تمام ابعاد دینى از گناه و خطا مصون هستند و در مدت عمر از آنان حتى یک گناه صادر نمى‏شود. مهمترین دلیل عصمت‏با این مفهوم گسترده آن،برهان عقلى است که اگر پیامبر دچار گناه و اشتباه شود اطمینان مردم از وى سلب مى‏شود،کسى به گفتار و رفتار آن باور نخواهد داشت. باور شیعه در مورد رهبران دینى نسبت‏به سایر فرقه‏ها این تفاوت اساسى را دارد که شیعه معتقد است رهبرى جامعه در هر زمان از جانب خداى سبحان است.خداى سبحان گر چه سفره نعمت رسالت و نبوت را بر چیده‏است،لیکن سفره امامت و رهبرى برچیدنى نیست،بلکه این سفره پر نعمت که ضرورى انسان است همواره از جانب خدا گسترده است.بعد از انبیا،ائمه علیهم السلام مسؤولیت رهبرى را به عهده دارند.و تا انسان بر روى زمین زندگى مى‏کند رهبرى از جانب خداى سبحان تامین شده است. بر اساس باور شیعه همان شرایط از عصمت که در مورد انبیا وجود دارد بدون هیچ تفاوت در مورد امامت نیز مطرح است و امام باید مانند پیامبر در ابعاد یاد شده معصوم باشد.اگر کسى در برهه از زمان فاقد این شرط باشد امام جامعه نخواهد بود. باور شیعه در مورد افراد امامت این است که بعد از رسول الله صلى الله علیه و آله دوازده نفر معصوم به عنوان جانشینان رسول الله صلى الله علیه و آله در امر رهبرى بر امت اسلامى از جانب خداى سبحان تعیین شده‏اند.اولین آنان على بن ابى طالب علیه السلام و آخرین آنها امام مهدى علیه السلام مى‏باشد.اینان در تمام ابعاد انسانى،از انسان‏هاى معمولى جامعه برتر هستند و همگى شایستگى مقام رهبرى را دارند.دلیل‏هاى گوناگونى هم بر این باور ارائه مى‏نماید که براى پرهیز از طولانى شدن بحث افزون بر برهان عقلى یک دلیل را مورد بررسى قرار مى‏دهیم.در قرآن مجید آیات فراوانى وجود دارد که یا شان نزول آنها ائمه بخصوص على بن ابى طالب علیه السلام مى‏باشد، و یا مقام منیع عترت را معرفى مى‏نماید که آیه تطهیر بهترین آنهاست. آیه تطهیر قرآن در بخشى از آیات سوره احزاب ابعاد شخصیت‏حقوقى همسران رسول الله صلى الله علیه و آله را مورد توجه قرار داده است و در میان این بخش از سخن،بیان‏رسایى در مورد مقام رفیع عترت رسول الله صلى الله علیه و آله دارد.روى سخن قرآن پیش و پس از آیه تطهیر همسران حضرت است،لیکن ناگاه روى سخن تغییر پیدا مى‏کند و در بین مخاطب خویش را عترت و اهل بیت قرار داده به آنها مى‏فرماید خداى سبحان اراده کرده است که هر گونه رجس و پلیدى را از دامن عترت زدوده و آنان را نوعى پاکیزه و مطهر گرداند: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا (1) .«خداى سبحان اراده نموده است که هر نوع آلودگى را از شما اهل بیت زدوده و شما را پاک و مطهر نماید.»ابتدا بررسى دو نکته،یکى این که منظور از رجس زدایى چیست.دیگر این که مراد قرآن از اهل بیت چه کسانى مى‏باشد. معناى رجس معناى رجس پلیدى و آلودگى است و مسلم منظور آلودگى‏هاى اعتقادى و معنوى مى‏باشد،نه آلودگى ظاهرى که با آب قابل شستشو است.زیرا تطهیر از آلودگى ظاهرى بوسیله آب از هر کس ساخته است.افزون بر این که شواهد روایى منظور از رجس را هر نوع آلودگى و گناه عنوان مى‏نماید:انا و اهل بیتى مطهرون من الذنوب (2) «من و اهل بیتم از گناه پاک هستیم‏». اهل بیت چه کسانى هستند؟ اهل بیت‏به لحاظ واژگانى یعنى اهل خانه،شامل همسر،فرزندان،پدر و مادر مى‏باشد.افرادى که معمولا با هم زندگى مى‏کنند.مفهوم واژگانى آیه شامل همه افراد یک خانه که محرم یکدیگرند و بدون محدودیت‏با هم‏زندگى مى‏کنند مى‏شود.بنابراین اگر کسى از جهت واژگانى آیه را تفسیر کرد و گفت منظور از اهل بیت در آیه مبارکه همسران و فرزندان رسول الله صلى الله علیه و آله مانند فاطمه،على و حسنین مى‏باشد،گزاف نگفته است و نمى‏توان نظر وى را مردود دانست.لیکن گاهى منظور و مقصود قرآن تنها مفهوم واژگانى به وسعت و تنگنایى که دارد نمى‏باشد بلکه منظور قرآن از یک واژه مفهوم خاص است که آن مفهوم خاص در عین هماهنگى و همخوانى با مفهوم واژگانى، دایره آن را محدود یا توسعه مى‏دهد.و مى‏توان گفت واژه اهل بیت در این آیه از این قرار است. راه تفسیر صحیح قرآن هم این است که ابتدا مفاهیم واژگانى بر اساس محاوره عرفى مورد توجه قرار گیرد.لیکن به این مقدار نباید بسنده نمود بلکه چون مراد قرآن ممکن است‏با مفهوم واژگانى در توسعه تفاوت داشته باشد.باید آن مفهوم را به منظور قرآن ارائه نموده اگر هم خوانى داشت آنگاه مفهوم صحیح مى‏تواند باشد.و چون به مقصود اصلى قرآن را رسول الله صلى الله علیه و آله آگاه است،و بر اساس آیه ما آتیکم الرسول فخذوه (3) و حدیث‏شریف ثقلین رسول الله صلى الله علیه و آله و عترت از مقصود قرآن آگاه است.باید برداشت‏هاى قرآنى را با دیدگاه رسول الله صلى الله علیه و اله و عترت مقایسه نمود اگر همخوانى داشت مفهوم صحیح و الا مفهوم نادرست‏خواهد بود. بدین سبب در مفهوم واژگانى قرآن گرچه انطباق اهل بیت‏بر همسران پیامبر بى اشکال است، لیکن از دیدگاه رسول الله صلى الله علیه و آله و عترت این انطباق صحیح نیست،زیرا روایات فراوانى شیعه و سنى از رسول الله صلى الله علیه و آله نقل مى‏کند که منظور قرآن را از اهل بیت افراد خاص معرفى مى‏نماید.و حتى به صورت‏شفاف شمول آیه را نسبت‏به همسران رسول الله صلى الله علیه و آله منع مى‏کند و دائره مفهوم آیه را اختصاص مى‏دهد به على بن ابى طالب و فاطمه و حسن و حسین و فرزندان حسین علیهم السلام.یعنى همان ائمه معصومین و فاطمه زهرا.با این بیان روایات اجازه نمى‏دهند که آیه شامل همسران رسول الله صلى الله علیه و آله شود و نمى‏توان آیه را این گونه تفسیر نمود.زیرا این سخن اکتفا بر قرآن و بى‏نیازى از عترت است که به یقین راه غلط و کژ راهه است.اینک با مرورى کوتاه به برخى روایات این حقیقت‏شفافتر خواهد شد. روایات و آیه تطهیر سیوطى از ترمذى و طبرانى و...در ذیل آیه از رسول الله صلى الله علیه و آله نقل مى‏کند:انا و اهل بیتى مطهرون من الذنوب (4) . این گونه روایات تطهیر را توضیح مى‏دهند که منظور همان پاکى از گناه است و برهان بر عصمت اهل بیت است،و همسران رسول الله صلى الله علیه و آله معصوم علیهم السلام نبودند.و نیز از ابو سعید خدرى از رسول الله صلى الله علیه و آله روایت مى‏کند که آیه تطهیر در مورد پنج نفر نازل شده است:نزلت الآیة فی خمسة فى و فى على و فاطمة و حسن و حسین (5) . و به روایات متواتر و یا مستفیض رسول الله صلى الله علیه و آله این افراد را زیر کسا گرد آورد آنگاه فرمود:هولاء اهل بیتى.و بدنبال آن آیه تطهیر را قرائت نمود. (6) و نیز روایات متعدد نقل است که وقتى آیه تطهیر نازل شده و حضرت آن چند نفر را زیر کسا گرد آورد ام سلمه اجازه خواست وارد آن جمع شود.حضرت‏در عین حال که در حق وى دعا کرد و وى را ستود در جمع جانان راه نداد.ام سلمه:انا معکم فقال انک على خیر (7) انما نزلت فی و فى اخى و فى ابنتى و تسعة من ولد ابنى الحسین خاصة لیس معنا فیها احد غیرنا. (8) «آیه درباره خصوص من و برادرم على و دخترم فاطمه و نه نفر از فرزندان حسین نازل شده است.»عن ابى جعفر علیه السلام فى قول الله عز و جل انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا قال نزلت هذه الآیة فى رسول الله و على بن ابى طالب و فاطمة و حسن و حسین و ذلک فى بیت ام سلمه زوج النبى فدعا رسول الله علیا و فاطمه و الحسن و الحسین ثم البسهم کساء له خیبریا و دخل معهم فیه ثم قال هؤلاء اهل بیتى وعدتنى فیهم ما وعدتنى اللهم اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا فقالت و انا معهم یا رسول الله صلى الله علیه و آله قال ابشرى یا ام سلمه فانک الى خیر. (9) «از امام باقر علیه السلام روایت مى‏نماید که آیه تطهیر درباره رسول الله صلى الله علیه و آله و على و فاطمه و حسن و حسین نازل شد.آنگاه حضرت کساى خیبرى را بر آنها قرار داد و فرمود اهل بیت من اینها هستند.و حتى ام سلمه(همسر رسول الله صلى الله علیه و آله)خواست در جمع آنان وارد شود حضرت اجازه ندادند». روایات از چند جهت آیه را تفسیر مى‏کنند.منظور از رجس ترک گناه است.منظور از اهل بیت افراد خاصى هستند گر چه از لحاظ مفهوم واژگانى شامل همسران نیز مى‏باشد لیکن به لحاظ این که مقام ویژه‏اى را تبیین مى‏کند همسران رسول الله صلى الله علیه و آله در این مقام با اهل بیت همراه نیستند.بدین سبب آیه همان مقام عصمت را براى اهل بیت‏بیان مى‏کند و همسران رسول الله صلى الله علیه و آله هیچ کدام به این مقام بار نیافته‏اند.حتى ام سلمه که از همسران به نام و با تقوا وطهارت رسول الله صلى الله علیه و آله مى‏باشد خواست همراه جمع کساء قرار گیرد حضرت اجازه ندادند.روایات باتفاق مسلمانان مى‏باشد.و مفاد آنها امرى اعتقادى و یقینى مى‏باشد که مى‏توان با آنها برهان اقامه نمود،که مفاد آیه منحصر به افراد خاص مانند على بن ابى طالب و فاطمه علیها السلام و حسنین و نه نفر از فرزندان حسین اختصاص دارد.بنابر این آیه عصمت دوازده امام و فاطمه علیها السلام را دلالت دارد. سیاق آیه تطهیر در عین حال شبهاتى و سؤالاتى پیرامون آیه وجود دارد که بحث‏هاى آن ارتباط با موضوع تفسیر و کلام دارد.تنها یک موضوع را که با این مفاد ارتباط مستقیم دارد مطرح و بررسى مى‏نماییم و آن سؤالى است که بیشتر از سوى مفسران اهل سنت مطرح است که آیه در سیاق آیات زنان پیامبر است. وحدت سیاق اقتضا مى‏کند که این آیه هم مربوط به زنان پیامبر باشد.در حالى که این برداشت که عنوان شد با وحدت سیاق ناسازگار است.افزون بر این که در ذیل آیه روایاتى از طریق اهل سنت نیز نقل شده است مفاد همین وحدت سیاق را تایید مى‏کند که آیه درباره همسران رسول الله صلى الله علیه و آله مى‏باشد. برخى از مفسران شیعه (10) این اشکال را پذیرفته‏اند که این مفاد با وحدت سیاق سایر آیات ناسازگار است آنگاه جواب دیگر مطرح فرموده‏اند که اصولا جایگاه چینش این آیه این جا نیست.و در این زمینه دستکارى رخ داده است که آیا در میان آیات همسران رسول الله صلى الله علیه و آله قرار گرفته است.اصولا جایگاه آیات توقیفى(دستور خدا و رسول الله صلى الله علیه و آله)نمى‏باشد.بلکه در برخى از موارددست دیگرى غیر از رسول الله صلى الله علیه و آله در کار بوده است. لیکن جواب دیگرى بر اساس پذیرش توقیفى بودن جایگاه آیه‏ها مى‏توان مطرح کرد،زیرا جایگاه آیات از شؤون مهم قرآن مى‏باشد.به لحاظ این که سیاق آیات در مفاد و برداشت تاثیر دارد و برداشت‏ها را متفاوت مى‏کند و آن نوع از شؤون قرآن که در مفاد و برداشت تاثیر گذارى دارند نمى‏شود به امر رسول الله صلى الله علیه و آله در حقیقت‏به امر وحى نباشد.این گونه شؤون قرآن از هر جهت مصون از تحریف و دست کارى است.و این از اعتقادات و باورهاى مسلم شیعه و سنى مى‏باشد.کسى به غیر رسول الله صلى الله علیه و آله در شؤون قرآن دخالت نداشته است. آیه تطهیر در میان آیات همسران پیامبر است و به ظاهر با مفاد آیات قبل و بعد ناسازگار است زیرا روى سخن با همسران رسول الله صلى الله علیه و آله است و یک مرتبه روى سخن برگشته و مخاطب را مردها قرار داده است و تمام ضمیرها مذکر آمده است!در عین حال این نکته با مطلب توقیفى بودن آیات ناسازگار نمى‏باشد.زیرا محور مهم در سیاق سازگارى با عرف محاوره است.این معمول محاورات انسان‏ها است،گاهى به لحاظ اهمیت‏یک موضوع آن موضوع در میان سیاق سخن دیگرى مطرح مى‏شود که هیچ ارتباطى با قبل و بعد سخن ندارد یعنى در بین یک متن سخن منسجم و به هم پیوسته یک جمله یا چند جمله سخن ویژه و برجسته آورده مى‏شود و این نوع سخن گفتن از اصول محاوره مردمى بیرون نیست.قرآن که فنون زبان مردم را در محاوره خویش رعایت نموده است،گاهى جمله‏اى معترضه در میان سخن دیگرى مى‏آورد مانند آیه الیوم یئس الذین کفروا من دینکم (11) .در اینجا نیزگر چه سخن از شخصیت‏حقوقى زنان رسول الله صلى الله علیه و آله مى‏باشد،براى این که توجه مخاطب خویش به اهمیت موضوع دیگرى یعنى شان و مقام اهل علیه السلام برساند،یک مرتبه روى کرد سخن به اهل بیت‏بر مى‏گردد و تمام ضمیرها مذکر مى‏شوند تا با طرح این سوال که چرا روى کرد سخن تغییر کرد مخاطب خویش را متوجه اهمیت مقام عصمت عترت و اهل بیت‏بنماید.و این گر چه با سیاق قبل و بعد به ظاهر ناسازگار است،لیکن با عموم فنون محاوره سخن ناسازگار نیست و ناسازگار هم نیست که رسول الله صلى الله علیه و آله به امر وحى محل و جایگاه آیه را در چینش آیات همسران رسول الله صلى الله علیه و آله تعیین کرده باشد.زیرا اگر چه با سیاق قبل و بعد ناسازگار است لیکن با فنون اصلى محاوره‏اى که معیار اصلى و یک سیاق عمومى است ناسازگار نمى‏باشد.زیرا جمله معترضه‏اى است که در میان آیه‏هاى همسران رسول الله صلى الله علیه و آله قرار گرفته است.این جواب سازگار است‏با این که آیه تطهیر با آیات قبل و بعد نازل شده باشد،و هم سازگار است،با این که جداگانه نازل شده لیکن رسول الله صلى الله علیه و آله به لحاظ این نکته دستور فرموده باشد در میان آیات همسرانش قرار گیرد،که شرح این موضوع بیش از این مقدار تناسب با موضوع این نوشتار ندارد از موضوعات علوم قرآنى مى‏باشد که در جایگاه خودش باید بررسى شود. (12) اما روایاتى که اهل سنت در مورد شان نزول آیه ذکر مى‏کنند که آیه درباره همسران رسول الله صلى الله علیه و آله است.از طریق شیعه چنین روایت مستند نیست.این روایات اهل سنت‏با روایات صحیح و متقن دیگرى که خود آنان نقل مى‏کنند که رسول الله صلى الله علیه و آله حتى ام سلمه را در جمع اهل بیت راه نداد ناسازگار مى‏باشند. با این توضیح این نکته به خوبى آشکار و مستند شد که آیه تطهیر مقام رفیع عصمت اهل بیت را بیان مى‏کند و على بن ابى طالب با فاطمه علیها السلام افضل افراد عترت هستند و مقامشان از سایرین نیز برتر است و آیه فضیلتى را براى على علیه السلام به اثبات مى‏رساند که هیچ کدام از اصحاب رسول الله صلى الله علیه و آله در این فضیلت‏با على مشارکت ندارد.به همین لحاظ بر دیگران مقدم است.تنها فردى است که بعد از رسول الله صلى الله علیه و آله شایستگى رهبرى جامعه را دارد. پى‏نوشتها: 1.احزاب،33. 2.در المنثور،ج 5،ص 198. 3.حشر،7. 4.در المنثور،ج 5،ص 198. 5.در المنثور،ج 5،ص 198. 6.همان. 7.همان،صحیح مسلم،ج 7،ص 130. 8.نور الثقلین،ج 4،ص 272. 9.همان،ص 270. 10.از جمله علامه مجلسى رحمه الله(بحار،ج 35،ص 234).علامه طباطبایى رحمه الله در کتاب قرآن در اسلام،ص 205،لیکن علامه طباطبایى در تفسیر المیزان متمایل است که بپذیرد که چینش آیه تطهیر به امر رسول الله صلى الله علیه و آله مى‏باشد.المیزان،ج 16،ص 330. 11.مائده،3. 12.براى توضیح بیشتر رجوع شود به‏«پژوهشى در علوم قرآن‏»،صفحه 74 و 230 به بعد. امام على(ع) الگوى زندگى صفحه 54 حبیب الله احمدى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

ساقى حوض کوثر

وصف حوض و منزلت امیر مؤمنان علیه السلام در کنار آن شیخ صدوق رحمه الله گوید:اعتقاد ما درباره حوض آن است که آن حق است،و پهناى آن به فاصله میان أیله و صنعاء (1) است،و آن حوض پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم است و در آن جامهایى به تعداد ستارگان آسمان قرار دارد،و سرپرست و مسئول آن در روز قیامت امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام است که دوستانش را از آن سیراب و دشمنانش را از آن دور مى‏سازد،هر که جرعه‏اى از آن بنوشد هیچ گاه تشنه نخواهد گشت (2) . 1ـابو ایوب انصارى گوید:نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم بودم و از آن حضرت درباره حوض سؤال شد،فرمود:اینک که درباره حوض از من پرسیدید شما را از آن خبر دهم:حوض چیزى است که خداوند از میان پیامبران مرا بدان گرامى داشته است،عرض آن به فاصله میان ایله و صنعاء است،دو نهر از آب در آن مى‏ریزد،آبش از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‏تر،بسترش از مشک خوشبوست و سنگریزه‏هایش در و یاقوت است.پروردگارم شرط کرده است که کسى به آن‏وارد نشود مگر آنان که داراى نیتهایى درست و دلهایى پاکند،آنان که در حال توانگرى و فراخ دستى حقوقى را که بر عهده دارند مى‏پردازند و در حال نیاز و تنگدستى حق قانونى خود را نمى‏گیرند،و پس از من تسلیم وصى من خواهند بود.آن گاه وصى من غیر شیعیان خود را از آن دور مى‏کند همان گونه که آدمى شتر گر را از میان شترهاى خود دور مى‏سازد. (3) 2ـعبد الله بن عباس گوید:چون سوره کوثر بر رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم نازل شد،على بن ابى طالب به آن حضرت گفت:اى رسول خدا،کوثر چیست؟فرمود:نهرى است که خداوند مرا بدان گرامى داشته است.على گفت:اى رسول خدا،این نهر شریفى است،آن را براى ما توصیف کن.فرمود:آرى اى على،کوثر نهرى است که در زیر عرش خدا جارى مى‏شود،آبش از شیر سفیدتر،از عسل شیرین‏تر و از کره نرم‏تر،سنگریزه‏هایش زبرجد و یاقوت و مرجان،گیاههایش زعفران و خاکش مشک خوشبو،و اساس و بنیانش زیر عرش خداست.آن گاه رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم دست بر پهلوى على امیر مؤمنان علیه السلام زد و فرمود:اى على،این نهر از آن من و تو و از آن دوستان تو پس از من است. (4) 3ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم در حدیثى طولانى فرمود:اى على،تو نخستین کسى هستى که با من از زمین بیرون مى‏آیى‏[و تو نخستین کسى هستى که با من برانگیخته مى‏شوى‏]،و تو نخستین کسى هستى که با من از صراط مى‏گذرى،و پروردگار بزرگ من به عزت خود سوگند خورده که کسى از گردنه صراط عبور نکند مگر آن که سند ولایت تو و ولایت امامان از اولاد تو را همراه داشته باشد،و تو نخستین کسى هستى که بر حوض من وارد مى‏شوى،دوستانت را از آن‏سیراب مى‏سازى و دشمنانت را از آن مى‏رانى،و تو یار و همراه منى آن گاه که در مقام محمود (مقام شفاعت) بایستم،ما درباره دوستانمان شفاعت مى‏کنیم و شفاعت ما درباره آنان پذیرفته مى‏شود.و تو نخستین کسى هستى که داخل بهشت مى‏شوى در حالى که پرچم مرا به دست دارى و آن لواى حمد است که هفتاد شکاف دارد و هر شکافى پهناورتر از خورشید و ماه است،و تو صاحب درخت طوبى در بهشت هستى که تنه‏اش در خانه تو و شاخه‏هایش در خانه شیعیان و دوستان توست . (5) 4ـابو الأسود دئلى از پدرش روایت کرده که گفت:از امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام شنیدم که مى‏فرمود:به خدا سوگند که با همین دو دست کوتاه خود دشمنانمان را از حوض رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم دور مى‏سازم،و دوستانمان بدان در مى‏آیند. (6) 5ـو نیز فرمود:من با رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم و خاندانم بر سر حوض قرار داریم،پس هر که خواستار ماست باید گفتار ما را بگیرد و مانند ما عمل کند،زیرا هر خاندانى برگزیده‏اى دارد و ما را نیز برگزیدگانى است،و ما را شفاعتى است و دوستان ما را نیز شفاعتى است،پس براى دیدار ما بر سر حوض با هم رقابت کنید،که ما دشمنانمان را از آن مى‏رانیم و دوستان و اولیاى خود را از آن سیراب مى‏کنیم،هر که جرعه‏اى از آن بنوشد هرگز تشنه نخواهد شد،دو نهر از بهشت در حوض ما سرازیر مى‏شود،یکى از تسنیم و دیگرى از آب زلال و گوارا،بر لبه آن زعفران روییده و سنگریزه‏اش لؤلؤ است و آن کوثر نام دارد. (7) 6ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:اى على،تو برادر،وزیر و صاحب لواى من دردنیا و آخرت و صاحب حوض من هستى،هر که تو را دوست بدارد مرا دوست داشته،و هر که تو را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است. (8) 7ـعبد الرحمن بن قیس رحبى گوید:با امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام بر در قصر (دار الاماره) نشسته بودم که نور خورشید آن حضرت را وادار کرد تا در سایه دیوار قصر پناه گیرد،همین که برخاست تا داخل شود مردى از قبیله همدان دامن حضرتش را گرفت و گفت :اى امیر مؤمنان،مرا حدیثى جامع گو تا خداوند مرا بدان سودى رساند.فرمود:مگر درباره من حدیث بسیارى وجود ندارد؟ (9) یا:مگر این سودمندى در احادیث بسیارى نیست؟) گفت:چرا،ولى مرا حدیثى گو که خداوند بدان سودم رساند. فرمود:دوستم رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم مرا فرمود که:من و شیعیانم وارد حوض مى‏شویم و سیراب و روسپید بیرون مى‏شویم،و دشمنانمان تشنه لب و روسیاه وارد مى‏گردند .این را داشته باش که مشتى از خروار است،تو با همان کسى که دوستش مى‏دارى خواهى بود و همان را که به دست آورده‏اى خواهى داشت،اى برادر همدانى رهایم ساز.این را فرمود و داخل قصر شد. (10) 8ـمردى از منافقان به حضرت رضا علیه السلام گفت:برخى از شیعیان شما بى‏باکانه در کوچه و بازار شراب مى‏خورند!و دیگرى سر راه بر حضرت گرفت و گفت:برخى از شیعیان شما شراب مى‏خورند !چهره حضرت از روى شرم عرق کرد،سپس فرمود:خداوند گرامى‏تر از آن است که گرمى شراب را با دوستى ما خاندان در دل مؤمن جمع آورد،آن گاه لختى صبر کرده و فرمود:و اگر یکى از آنها بدین نکبت گرفتار شد و چنین کرد بى شک پروردگارى مهربان،پیامبرى‏دلسوز،امامى شناسا بر سر حوض و سرورانى براى شفاعت ایستاده را براى خود خواهد یافت. (11) 9ـرسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:پنج چیز درباره على به من داده شده که از دنیا و هر چه در آن است نزد من بهتر است:1ـاو در برابر خدا دور دارنده (یا:در برابر خدا به رو در افتاده) است تا خداوند از حساب آفریدگان فارغ شود.2ـلواى حمد به دست اوست و از آدم گرفته به بعد همه در زیر آن قرار دارند.3ـاو بر سر حوض مى‏ایستد و هر که را از امت من‏[به ولایت‏]بشناسد سیراب مى‏سازد.4ـاوست که‏[پس از مرگ‏]عورت مرا مى‏پوشاند و مرا به خداوند مى‏سپارد.5ـمن هیچ بر او بیم ندارم که بعد از ازدواج دامن بیالاید،و پس از ایمان به کفر گراید. (12) 10ـاز على علیه السلام روایت است که رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:تو نخستین کسى هستى که به بهشت مى‏روى.گفتم:اى رسول خدا،پیش از شما به بهشت مى‏روم؟فرمود:آرى،زیرا تو در آخرت پرچمدار منى چنانکه در دنیا پرچمدار من هستى،و همیشه پرچمدار پیشاپیش حرکت مى‏کند.سپس فرمود:اى على،گویى تو را مى‏بینم که پرچم مرا که لواى حمد است به دست دارى و داخل بهشت شده‏اى،و از آدم گرفته به بعد در زیر آن قرار دارند. (13) پى‏نوشتها: 1ـآیله شهرى است در ساحل بحر قلزم،و صنعاء نام دو جاست یکى در یمن و دیگرى در دمشق.باید دانست که این تعبیر براى نشان دادن بزرگى آن است نه اندازه دقیق آن. 2ـبحار الانوار 8/27 به نقل از رساله اعتقادات صدوق. 3ـبحار الانوار 8/ .28 4ـهمان/ .18 5ـبحار الانوار 39/ .211 6ـهمان/212.و نظیر آن:همان/ .216 7ـتفسیر صافى 5/ .301 8ـبحار الانوار 39/ .216 9ـبنا بر نسخه‏اى دیگر:مگر احادیث بسیارى در اختیار ندارى؟ 10ـامالى شیخ طوسى 1/ .150 11ـعلم الیقین 2/ .603 12ـبحار الانوار 39/ .219 13ـهمان/217.و در ص 213 از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم آورده است که:آدم و همه خلق خدا در روز قیامت در سایه پرچم من قرار دارند. امام على بن ابى‏طالب(ع) ص 567 احمد رحمانى همدانى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠۱ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

جانشین رسول خداصلى الله علیه و آله و سلم

نص بر امامت‏حضرت على علیه‏السلام ینادیهم یوم الغدیر نبیهم بخم و اسمع بالنبى منادیا فقال له قم یا على و اننى رضیتک من بعدى اماما و هادیا (حسان بن ثابت) در سال دهم هجرى پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله از مدینه حرکت و بمنظور اداى مناسک حج عازم مکه گردید،تعداد مسلمین را که در این سفر همراه پیغمبر بودند مختلف نوشته‏اند ولى مسلما عده زیادى بالغ بر چند هزار نفر در رکاب پیغمبر بوده و در انجام مراسم این حج که به حجة الوداع مشهور است‏شرکت داشتند.نبى اکرم صلى الله علیه و آله پس از انجام مراسم حج و مراجعت از مکه بسوى مدینه روز هجدهم ذیحجه در سرزمینى بنام غدیر خم توقف فرمودند زیرا امر مهمى از جانب خداوند بحضرتش وحى شده بود که بایستى بعموم مردم آنرا ابلاغ نماید و آن ولایت و خلافت على علیه السلام بود که بنا بمفاد و مضمون آیه شریفه زیر رسول خدا مامور تبلیغ آن بود: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس. (1) اى پیغمبر آنچه را که از جانب پروردگارت بتو نازل شده (بمردم) برسان و اگر (این کار را) نکنى رسالت او را نرسانیده‏اى و (بیم مدار که) خداوند ترا از (شر) مردم نگهمیدارد.پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله دستور داد همه حجاج در آنجا اجتماع نمایند و منتظر شدند تا عقب ماندگان برسند و جلو رفتگان نیز باز گردند. مگر چه خبر است؟ هر کسى از دیگرى مى‏پرسید چه شده است که رسول خدا صلى الله علیه و آله ما را در این گرماى طاقت فرسا و در وسط بیابان بى آب و علف نگهداشته و امر به تجمع فرموده است؟زمین بقدرى گرم و سوزان بود که بعضى‏ها پاى خود را بدامن پیچیده و در سایه شترها نشسته بودند.بالاخره انتظار بپایان رسید و پس از اجتماع حجاج رسول اکرم صلى الله علیه و آله دستور داد از جهاز شتران منبرى ترتیب دادند و خود بالاى آن رفت که در محل مرتفعى بایستد تا همه او را ببینند و صدایش را بشنوند و على علیه السلام را نیز طرف راست‏خود نگهداشت و پس از ایراد خطبه و توصیه درباره قرآن و عترت خود فرمود: الست اولى بالمؤمنین من انفسهم؟قالوا بلى،قال:من کنت مولاه فهذا على مولاه،اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله. (2) آیا من بمؤمنین از خودشان اولى بتصرف نیستم؟ (اشاره بآیه شریفه النبى اولى بالمؤمنین من انفسهم) عرض کردند بلى،فرمود من مولاى هر که هستم این على هم مولاى اوست،خدایا دوست او را وست‏بدار و دشمنش را دشمن بدار هر که او را نصرت کند کمکش کن و هر که او را وا گذارد خوار و زبونش بدار. و پس از آن دستور فرمود که مسلمین دسته بدسته خدمت آنحضرت که داخل خیمه‏اى در برابر خیمه پیغمبر صلى الله علیه و آله نشسته بود رسیده و مقام ولایت و جانشینى رسول خدا را باو تبریک گویند و بعنوان امارت بر او سلام کنند و اول کسى که خدمت على علیه السلام رسید و باو تبریک گفت عمر بن خطاب بود که عرض کرد:بخ بخ لک یا على اصبحت مولاى و مولى کل مؤمن و مؤمنة. به به اى على امروز دیگر تو امیر و فرمانرواى من و فرمانرواى هر مرد مؤمن و زن مؤمنه‏اى شدى. (3) و بدین ترتیب پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله على علیه السلام را بجانشینى خود منصوب نموده و دستور داد که این مطلب را حاضرین بغائبین برسانند. حسان بن ثابت از حضرت رسول صلى الله علیه و آله اجازه خواست تا در مورد ولایت و امامت على علیه السلام و منصوب شدنش در غدیر خم بجانشینى نبى اکرم صلى الله علیه و آله قصیده‏اى گوید و پس از کسب رخصت چنین گفت: ینادیهم یوم الغدیر نبیهم بخم و اسمع بالنبى منادیا و قال فمن مولیکم و ولیکم؟ فقالوا و لم یبدوا هناک التعادیا الهک مولانا و انت ولینا و لن تجدن منا لک الیوم عاصیا فقال له قم یا على و اننى رضیتک من بعدى اماما و هادیا فمن کنت مولاه فهذا ولیه فکونوا له انصار صدق موالیا هناک دعا اللهم و ال ولیه و کن للذى عادى علیا معادیا (4) روز غدیر خم مسلمین را پیغمبرشان صدا زد و با چه صداى رسائى ندا فرمود (که همگى شنیدند) و فرمود فرمانروا و صاحب اختیار شما کیست؟همگى بدون اظهار اختلاف عرض کردند که: خداى تو مولا و فرمانرواى ماست و تو صاحب اختیار مائى و امروز از ما هرگز مخالفت و نافرمانى براى خودت نمى‏یابى.پس بعلى فرمود یا على برخیزکه من ترا براى امامت و هدایت (مردم) بعد از خودم برگزیدم. (آنگاه بمسلمین) فرمود هر کس را که من باو مولا (اولى بتصرف) هستم این على صاحب اختیار اوست پس شما براى او یاران و دوستان راستین بوده باشید. و آنجا دعا کرد که خدایا دوستان او را دوست‏بدار و با کسى که با على دشمنى کند دشمن باش. رسول اکرم فرمود اى حسان تا ما را بزبانت‏یارى میکنى همیشه مؤید بروح القدس باشى. ثبوت و تواتر این خبر بحدى براى فریقین واضح است که هیچگونه جاى انکار و ابهامى را براى کسى باقى نگذاشته است زیرا مورخین و مفسرین اهل سنت نیز در کتابهاى خود با مختصر اختلافى در الفاظ و کلمات نوشته‏اند که آیه تبلیغ (یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک...الخ) در روز هیجدهم ذیحجه در غدیر خم درباره على علیه السلام نازل شده و پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله ضمن ایراد خطبه فرموده است که من کنت مولاه فعلى مولاه (5) ولى چون کلمه مولى معانى مختلفه دارد بعضى از آنان در این مورد طفره رفته و گفته‏اند که در این حدیث مولى بمعنى اولى بتصرف نیست‏بلکه بمعنى دوست و ناصر است‏یعنى آنحضرت فرمود من دوست هر کس هستم على نیز دوست اوست چنانکه ابن صباغ مالکى در فصول المهمه پس از آنکه چند معنى براى کلمه مولى مینویسد میگوید: فیکون معنى الحدیث من کنت ناصره او حمیمه او صدیقه فان علیا یکون کذلک. (6) پس معنى حدیث چنین باشد که هر کسى که من ناصر و خویشاوند و دوست‏او هستم على نیز (براى او) چنین است! در پاسخ این آقایان که پرده تعصب دیده عقل و اندیشه آنها را از مشاهده حقایق باز داشته است ابتداء معانى مختلفه‏اى که در کتب لغت‏براى کلمه مولى قید شده است ذیلا مینگاریم تا ببینیم کدامیک از آنها منظور نظر رسول اکرم صلى الله علیه و آله بوده است. کلمه مولى بمعنى اولى بتصرف و صاحب اختیار،بمعنى بنده،آزاد شده،آزاد کننده،همسایه،هم پیمان و همقسم،شریک،داماد،ابن عم،خویشاوند،نعمت پرورده،محب و ناصر آمده است.بعضى از این معانى در قرآن کریم نیز بکار رفته است چنانکه در سوره دخان مولى بمعنى خویشاوند آمده است: یوم لا یغنى مولى عن مولى شیئا.و در سوره محمد صلى الله علیه و آله کلمه مولى بمعنى دوست‏بوده. و ان الکافرین لا مولى لهم.و در سوره نساء بمعنى هم عهد آمده چنانکه خداوند فرماید: و لکل جعلنا موالى.و در سوره احزاب بمعنى آزاد کرده آمده است: فان لم تعلموا آباءهم فاخوانکم فى الدین و موالیکم (عتقائکم) (7) از طرفى بعضى از این معانى درباره پیغمبر اکرم صدق نمیکند زیرا آنحضرت بنده و آزاد کرده و نعمت پرورده کسى نبود و با کسى نیز همقسم نشده بود برخى از آنکلمات هم احتیاج بتوصیه و سفارش نداشت‏بلکه گفتن آنها نوعى سخریه بشمار میرفت که رسول خدا صلى الله علیه و آله در آن شدت گرما وسط بیابان مردم را جمع کند و بگوید من پسر عموى هر کس هستم على هم پسر عموى اوست،یا من همسایه هر که هستم على هم همسایه اوست و هکذا...همچنین قرائن حال و مقام نیز بکار بردن کلمه مولى را بمعنى دوست و ناصر که دستاویز اکثر رجال اهل سنت است اقتضاء نمیکند زیرا مدلول و مفاد آیه تبلیغ با آن شدت و تهدید که میفرماید اگر این کار را بجا نیاورى مثل اینکه وظائف رسالت را انجام نداده‏اى میرساند که‏مطلب خیلى مهمتر و بالاتر از این حرفها است که پیغمبر در آن بیابان گرم و سوزان توقف نموده و مردم را از پس و پیش جمع کند و بگوید من دوست و ناصر هر که هستم على هم دوست و ناصر اوست،تازه اگر مقصودش این بود در اینصورت بعوض مردم باید بعلى میگفت که من محب و ناصر هر که هستم تو هم محب و ناصر او باش نه مردم،و اگر منظور جلب دوستى مردم بسوى على بود در اینصورت هم باید میگفت هر که مرا دوست دارد على را هم دوست داشته باشد ولى این سخنان از مضمون جمله:من کنت مولاه فهذا على مولاه بدست نمیآید گذشته از اینها گفتن این مطلب ترس و وحشتى نداشت تا خداوند اضافه کند که من ترا از شر مردم (منافق) نگهمیدارم. از طرفى تخصیص بلا مخصص کلمه مولى از میان تمام معانى آن بمعنى محب و ناصر بدون وجود قرینه باطل و بر خلاف علم اصول است در نتیجه از تمام معانى مولى فقط (اولى بتصرف و صاحب اختیار) باقى میماند و این تخصیص علیرغم عقیده اهل سنت‏بلا مخصص نیست‏بلکه در اینمورد قرائن آشکارى وجود دارد که ذیلا بدانها اشاره میگردد. اولا عظمت و اهمیت مطلب دلیل این ادعا است که خداوند تعالى با تاکید و تهدید میفرماید اگر این امر را بمردم ابلاغ نکنى در واقع هیچگونه تبلیغى از نظر رسالت نکرده‏اى و این خطاب مؤکد میرساند که مضمون آیه درباره جعل حکمى از احکام شرعیه نبوده بلکه امرى است که تالى تلو مقام رسالت است،در اینصورت باید مولى بمعنى ولایت و صاحب اختیار باشد تا همه مسلمین از آن آگاه گردند و بدانند که چه کسى پس از پیغمبر صلى الله علیه و آله مسند او را اشغال خواهد کرد مخصوصا که این آیه در غدیر خم نزدیکى جحفه نازل شده است تا پیغمبر پیش از اینکه حجاج متفرق شوند آنرا بهمه آنان ابلاغ کند زیرا پس از رسیدن بجحفه مسلمین از راههاى مختلف بوطن خود رهسپار میشدند و دیگر اجتماع همه آنان در یک محل امکان پذیر نمیشد و البته این فرمان از چند روز پیش به پیغمبر صلى الله علیه و آله وحى شده بود ولى زمان دقیق ابلاغ آن تعیین نگردیده بود و چون آنحضرت مخالفت گروهى از مسلمین را با على علیه السلام بعلت کشته شدن اقوام‏آنها در جنگها بدست وى میدانست لذا از ابلاغ جانشینى او بیم داشت که مردم زیر بار چنین فرمانى نروند بدینجهت‏خداوند تعالى او را در غدیر خم مامور بتوقف و ابلاغ جانشینى على علیه السلام نمود و براى اطمینان خاطر مبارک پیغمبر صلى الله علیه و آله اضافه فرمود که مترس خدا ترا از شر مردم نگهمیدارد. ثانیا رسول خدا صلى الله علیه و آله پیش از اینکه بگوید: من کنت مولاه فرمود:الست اولى بالمؤمنین من انفسهم؟یا الست اولى بکم من انفسکم؟ آیا من بشما از خود شما اولى بتصرف نیستم؟همه گفتند بلى آنگاه فرمود:من کنت مولاه فهذا على مولاه قرینه‏اى که بکلمه مولى معنى اولى بتصرف و صاحب اختیار میدهد از جمله اول کاملا روشن است و سیاق کلام میرساند که مقصود از مولى همان اولویت است که پیغمبر نسبت‏بمسلمین داشته و چنین اولویتى را بعدا على علیه السلام خواهد داشت. ثالثا رسول اکرم صلى الله علیه و آله پس از ابلاغ دستور الهى در مورد جانشینى على علیه السلام چنانکه در صفحات پیشین اشاره گردید بمسلمین فرمود:سلموا علیه بامرة المؤمنین (8) .یعنى بعلى علیه السلام بعنوان امارت مؤمنین سلام کنید و چنانچه مقصود از مولى دوست و ناصر بود میفرمود بعنوان دوستى سلام کنید و سخن عمر نیز که بعلى علیه السلام گفت مولاى من و مولاى هر مرد مؤمن و زن مؤمنه شدى ولایت و امارت آنحضرت را میرساند. رابعا علاوه بر کتب شیعه در اغلب کتب معتبر و مشهور تسنن نیز نوشته شده است که پس از ابلاغ فرمان الهى و دعاى پیغمبر صلى الله علیه و آله که عرض کرد اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله خداوند این آیه را نازل فرمود:الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا. (9) یعنى امروز دین شما را کامل کردم و نعمت‏خود را بر شما اتمام نمودم و پسندیدم که دین شما اسلام باشد.و مسلم است که موجب اکمال دین و اتمام نعمت ولایت و امامت على علیه السلام است چنانکه پیغمبر فرمود: الله اکبر!على اکمال الدین و اتمام النعمة و رضى الرب برسالتى و ولایة على بن ابیطالب بعدى. (10) (الله اکبر بر کامل شدن دین و اتمام نعمت و رضاى پروردگار برسالت من و ولایت على پس از من.) خامسا پیش از آیه مزبور که مربوط با کمال دین و اتمام نعمت است‏خداوند فرماید: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون. یعنى کفار و مشرکین که همیشه در انتظار از بین رفتن دین شما بودند امروز نا امید شدند پس،از آنها نترسید و از من بترسید زیرا آنان چنین مى‏پنداشتند که چون پیغمبر اولاد ذکور ندارد که بجایش نشیند لذا پس از رحلت او دینش نیز از میان خواهد رفت و کسى که بتواند پس از او این دین را رهبرى کند وجود نخواهد داشت ولى در آنروز که على علیه السلام بفرمان خداى تعالى از جانب رسول خدا بجانشینى وى منصوب گردید این خیال و پندار مشرکین باطل و تباه گردید و دانستند که این دین دائمى و همیشگى است و این آیه و دنباله آن که مربوط با کمال دین و اتمام نعمت است آیه سوم سوره مائده بوده و با آیه تبلیغ (یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک...) که آیه 67 همان سوره ست‏بنحوى با هم ارتباط دارند و از اینجا نتیجه میگیریم که مقصود از مولى در کلام پیغمبر صلى الله علیه و آله ولایت و جانشینى على‏علیه السلام بود نه بمعنى محب و ناصر. (11) سادسا از تمام معانى مختلفه که براى کلمه مولى دلالت دارند فقط (اولى بتصرف) معنى حقیقى آنست و معانى دیگر از فروع این معنى بوده و مجاز میباشند که نیازمند باضافه قید دیگر و محتاج بقرینه‏اند و از نظر علم اصول حقیقت مقدم بر مجاز میباشد بنا بر این کلمه مولا در این حدیث‏بمعنى صاحب اختیار و اولى بتصرف است. سابعا چنانکه قبلا اشاره گردید پس از انجام این مراسم حسان بن ثابت قصیده‏اى سرود و معنى مولى را کاملا حلاجى نموده و توضیح داد که بعدها جاى اشکال و ایراد براى مغرضین باقى نماند آنجا که گوید: فقال له قم یا على و اننى رضیتک من بعدى اماما و هادیا در این بیت از قول پیغمبر میگوید که فرمود یا على برخیز که من پسندیدم ترا بعد از خود (براى امت) امام و هدایت کننده باشى. اگر مولا بمعنى دوست و ناصر بود پیغمبر بحسان اعتراض میکرد و میفرمود من کى گفتم على امام و هادى است گفتم على دوست و ناصر است ولى مى‏بینیم رسول اکرم صلى الله علیه و آله نه تنها اعتراض نکرد بلکه فرمود همیشه مؤید بروح القدس باشى و قصیده حسان و اشعار دیگران که در اینمورد سروده‏اند در کتب معتبر اهل سنت قید شده است. بعضى از علماء اهل سنت که در بن بست گیر کرده و تا حدى منصف بوده‏اند ناچار باهمیت مطلب اقرار نموده و صریحا اعتراف کرده‏اند که در آنروز پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله على را بولایت و جانشینى خود منصوب نمود چنانکه سبط ابن جوزى در تذکره پس از شرح معانى کلمه مولى و انتخاب معناى اولى بتصرف بقرینه الست اولى بالمؤمنین من انفسهم مینویسد: و هذا نص صریح فى اثبات امامته و قبول طاعته. (12) و این خود نص صریح در اثبات امامت على و قبول طاعت او میباشد. پى‏نوشتها: (1) سوره مائده آیه 67. (2) بحار الانوار جلد 37 ص 123 نقل از معانى الاخبار-مناقب ابن مغازلى ص 24-شواهد التنزیل جلد 1 ص 190-فصول المهمه ص 27 و سایر کتب فریقین. (3) ارشاد مفید جلد 1 باب دوم فصل 50-الغدیر جلد 1 ص 4 و 156-مناقب ابن مغازلى ص 19 و کتب دیگر. (4) روضة الواعظین جلد 1 ص 103-احتجاج طبرسى جلد 1 ص 161-ارشاد مفید و کتب دیگر. (5) فصول المهمه ابن صباغ ص 25-شواهد التنزیل جلد 1 ص 190-مناقب ابن مغازلى ص 16-27-شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید جلد 1 ص 362-ذخائر العقبى ص 67-ینابیع المودة ص 37-تفسیر کبیر فخر رازى و تفاسیر و کتب دیگر. (6) فصول المهمه ص 28. (7) وجوه قرآن ص 278. (8) بحار الانوار جلد 37 ص 119 نقل از تفسیر قمى ص 277-ارشاد مفید و کتب دیگر. (9) شواهد التنزیل جلد 1 ص 193-مناقب ابن مغازلى شافعى-الغدیر جلد 1 (10) بحار الانوار جلد 37 ص 156-شواهد التنزیل جلد 1 ص 157. (11) براى توضیح بیشتر بجلد 5 تفسیر المیزان مراجعه شود. (12) تذکره ابن جوزى چاپ قدیم باب دوم ص 20. على کیست؟ صفحه 59 فضل الله کمپانى

   + ammar saheb ; ۱٢:٠٠ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٧
comment نظرات ()

صبر و حلم على علیه السلام

ان عضک الدهر فانتظر فرجا فانه نازل بمنتظره او مسک الضر و ابتلیت‏به فاصبر فان الرخاء فى اثره (على علیه السلام) صبر و حلم از صفات فاضله نفسانى است و از نظر علم النفس معرف علو همت و بلندى نظر و غلبه بر امیال درونى است و تسکین دردها و آلام روحى بوسیله صبر و شکیبائى انجام میگیرد. صبر،تحمل شداید و نا ملایمات است و یا شکیبائى در انجام واجبات و یا تحمل بر خوردارى از ارتکاب معاصى و محرمات است و در هر حال این صفت زینت آدمى است و هر کسى باید خود را بزیور صبر آراسته نماید. على علیه السلام از هر جهت صبور و شکیبا و حلیم بود زیرا رفتار او خود مبین حالات او بود حتى در جنگها نیز صبر و بردبارى میکرد تا دشمن ابتداء بیشرمى و تجاوز را آشکار مینمود. على علیه السلام در حلم و بردبارى بحد کمال بود و تا حریم دین و شرافت انسانى را در معرض تهاجم و تجاوز نمیدید صبر و حوصله بخرج میداد ولى در مقابل دفاع از حقیقت از هیچ حادثه‏اى رو گردان نبود.معاویه را نیز بحلم ستوده‏اند اما حلم معاویه تصنعى و ساختگى بوده و از روى سیاست و حیله‏گرى و براى حفظ منافع مادى بود در حالیکه حلم على علیه السلام فضیلت اخلاقى محسوب شده و براى احیاء حق و پیشرفت دین و هدایت گمراهان بود. در تمام غزوات پیغمبر صلى الله علیه و آله رنج و مشقت کارزار را تحمل نمود و از آن بزرگوار حمایت کرد و هر گونه سختى و ناراحتى را درباره اشاعه و ترویج دین با کمال خوشروئى پذیرفت. رسول اکرم صلى الله علیه و آله از فتنه‏هائى که پس از رحلتش در امر خلافت‏بوجود آمد او را آگاه کرده بصبر و تحمل توصیه فرمود،على علیه السلام نیز مصلحة براى حفظ ظاهر اسلام مدت 25 سال در نهایت‏سختى صبر نمود چنانکه فرماید:فصبرت و فى العین قذى و فى الحلق شجى.یعنى من مانند کسى صبر کردم که گوئى خارى در چشمش خلیده و استخوانى در گلویش گیر کرده باشد. على علیه السلام براى استرداد حق خویش قدرت داشت ولى براى حفظ دین مامور بصبر بود و این بزرگترین مصیبت و مظلومیتى است که هیچکس را جز خود او یاراى تحمل آن نیست!میفرماید (بارها تصمیم گرفتم که یکتنه با این قوم ستمگر بجنگ برخیزم و حق خود باز ستانم ولى بخاطر وصیت پیغمبر صلى الله علیه و آله و براى حفظ دین از حق خود صرف نظر کردم.) چه صبرى بالاتر از این که اراذلى چند مانند مغیرة بن شعبه و خالد بن ولید بخانه‏اش بریزند و بزور و اجبار او را براى بیعت‏با ابو بکر بمسجد برند در حالیکه اگر دست‏بقبضه شمشیر میبرد مخالفى را در جزیرة العرب باقى نمیگذاشت!گویند وقتى حضرت امیر علیه السلام را کشان کشان براى بیعت‏با ابو بکر بمسجد مى‏بردند یک مرد یهودى که آن وضع و حال را دید بى اختیار لب بتهلیل و شهادت گشوده و مسلمان شد و چون علت آنرا پرسیدند گفت من این شخص را میشناسم و این همان کسى است که وقتى در میدانهاى جنگ ظاهر میشد دل رزمجویان را ذوب کرده و لرزه بر اندامشان میافکند و همان کسى است که قلعه‏هاى مستحکم خیبر را گشود و در آهنین آنرا که بوسیله چندین نفرباز و بسته میشد با یک تکان از جایگاهش کند و بزمین انداخت اما حالا که در برابر جنجال یکمشت آشوبگر سکوت کرده است‏بى حکمت نیست و سکوت او براى حفظ دین اوست و اگر این دین حقیقت نداشت او در برابر این اهانتها صبر و تحمل نمیکرد اینست که حق بودن اسلام بر من ثابت‏شد و مسلمان شدم. باز چه مظلومیتى بزرگتر از این که از لشگریان بیوفاى خود بارها نقض عهد میدید و آنها را نصیحت میکرد اما بقول سعدى (دم گرمش در آهن سرد آنها مؤثر واقع نمیشد) و چنانکه گفته شد آرزوى مرگ میکرد تا از دیدار کوفیهاى سست عنصر و لا قید رهائى یابد. على علیه السلام پس از رحلت پیغمبر صلى الله علیه و آله دائما در شکنجه روحى بود و جز صبر و تحمل چاره‏اى نداشت‏بنقل ابن ابى الحدید آنحضرت صداى کسى را شنید که ناله میکرد و میگفت من مظلوم شده‏ام فرمود:هلم فلنصرخ معا فانى ما زلت مظلوما.یعنى بیا با هم ناله کنیم که من همیشه مظلوم بوده‏ام! درباره مظلومیت و شکیبائى على علیه السلام پس از رحلت پیغمبر صلى الله علیه و آله (در دوران خلفاء ثلاثه) ترجمه خطبه شقشقیه ذیلا نگاشته میشود تا صبر و تحمل آنجناب از زبان خود وى شنیده شود: بدانید بخدا سوگند که فلانى (ابو بکر) پیراهن خلافت را (که خیاط ازل بر اندام موزون من دوخته بود بر پیکر منحوس خود) پوشانید و حال آنکه میدانست محل و موقعیت من نسبت‏بامر خلافت مانند میله وسط آسیاب است نسبت‏بسنگ آسیاب که آنرا بگردش در میآورد. (من در فضائل و معنویات چون کوه بلند و مرتفعى هستم که) سیلابهاى علم و حکمت از دامن من سرازیر شده و طایر بلند پرواز اندیشه را نیز هر قدر که در فضاى کمالات اوج گیرد رسیدن بقله من امکان پذیر نباشد. با اینحال شانه از زیر بار خلافت (در آن شرایط نا مساعد) خالى کرده و آنرا رها نمودم و در این دو کار اندیشه کردم که آیا با دست تنها (بدون داشتن کمک براى گرفتن حق خود بر آنان) حمله آرم یا اینکه بر تاریکى کورى (گمراهى مردم) که شدت آن پیران را فرسوده و جوانان را پیر میکرد و مؤمن در آنوضع رنج مى‏برد تا پروردگارش را ملاقات مینمود شکیبائى کنم؟پس دیدم صبر کردن بر این ظلم و ستم (از نظر مصلحت اسلام) بعقل نزدیکتر است لذا از شدت اندوه مثل اینکه خار و خاشاک در چشمم فرو رفته و استخوانى در گلویم گیر کرده باشد در حالیکه میراث خود را غارت زده میدیدم صبر کردم!تا اینکه اولى راه خود را بپایان رسانید و عروس خلافت را بآغوش پسر خطاب انداخت!عجبا با همه اقرارى که در حیات خویش به بى لیاقتى خود و شایستگى من میکرد (و میگفت:اقیلونى و ست‏بخیرکم و على فیکم.-مرا رها کنید که بهترین شما نیستم در حالیکه على در میان شما است) بیش از چند روز از عمرش باقى نمانده بود که مسند خلافت را بدیگرى (عمر) واگذار نمود و این دو تن دو پستان شتر خلافت را دوشیدند،خلافت را در دست کسى قرار داد که طبیعتش خشن و درشت و زخم زبانش شدید و لغزش و خطایش در مسائل دینى زیاد و عذرش از آن خطاها بیشتر بود. او چون شتر سرکش و چموشى بود که مهار از پره بینى‏اش عبور کرده و شتر سوار را بحیرت افکند که اگر زمام ناقه را سخت کشد بینى‏اش پاره و مجروح شود و اگر رها ساخته و بحال خود گذارد شتر سوار را به پرتگاه هلاکت اندازد،سوگند بخدا مردم در زمان او دچار اشتباه شده و از راه راست‏بیرون رفتند من هم (براى بار دوم) در طول اینمدت با سختى محنت و اندوه صبر کردم تا اینکه (عمر نیز) براه خود رفت و خلافت را در میان جمعى که گمان کرد من هم (در رتبه و منزلت) مانند یکى از آنها هستم قرار داد. خدایا کمکى فرماى و در این شورا نظرى کن،چگونه این مردم مرا با اولى (ابو بکر) برابر دانسته و درباره من بشک افتادند تا امروز در ردیف این اشخاص قرار گرفتم و لکن باز هم (بمصلحت دین) صبر کردم و در فراز و نشیب با آنها هماهنگ شدم (سابقا گفته شد که اعضاء شورا شش نفر بودند) پس مردى (سعد وقاص) بسابقه حقد و کینه‏اى که داشت از راه حق منحرف شد و قدم در جاده باطل نهاد و مرد دیگرى (عبد الرحمن بن عوف) بعلت اینکه داماد عثمان بود از من اعراض کرده‏و متمایل باو شد و دو نفر دیگر (طلحه و زبیر که از پستى آنها) زشت است نامشان برده شود.بدین ترتیب سیمى (عثمان) در حالیکه (مانند چهار پایان از کثرت خوردن) دو پهلویش باد کرده بود زمام امور را در دست گرفت و فرزندان پدرش (بنى امیه) نیز با او همدست‏شده و مانند شترى که با حرص و ولع گیاهان سبز بهارى را خورد،مشغول خوردن مال خدا گردیدند تا اینکه طنابى که بافته بود باز شد (مردم بیعتش را شکستند) و کردارش موجب قتل او گردید. چیزى مرا (پس از قتل عثمان) بترس و وحشت نینداخت مگر اینکه مردم مانند یال کفتار بسوى من هجوم آورده و از همه طرف در میانم گرفتند بطوریکه از ازدحام و فشار آنان حسنین در زیر دست و پا مانده و دو طرف جامه‏ام پاره گردید. مردم چون گله گوسفندى که در جاى خود گرد آیند (براى بیعت) دور من جمع شدند و چون بیعت آنان را پذیرفتم گروهى (مانند طلحه و زبیر) بیعت‏خود را شکستند و گروه دیگرى (خوارج) از زیر بار بیعت من بیرون رفتند و برخى نیز (معاویه و طرفدارانش) بسوى جور و باطل گرائیدند مثل اینکه آنان کلام خدا را نشنیدند که فرماید:ما سراى آخرت را براى کسانى قرار میدهیم که در روى زمین اراده سرکشى و فساد نداشته باشند و حسن عاقبت مخصوص پرهیزکاران است. بلى بخدا سوگند این آیه را یقینا شنیده و حفظ کردند و لکن دنیا در نظر آنان جلوه کرد و زینت‏هایش آنها را فریب داد. بدانید سوگند بدان خدائى که دانه را (در زیر زمین براى روئیدن) بشکافت و بشر را آفرید اگر حضور آن جمعیت انبوه و قیام حجت‏بوسیله یارى کنندگان نبود و پیمانى که خداوند از علماء براى قرار نگرفتن آنان در برابر تسلط ستمگر و خوارى ستمدیده گرفته است وجود نداشت هر آینه مهار شتر خلافت را بر کوهان آن انداخته و رها میکردم و از آن صرف نظر مى‏نمودم و شما در مى‏یافتید که این دنیاى شما (با تمام زرق و برقش) در نزد من بى ارزشتر از آب بینى بز است (1) . على علیه السلام در این خطبه در اثر هیجان ضمیر و فرط اندوه شمه‏اى از صبرو تحمل خود را درباره مظلومیتش اظهار داشته و بر همه روشن نموده است که تحمل چنین مظلومیتى چقدر سخت و طاقت فرسا است زیرا آنجناب که مستجمع تمام صفات حمیده و سجایاى عالیه اخلاقى بود در مقابل سعد وقاص و معاویه و امثال آنها قرار گرفته بود که تقابل آنها از نظر منطق درست تقابل ضدین است چنانکه خود آنحضرت فرماید روزگار مرا بپایه‏اى تنزل داد که معاویه هم خود را همانند من میداند! تحمل اینهمه نا ملائمات در راه دین بود و بهمین جهت وقتى ضربت‏خورد فرمود فزت و رب الکعبة. پى‏نوشت: (1) نهج البلاغه خطبه 3. على کیست؟ صفحه 253 فضل الله کمپانى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

صبر و پایدارى على (ع)

بخشى از تکامل و ارزش‏هاى انسان،بستگى به تحمل مشکلات و انواع فشارها دارد،که پایدارى و ثبات قدم را در پى داشته باشد،و بدون آن ارزش واقعى او معلوم نمى‏گردد. و به همین جهت است که پروردگار عالم در برابر خوشیها و لذت‏ها و روزهاى شادى و رفاه،متقابلا ایام حزن و اندوه و انواع گرفتارى‏ها و دردها را مقدر داشته،تا انسان‏هاى وارسته و شایسته را،از عنصرهاى وامانده و درمانده متمایز ساخته،و براى آنان بباوراند که اشخاص صبور و مقاوم،با افراد زبون و ناتوان از زمین تا آسمان فرق دارد. و مولاى متقیان امیر مؤمنان على علیه السلام به این حقیقت مسلم اشاره نموده و مى‏فرمایند:«الدهر یومان:یوم لک و یوم علیک،فاذا کان لک فلا تبطر،و اذا کان علیک فاصبر (1) »روزگار داراى دو بعد است، روزى براى خوشى و کامرانى تو است،و روز دیگر براى سختى و مشکلات،در ایام خوشى سرکشى نکن، و در ایام گرفتارى و سختى‏ها نیز ملول و ناتوان مباش. على علیه السلام در این فراز تمام روزها و زندگى هر شخص را بر دو محور تقسیم نموده،و آن را در شادى و اندوه خلاصه مى‏کند،و سفارش مى‏نماید که:در مقاطع اقبال‏دنیا و مسرت و شادمانى مغرور نباشید،و در تهاجم غم‏ها و سختى‏ها نیز خود را نبازید،و از پیشاپیش،خویشتن را براى ان روزهاى دشوار بسازید. چنانچه پیشوایان دین و اولیاى خدا همگى بر این اساس حرکت مى‏کنند،و خود را بطور کامل تربیت نموده،و در برابر دنیاى مشکلات از میدان صبر و استقامت‏بیرون نمى‏روند!! مگر على علیه السلام خود را به درخت جنگلى و کوهستانى تشبیه نمى‏کند،که در برابر بادهاى خشک و آفتاب سوزان و انواع سختى‏ها مقاوم بوده است؟!در حالى که نهالها و اشجار باغها و کنار جویبارها لطیف و ظریف بوده،و هیچگونه مقاومتى در مقابل بى آبى ندارند؟! (2) آرى‏«پیامبران الوالعزم‏»و سایر اولیاء الله همیشه با برنامه‏هاى خاصى خود را تربیت مى‏کردند،تا در برابر بى‏ادبى‏هاى بى ادبان ایستادگى کنند،و مقدرات الهى را با جان و دل خریدارى نمایند،و در مقابل تند بادهاى مشرکان و منافقان نلرزند،که نمونه آنان حضرت‏«نوح‏»بوده است که شب و روز تلاش نمود و آشکار و نهان،و بطور عمومى و خصوصى را به سراغ گمراهان رفت،و در انجام وظیفه خسته نشد،و انواع تهمت‏ها را تحمل کرد،تا جایى که در طول نهصد و پنجاه سال رسالتش،فقط هشتاد نفر به وى ایمان آوردند،ولى وى روح مقاومت و استوارى نشان داده،و به پیروان و عاشقانش درس پایدارى داد. (3) على و انواع صبر و پایدارى اگر به آیات و احادیث‏«صبر و پایدارى‏»توجه مختصرى بنمائیم،ملاحظه مى‏کنیم که آن داراى شعبه‏ها و محورهاى مختلفى بوده،و تقسیمات گوناگونى را تشکیل مى‏دهد،که ما از میان آنها به دو نمونه اشاره مى‏نمائیم:قال على (ع) :«الصبر صبران:صبر على ما تکره،و صبر عما تحب‏»در این فراز على علیه السلام صبر و مقاومت را به دو دسته تقسیم نموده و مى‏فرمایند:آن بر دو قسم است‏بخشى از آن مربوط به جاها و مواردى است،که انسان از آنها کراهت دارد (مانند انواع بیمارى‏ها،درماندگى‏ها،گرفتارى‏هاى اجتماعى و سیاسى و از این قبیل) و بخش دیگرش مخصوص جاهایى است که هر کسى از آنها خوشحال مى‏گردد (مانند بى صبرى براى رسیدن به وصال دوستان و خویشاوندان،ایام مبارکه و زفاف و حج و مشاهد مشرفه و نظیر آنها (4) قابل توجه است که تحمل نوع اول از نوع دوم مشکل‏تر است،زیرا: اولى در مورد ضررها و نارسائى‏ها متصور است در حالى که دومى براى رسیدن به منافع و موارد مطلوب است. و در یک تقسیم کلى مى‏فرمایند:«الصبر ثلاثة:الصبر على المصیبة،و الصبر على الطاعة،و الصبر عن المعصیة و القسم الاخر اعلى درجة‏» (5) على علیه السلام مى‏فرمایند:صبر داراى سه نوع است:1-تحمل و بردبارى در برابر مصائب و مشکلات. 2-صبر در اطاعت از خدا و پرستش او. 3-صبر و خویشتن‏دارى از دست‏یازیدن به گناه و نافرمانى خدا،که این از دو بخش قبلى مهمتر است. این حدیث موارد صبر و مقاومت را بیشتر باز کرده،و آن را شامل انواع عبادت‏ها و مصیبت‏ها و دورى از معصیت‏خدا مى‏داند،به این معنى که انسان در برابر فشار دردهاى اجتماعى،و بیمارى‏هاى جسمى،و فراق عزیزان و مرگ فرزندان،و فقر و مشکلات زندگى بیمه گردد. و در مقام پرستش الهى و بندگى او مقطعى نباشد،بلکه با تداوم و نظم همیشگى به روح خود طافت‏بخشد.و چون به مرز گناه مى‏رسد،آن چنان تقوا و پرهیزکارى را در خویشتن ملکه نماید که بدون زحمت زیاد،از آن دورى گزیند. اگر به زندگى امیر مؤمنان نظیرى بیفکنیم،ملاحظه مى‏نمائیم که آن حضرت در تمام این موارد موفق بود. امتحانات گوناگونى که متوجه او گردید،و او با سر بلندى از آنها بیرون آمد موجب مباهات خداوند و تعجب و تحسین ملائکه الهى گردید!!که نمونه‏اش ایثار و فداکارى او در«لیلة المبیت‏»بود که بجاى رسول خدا در رختخواب او خوابید،و جانش را با رضاى الهى معامله نموده،و آیه دویست و فت‏سوره‏«بقره‏»در حق او نازل گشت. (6) او در تمام جبهه‏هاى نبرد در برابر دشمنان اسلام حاضر شد،و هرگز پشت‏به آنان نکرده،و بدون پیروزى برنگشت،در این زمینه شواهد تاریخى آنقدر زیاد است،که نیازى به ذکر نمونه نمى‏بینم. على در مسیر بندگى و خودسازى به جایى رسید که در حال پرستش خدا از خود بى خود مى‏گشت،و دوست و دشمن را به حیرت و تعجب وا مى‏داشت،و در همین رابطه بود که اشک‏هاى دشمنى همچون‏«معاویه‏»را به صورتش جارى ساخته و از او شنیده شد که گفت:هیهات مادر روزگار مثل‏«على بن ابى طالب‏»را بیاورد!! او در گریزى از خطا و گناه زبانزد عام و خاص بوده است،و الگو و اسوه عابدان و شب زنده‏داران به حساب مى‏آمد،که‏«دعاى کمیل‏»شاهد زنده این ادعا مى‏باشد. پایدارى على (ع) در میدان‏هاى جنگ پایدارى على علیه السلام در میدان‏هاى نبرد آنچنان عظیم و شگرف است که تمام نویسندگان از درج عظمت و ارزش آن عاجز و ناتوانند،و هیچکس نمى‏تواند حقایق و ایثارگرى آن حضرت را ترسیم نماید!! ما در این قسمت‏بخش کوچکى از نمونه مقاومت‏هاى آن سرور را به خوانندگان عزیز تقدیم مى‏نمائیم:!! ما در این قسمت‏بخش کوچکى از نمونه مقاومت‏هاى آن سرور را به خوانندگان عزیز تقدیم مى‏نمائیم: روح کفر ستیزى امیر مؤمنان على علیه السلام آن چنان بالا بود،که در طول حیاتش در بیش از هشتاد نبرد کوچک و بزرگ شرکت کرده،و همیشه در جنگ‏ها دست‏بالا راداشته و فاتح و پیروزمند بر مى‏گشت!!على علیه السلام هرگز پشت‏به دشمن نکرد،و خود اظهار مى‏داشت:«لو تظاهرت العرب على قتالى لما ولیت عنها» (7) یعنى اگر تمام عربها بخواهند به جنگ من بیایند،من از آنان وحشت نکرده،و فرار نمى‏کنم!! او طبیعتا مردان شجاع را دوست مى‏داشت،و از افراد بزدل و ناتوان و فرارى متاثر مى‏گردید،و به سپاهیان خود توصیه مى‏کرد،که روح مقاومت و توان رزمى‏شان را بالا ببرند که خطبه‏«جهاد»«خطبه 27»نهج البلاغه شاهد گویاى این حقیقت است. در تاریخ جنگ‏هاى دوران خلافتش آمده است که وى به افراد فرارى جنگى دیدگاه تنفر داشت، چنانچه این قبیل افراد در صحنه نبرد به قتل مى‏رسیدند نه تنها آنان را شهید راه خدا نمى‏دانست، بلکه ارزش انسانى نیز به آنان قائل نبود!!و به افراد زیر پرچمش توصیه مى‏نمود که:مقتولین میدانهاى نبرد را مورد توجه قرار دهند،چنانچه زخم‏هاى آنان از پشت‏بدن بوده باشد،به آنها نماز میت نخوانند، زیرا این گروه در حال فرار از جنگ زخمى گشته‏اند... (8) در روز بیست و یکم رمضان سال چهلم هجرت هنگامى که بر پیکر پاک على علیه السلام غسل مى‏دادند،جاهاى زخم‏ها را شمردند،سر بر هزار مورد رسید،که از آن زخمها،هشتاد موردش در جنگ‏«احد»صورت گرفته بود!!زیرا همه مسلمانان و اصحاب پیامبر فرار کردند،جز«ابو دجانه‏»و«امیر المؤمنین‏»کسى باقى نماند!!و جراحان و پرستارها چون خواستند زخم‏هاى على را پانسمان کنند،جاى سالم در بدن او پیدا نمى‏کردند که آنها را ببندند!! (9) در همین جنگ بود که ایثار و فداکارى على علیه السلام موجب تحیر و اعجاب ملائکه خدا گردید، «جبرئیل‏»به نمایندگى از طرف آنان به حضور رسول خدا نازل شد،و بانک‏«لا فتى الا على و لا سیف الا ذو الفقار»را سر داد،و به رشادت‏هاى على علیه السلام نگریسته،و به پیامبر خدا گفت:یا رسول الله!على چقدر مواسات مى‏کند؟!پیامبر خدا نیز در جواب جبرئیل گفت:«انه منى و انا منه‏»:او از من است،من هم از اویم!!جبرئیل بى درنگ اظهار داشت:«انا منکما!!»:منهم از شما هستم!! (10) در جهان هستى و در تاریخ بشریت کدام انسان را مى‏توان پیدا کرد که اینگونه مورد توجه خدا و پیامبر و ملائکه قرار گرفته،و اینهمه افتخارات داشته باشد؟! پایدارى على در دوران خانه نشینى چنانچه در بحث‏«مظلومیت امیر المؤمنین علیه السلام‏»اشاره شد،آن حضرت در دوران خلفا فوق العاده مظلوم زیسته،و گرفتارى‏هاى طاقت فرسا را آزموده است.اگر چه تحمل ستم‏ها و عمل به وظیفه‏هاى گوناگون براى آن سرور خیلى دشوار بوده است،ولى در عین حال وى همانند کوه استوار تمام ناملایمات را هضم کرد!!و نقش رهبرى و ارشاد مردم را تا آنجا که مقدور بود،ایفا نمود،و از مرز اسلام و حدود الهى محافظت کرد،و مشکلات و سؤالات جدید و مستحدث واردین به قلمرو اسلام را جوابگو شد. اگر به طور اجمال نظرى به فرازهاى نهج البلاغه و تاریخ زندگى آن حضرت در این زمینه بیفکنیم، خواهیم دید که آن سرور از این دوران بالخصوص ناله‏ها دارد!و ترسیم و شنیدن ستم‏هاى وارده بر آن بزرگوار در این برهه،و صبر و شکیبایى او،دل‏هاى عاشقان ولایت را مى‏سوزاند،و اشک‏ها را جارى مى‏سازد و کینه‏هاى مقدس را به عاملا آن جنایت‏ها تحریک مى‏نماید!! ما مثل عادت همیشگى،در این بحث نیز به سراغ کتاب‏هاى خود اهل‏«سنت‏»رفته،و اعترافات خود آنان را در این زمینه براى خوانندگان عزیز نقل مى‏نمائیم:1-قال على (ع) :«فمنى الناس لعمر الله یخبط و شماس و تلون و اعتراض فصبرت على طول المدة،و شدة المحنة‏» (11) سوگند به خدا که مردم در زمان‏«عمر»گرفتارى‏هاى کشیدند،و دچار اشتباه شده،و به راه راست گام ننهادند!!و در نتیجه از حق و حقیقت دورى گزیدند!!من هم در این مدت طولانى (ده سال) شکیبایى نمودم،و لکن همراه با محنت و غم و غصه بود!! على (ع) و امتحانات چهارده‏گانه‏اش «جابر جعفى‏»از امام باقر علیه السلام داستان زیر را نقل مى‏کند که فرمودند:روزى‏«راس الجالوت‏» «رئیس یهودى‏ها»پس از واقعه جنگ‏«نهروان‏»در حالى که مسلمانان در مسجد کوفه نشسته بودند،به محضر امیر المؤمنین رسیده،و عرض کرد:ما در کتاب آسمانى خود خوانده‏ایم که خداوند براى هر پیامبرى‏«وصى‏»و جانشینى بر مى‏گزیند،شما که ادعا مى‏کنید خلیفه و جانشین پیامبر هستید،بگو ببینم،چند بار و چگونه امتحان شده‏اید؟ امیر المؤمنین علیه السلام او را سوگندش داد که اگر جواب صحیح و مطابق کتاب شما بگویم،اعتراف نموده،و اسلام مى‏آورى؟راس الیهود گفت:بلى على علیه السلام فرمودند:اى برادر یهودى!خداوند هر وصى پیامبر را در طول حیاة او هفت‏بار امتحان مى‏کند،و چنانچه با سر افرازى از آنها بیرون آمد،پروردگار عالم دستور مى‏دهد او را وصى خود بگرداند. و همچنین بعد از وفات پیامبر نیز هر وصى‏«نبى‏»هفت‏بار امتحان مى‏گردد... یهودى گفت:راست گفتى،حالا امتحانات خود را توضیح دهید. حضرت فرمود:اى یهودى!خداوند متعال مرا در عصر پیامبر هفت‏بار امتحان کرد،و در همه آنها بدون تزکیه نفس پیروز و موفق دید آنها عبارتند از:1-رسول خدا از جانب پروردگار عالم مامور شد خویشاوندان خود را به راه راست و آئین مقدس اسلام دعوت کند،و بدین جهت مجلسى را تشکیل داده، و آنان را بدین امر مهم فرا خواند،همه از پذیرفتن سخنان او خوددارى نمودند،ولى من که کوچکترین آنان بودم ایمان و همکارى خود را اعلان نمودم،و سه سال از رسالت‏آن حضرت گذشته بود،که جز من و«خدیجه‏»کسى به او ایمان نیاورده بود. 2-امتحان دوم من روزى بود که کفار قریش خواستند رسول خدا را در رختخوابش به شهادت برسانند،جبرئیل از این تصمیم خطرناک خبر داد،و او را مامور به‏«هجرت‏»کرد،پیامبر اسلام به من فرمود:آیا حاضرى به جاى من در در ختخوابم بخوابى؟و بدین وسیله مرا از شر آنان نجات دهى؟من آمادگى خود را اعلان نموده،و گفتم:حاضرم به جاى تو کشته شوم. 3-امتحان سوم من‏«جنگ بدر»بود،که در آن پهلوانان قریش شرکت کرده بودند،و نخست‏سه نفر از آنان به نامهاى:«شیبه،عتبه،ولید»به مبارزه برخاستند،و کسى از قبیله قریش آماده نبرد نگشت،ولى من با دو نفر از یاران پیامبر خدا به ستیز آنان شتافته،و همه را به هلاکت رساندیم. 4-امتحان چهارم جریان‏«جنگ احد»بود که به انتقام‏«جنگ بدر»پیش آوردند،و در آن‏«مهاجرین و انصار»فرار کرده،و گفتند:محمد صلى الله علیه و آله کشته شد،و لکن من ایثار نموده و ماندم،و بیش از هفتاد زخم کارى تحمل کرده،و رسول خدا را ترک نگفتم،و آنگاه جاى زخمى‏ها را نشان داد. 5-امتحان پنجم‏«جنگ احزاب‏»بود،که در آن کفار و یهود و گروه‏هاى دیگر بر ضد اسلام شرکت کرده بودند،و همه مسلمانان در وحشت عجیبى بسر مى‏بردند،و من در این جنگ عازم نبرد گردیده،و مردى را بنام‏«عمر بن عبدود»که عرب براى او نظیرى قائل نبودند به جهنم و اصل کردم و سپس قریش فرار کردند... 6-امتحان ششم‏«جنگ خیبر»بود،که فتح آن ممکن نبود،و هر کس به نبرد مى‏پرداخت‏یا کشته مى‏شد و یا فرار مى‏کرد،ولى چون من به نبرد آنان شتافتم،هر کسى به مبارزه پرداخت کشته شد،و سپس باب خیبر را گشوده،و وارد آن شدم... 7-امتحان آخر من در حیات پیامبر ابلاغ‏«سوره برائت‏»به کفار و مشرکین بود،که در آن پیام رسول خدا را رساندم،و سپس سوره‏«برائت‏»را قرائت نمودم،آنان با تهدید و ارعاب و بغض و کینه و عداوات به من مى‏نگریستند،ولى من کوچکترین وحشتى نداشتم... اى یهودى!اینها امتحانات عصر پیامبر بود که خداوند مرا مطیع و موقن یافت... اما امتحانات من پس از پیامبر خدا بشرح زیر است:-رسول خدا در کوچکى مرا تربیت کرد،و در بزرگى‏ام حمایت نمود،فراق او براى من خیلى درد آور و مایه تاسف بود،با این حال من مامور غسل و کفن او بودم،با تمام ناراحتى صبر کرده،و به وظائفم عمل نمودم،و امتحان خود را پس دادم... 2-امتحان دومم پس از وفات وى،جریان ولایت و خلافتم بود،که از مردم براى من بیعت گرفته بود...و لکن پس از رحلت آن حضرت من مشغول تجهیز او بودم،دیگران این حق را گرفتند،و مصائب بزرگى را به بار آوردند،من در برابر همه اینها صبر و مقاومت نمودم. 3-امتحان سوم بعد از رحلت پیامبر برخورد«ابو بکر»بود که هر وقت مرا مى‏دید اعتذار مى‏کرد و طلب حلیت مى‏نمود!!من با خود مى‏گفتم که دیگر بعد از او حق مرا غصب نمى‏کنند...ولى کردند آنچه را که نبایست‏بکنند. 4-امتحان چهارم من حکومت‏«عمر»بود که مرتب با من مشورت مى‏کرد،و در مشکلاتش از من استفاده مى‏نمود،و با این کارهایش شبهه‏اى نبود که حق مرا پس مى‏دهند ولى او نیز همانند صاحبش حق مرا نداد،و به کسى واگذار کرد که مردم او را«کافر»خوانده!!و از او تبرى نمودند... 5-امتحان پنجم من قضیه‏«ناکثین‏»بود که آنان پس از بیعت‏با من سرانجام بیعت‏خود را شکستند و عایشه را با خود همراه ساخته،که من به امر پیامبر ولى امر او بودم،و اختیار وى در دست من بود،ولى این گروه جنایاتى را به بار آوردند که من صبر کردم... 6-امتحان ششم قضیه‏«حکمیت‏»بود که فرزند هنده جگر خوار«معاویه‏»آن را پیش آورد،در حالى که پدرش ابو سفیان پس از وفات پیامبر بر من بیعت مى‏کرد،ولى او خود جنگ صفین را پیش آورد... 7-و اما امتحان هفتم من پس از رحلت رسول خدا صلى الله علیه و آله این وصیت پیامبر است که با«خوارج نبرد کنم‏»... اى برادر یهودى!من هم آن امتحانات هفتگانه عصر پیامبر صلى الله علیه و آله را داده‏ام،و هم این امتحانات هفتگانه بعد از پیامبر را،فقط یک امتحان باقى مانده،و آنهم صورت مى‏پذیرد!! چون سخنان على علیه السلام بدین جا رسیده،اصحاب او شروع به گریه کردند،و به‏تبعیت از آنان یهودى نیز گریه کرد!!آنگاه خبر داد،که بزودى محاسن صورتم با خون سرم در محراب عبادت خضاب مى‏گردد!! ناگاه صداى ضجه و ناله از مردم بلند شد،طبق این حدیث تمام مردم کوفه از خانه‏هاى خود بیرون آمده و به کنار على آمدند،و صحنه مسجد و مصاحبه آن حضرت را با راس الجالوت تماشا کردند، آنچنان گریه مى‏نمودند که صداى ضجه به آسمان کوفه بلند مى‏شد... رئیس یهودى‏ها پس از شنیدن سخنان مولاى متقیان،و تطابق آن با مندرجات تورات ایمان آورده،و رکاب آن حضرت را تا هنگام شهادتش ترک نکرد... (12) پى‏نوشتها: 1) نهج البلاغه فیض الاسلام ص 1273 ح 390 2) نهج البلاغه فیض الاسلام نامه 45 ص 971 الا و ان الشجرة البریة اصلب عودا و الروائح الخضرة ارق جلودا 3) قال رب انى دعوت قومى لیلا و نهارا.فلم یزدهم دعائى الا فرارا.و انى کلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا اصابعهم فى آذانهم و استغشوا ثیابهم و اصروا و استکبروا استکبارا.ثم انى دعوتهم جهارا.ثم انى اعلنت لهم و اسررت لهم اسرارا (سوره نوح آیه 5 تا 10) براى تعداد ایمان آورندگان به تفسیر نمونه ج 25 ص 66 مراجعه فرمائید. 4) نهج البلاغه حکمت 52 ص 1112 فیض الاسلام،و ص 189 ج 18 شرح ابن ابى الحدید 5) تحف العقول ص 142،بحار الانوار ج 77 ص 422،شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید 6) و من الناس من یشرى نفسه ابتغاء مرضات الله... 7) نهج البلاغه نامه 45 ص 971 فیض الاسلام 8) بحار الانوار ج 82 ص 12 ح 10 قضى امیر المؤمنین (ع) فى قتلى‏«صفین و الجمل و النهروان‏»من اصحابه ان ینظر فى جراحاتهم،فمن کانت جراحته من خلفه لم یصل علیه،و قال:فهو الفار من الزحف،و من کانت جراحته من قدامه صلى علیه و دفنه. 9) سفینة البحار ج 1 ص 149 10) فرائد السمطین ج 1 ص 252 ش 194 و 195،کنز العمال ج 13 ص 143 و 144 ش 36449 کامل ابن اثیر ج 2 ص 154،شرح ابن ابى الحدید ج 7 ص 219،و ج 10 ص 182،و ج 13 ص 261،و ج 14 ص 251 11) خطبه شقشقیه فیض الاسلام ص 48،و ابن ابى الحدید ج 1 ص 162 12) با تلخیص و اختصار از بحار الانوار ج 38 ص 167 تا 184 آفتاب ولایت ص 287 على اکبر بابازاده

   + ammar saheb ; ۱۱:٥۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

مظلومیت امیر المؤمنین (ع)

ایام و تاریخ زندگى امیر مؤمنان على علیه السلام بر چهار بخش متصور است: 1-دوران کودکى و چند ساله آغاز عمرش که در دامان پدر و مادر زندگى مى‏کرد. 2-عصر پیامبر خدا،که به وسیله او به کمال رسیده و تربیت گردید. 3-دوران خلفاى سه گانه که در بحران مظلومیت‏بسر برد. 4-و بالاخره ایام خلافت و زمامدارى مسلمانان جهان. اینک بطور فشرده به هر یک مى‏پردازیم. تصور مظلومیت در دوران کودکى؟ کسى که زمان امور مردم را به عهده گیرد،و جنبه رهبرى داشته باشد،و در انظار مردم الگو و اسوه شناخته شود،باید در عالم خلقت طورى زندگى او ترسیم گردد،که تحمل و بردبارى وى از همه افزونتر باشد،و در برابر مشکلات گوناگون و طوفانهاى سهمگین نلرزد... اگر زندگى مولاى متقیان‏«على بن ابى طالب علیه السلام‏»درست مورد توجه واقع شود،و نظرى گذرا به دورانها مختلف آن حضرت اعم از کودکى و جوانى و بزرگسالى واقع گردد،آن بزرگوار همیشه در فشار زندگى،و حسادت حسودان،و مظلوم ستمگران،و مورد هجوم دشمنان...بوده است!! على در این مورد خودش مى‏فرمایند:«ما زلت مظلوما منذ ولدتنى امى،حتى ان عقیلا کان یصیبه رمد فیقول:لا تذرونى حتى تذروا علیا،فیذرونى و ما بى رمد!!» (1) من از آن زمانى که از مادرم متولد شدم، پیوسته مورد ستم واقع گردیده‏ام،حتى چون چشم برادرم‏«عقیل‏»درد مى‏کرد،و مى‏خواستند دوا به چشمش بریزند،مى‏گفت:نخست‏به چشم على دوا بریزند،سپس به چشم من،لذا بدون این که چشم من درد کند،دوا مى‏ریختند!! این قضیه طور دیگرى نیز نقل شده که على علیه السلام مى‏فرمایند:«ما زلت مظلوما منذ کنت!قیل له:عرفنا ظلمک فى کبرک فما ظلمک فى صغرک؟فذکر ان عقیلا کان به رمد،فکان لا یذر هما حتى یبدئوا بى‏» (2) من پیوسته مظلوم زیسته‏ام!سؤال شد:مظلومیت دوران بزرگسالى‏ات را مى‏دانیم،در کودکى چگونه مظلوم بودى؟جواب دادند:هنگامى که چشمان‏«عقیل‏»درد مى‏کرد،نمى‏گذاشت‏به آنها دوا بریزند، مادامى که به چشمان من بریزند!! و بالاخره در حدیث‏سومى از آن حضرت آمده است:«ما زلت مظلوما منذ قبض الله نبیه حتى یوم الناس هذا،و لقد کنت اظلم قبل ظهور الاسلام،و لقد کان اخى عقیل یذنب اخى جعفر فیضربنى‏» (3) من از آن روزى که رسول خدا از دنیا رفته است،همیشه مورد ستم بوده‏ام،تا امروزى که در آن زندگى مى‏کنیم،حتى قبل از ظهور اسلام نیز من مورد ستم برادرم‏«عقیل‏»واقع مى‏شدم،زیرا برادرم‏«جعفر»هر گاه خطا مى‏کرد او مرا مى‏زد!! این احادیث‏حاکى است که امیر المؤمنین على علیه السلام همیشه و به ویژه در دوران کودکى مورد ظلم و ستم واقع مى‏گردید،و برادرش‏«عقیل‏»او را اذیت مى‏کرد،و حسادت و یا عوامل دیگرى باعث مى‏شد که او برادر کوچکترش را آزار دهد حتى در دوران بزرگسالى و زمامدارى آن حضرت نیز آزار«عقیل‏»ادامه داشت،زیرا وى گرفتارمسائل دنیا بود،و صبر و شکیبایى لازم را نداشت،و سر از دربار«بنى امیه‏»و دشمن در مى‏آورد،و از این جهت امیر المؤمنین را فوق العاده ناراحت مى‏ساخت!و حتى در جنگ‏هاى امیر المؤمنین با منافقین در«جمل‏»و«نهروان‏»و«صفین‏»شرکت نکرد!! (4) و در حضور حضرت امام باقر علیه السلام سخن از عوامل تضعیف‏«امیر المؤمنین‏»و نقش‏«بنى هاشم‏»از آن حضرت پیش آمد،آن بزرگوار فرمودند:اگر حمزه سید الشهداء«و جعفر طیار»زنده بودند،دشمنان ما نمى‏توانستند على علیه السلام را مظلوم کنند،ولى چه کنم آنان شهید شدند،و به جاى آنها دو نفر باقى ماندند که ضعیف و ذلیل و پست‏بودند،از نظر ایمانى جدید الاسلام بوده،و جزو«طلقا»و آزاد شدگان به حساب مى‏آمدند،آنان:«عباس بن عبد المطلب‏»عموى على علیه السلام و«عقیل‏»برادر آن حضرت بودند!! در این حدیث‏شریف به همان اندازه‏اى که از«حمزه و جعفر»مدح و ستایش گردیده،به همان مقیاس نیز از بى تفاوتى و ذلالت‏«عباس و عقیل‏»انتقاد گردیده است. (5) رسول خدا و تصویر مظلومیت على امیر مؤمنان على علیه السلام اگر چه در دوران رسول خدا مورد حسادت و کینه افرادى قرار مى‏گرفت، و حتى بعضى از همسران آن حضرت از ورود على علیه السلام و دیدارش با پیامبر رنج مى‏برد!!ولى نبى اعظم با تمام وجود طبق دستور الهى از شخصیت و عظمت مولاى متقیان دفاع کرده،و فضائل و مناقب او را به اطلاع مردم مى‏رسانید. على علیه السلام در عصر رسول خدا مظلوم نبود،ولى مورد کینه و بغض منافقان قرار داشت،و پیامبر اسلام نیز مى‏دانست روزى این کینه‏ها بروز خواهد کرد،و به مرحله عمل خواهد رسید،و در نتیجه چه ظلمها و ستم‏ها به على وارد خواهد شد،و لذا پیوسته در فکر و اندیشه بود،و اشک‏هایش به صورتش جارى مى‏گشت و در برخى مواقع آینده على علیه السلام را به خودش تصویر مى‏فرمود،و اظهار مى‏داشت که غاصبان ولایت و بد اندیشان منافق چه خواهند کرد،و چگونه به خانه او هجوم مى‏آورند؟و چه سان فرق مبارکش را با شمشیر مسموم مى‏شکافند،و او چه وظیفه‏اى دارد،و چگونه باید عکس العمل نشان دهد...ما در این زمینه به دو مورد از سخنان رسول خدا اشاره‏مى‏نمائیم. الف:روزى رسول خدا صلى الله علیه و آله به همراهى على علیه السلام و غلامش‏«انس بن مالک‏»به گردش رفتند،و در باغهاى مدینه قدم مى‏زدند،و به گلها و شکوفه‏ها و فضاى سبز طبیعت مى‏نگریستند،على علیه السلام اظهار داشت:یا رسول الله!این باغ (اشاره کرد به یکى از باغها) چقدر زیبا و با طراوت است؟ پیامبر خدا فرمودند:یا على!باغ تو در بهشت‏خیلى زیباتر است،و این باغ در نزد آن هیچ است. «انس بن مالک‏»که یکى از دشمنان و بدخواها امیر المؤمنین بود،مى‏گوید:به همین ترتیب قدم زنان و گردش کنان هفت‏باغ را تماشا کردیم،و امیر المؤمنین على علیه السلام به هر باغى میرسید همان جمله را اظهار مى‏داشت،و رسول خدا نیز جوابش همان بود که در آغاز فرموده بود.سر انجام پیامبر عزیز اسلام در محل مناسبى توقف کرد،«انس‏»میگوید:ما نیز در محضر او توقف نمودیم ناگاه آن حضرت دگرگون گردیده و چهره‏اش متغیر شد،و به فکر اخبار و وقایع پس از خود افتاد،و چنین کرد: «فوضع راسه على راس على و بکى،فقال على:ما یبکیک یا رسول الله؟!قال (ص) :صغائن فى صدور قوم لا یبدونها لک حتى یفقدونى‏»پیامبر سرش را بر سر امیر المؤمنین گذاشت و شروع به گریه نمود!!على علیه السلام پرسید اى پیامبر خدا چه عاملى باعث گریه شما گردیده است؟حضرت فرمودند:تصور آن کینه‏ها و بغض‏ها و دشمنى‏هایى که در دل کینه توز منافقین براى تو فراهم شده است،آنان آن دشمنى‏ها را به مرحله عمل نمى‏آورند مگر این که من از دنیا بروم. این حدیث مى‏رساند که با بودن پیامبر صلى الله علیه و آله على علیه السلام در برابر کینه‏هاى منافقان و ستم‏هاى ستمگران بیمه گردیده،ولى پس از وى آنچنان مورد یورش وحشیانه قرار خواهد گرفت،که تصورش دل پیامبر را مى‏سوزاند و اشک‏هایش را جارى مى‏سازد. (6) ب:قضیه دوم،واقعه اى است که در«خطبه شعبانیه‏»اتفاق افتاد،و آن در آخرین جمعه ماه‏«شعبان‏»بود،و رسول خدا در مورد عظمت و ارزش ماه مبارک رمضان وتکلیف روزه داران سخن مى‏گفت. على علیه السلام از جایش برخاست و سؤال کرد:یا رسول الله!بهترین اعمال در این ماه چیست؟! پیامبر فرمود:اجتناب از کارهاى حرام،سپس شروع به گریه کرد!!على علیه السلام عرض کرد:یا رسول الله!چرا گریه مى‏کنید؟ پیامبر خدا فرمود:«کانى بک و انت تصلى لربک و قد انبعث اشقى الاولین شقیق عاقر ناقة ثمود، فضربک ضربة على قرنک فخضب منها لحیتک...» (7) گویا مى‏بینم تو را در حال نماز بدترین و شقى‏ترین اشخاص (ابن ملجم مرادى لعنة الله علیه) از پى کننده‏«شتر صالح‏»بر فرق مبارکت‏شمشیرى مى‏زند،و با خون آن محاسن سفیدت را رنگین مى‏سازد. على علیه السلام پرسید یا رسول الله!آیا دینم سالم مى‏ماند،و ضررى از این جهت از شمشیر او نمى‏بینم؟ این حدیث اخلاص و عظمت على،و شرارت و بد اندیشى دشمنان آن حضرت را در بردارد. پى‏نوشتها: 1) بحار ج 27 ص 62 2) مناقب آل ابى طالب ج 1 ص 320،بحار الانوار ج 41 ص 5 3) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 20 ص 283 ش 241 4) سفینة البحار ج 2 ص 215 ماده عقل 5) سفینة البحار ج 1 ص 338 حالات حضرت حمزه سید الشهداء 6) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج 4 ص 107،فرائد السمطین ج 1 ص 152 ح 115 7) بحار الانوار ج 96 ص 358 از فرازهاى خطبه شعبانیه آفتاب ولایت ص 265 على اکبر بابازاده

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

حدیث الاخاء

رسول خدا پس از سیزده سال از رسالتش،چون کفار قریش خواستند وى را به شهادت رسانند،به امر الهى‏«مکه‏»را به سوى‏«یثرب مدینه‏»ترک گفت. او پس از ورود به مدینه کارهایى را براى تحکیم پیوند اجتماعى انجام داد،که نمونه بارز آن مساله‏«اخوت‏»بود،که به مقتضاى آن مسلمانان را با یکدیگر برادر ساخت. این جریان مهم تاریخى آنقدر ارزش اجتماعى و سیاسى داشت،که پروردگار عالم آن‏را یکى از الطاف و نعمت‏هاى الهى به شمار مى‏آورد، (1) و مؤمنان را به قدرشناسى و شکرگزارى مامور مى‏سازد و در آیه دیگر آنان را برادر یکدیگر مى‏خواند... (2) آرى پیامبر خدا در نخستین سال هجرتش به‏«مدینه‏»مسلمانان را با همدیگر برادر کرد،و سعى داشت در این پیوند اجتماعى،مسلمانان و مؤمنانى را که از نظر فکرى و فرهنگى نسبت‏بهم نزدیک بودند،برادر یکدیگر کند (کند همجنس با همجنس پرواز...) ، (3) از این جهت‏«ابو بکر»را با«عمر»برادر ساخت،و سیصد نفر بدین ترتیب برادر یکدیگر گردیدند،ولى على علیه السلام را برادر کسى نساخت،زیرا در میان جمعیت مسلمین کسى غیر از پیامبر خدا صلى الله علیه و آله نظیر او نبود،و طبق حدیثى از رسول اکرم صلى الله علیه و آله هر کس على علیه السلام را با دیگرى غیر از پیامبر خدا مقایسه نماید به آن حضرت ظلم کرده است... (4) مراسم‏«اخوت اسلامى‏»به پایان رسید،آنگاه پیامبر اسلام به نزد امیر المؤمنین على علیه السلام آمده،و در برابر چشمان مردم‏«مهاجر و انصار»،او را به بغل گرفته و فرمود: یا على!ما اخرتک الا لنفسى انت منى بمنزلة هارون من موسى الا انه لا نبى بعدى‏» یا على!نگران مباش،تو را به آخر نگه نداشته‏ام مگر این که تو را با خود برادر کنم،زیرا تو به من بمنزله‏«هارون‏»به‏«موسى‏»هستى،جز این که پس از من پیامبرى نخواهد آمد. یا على!هر کس با تو محاجه نماید بگو:من بنده خدا هستم،و برادر رسول خدایم،بدان که کسى نمى‏تواند چنین افتخارى جز تو ادعا کند مگر دروغگوى آشکار! از این جهت‏بود که امیر المؤمنین در ایام حساس،در خطابه‏ها و محاجه‏هایش،در روز رسیدن به خلافت،و حتى در آن روزى که دست‏هاى مبارکش را بستند،و به زور در کنارمنبر پیامبر از او خواستند بیعت کند (5) ...به برادرى پیامبر تمسک نموده و بر آن افتخار و مباهات مى‏نمود. دانشمندان و مورخان اسلامى از گروه‏«شیعه و سنى‏»به موضوع برادرى‏«امیر المؤمنین‏»با پیامبر خدا اشاره نموده و آن را یکى از مناقب بزرگ آن حضرت به شمار آورده‏اند،و شما خوانندگان عزیز مى‏توانید در کتاب‏هاى زیر آن را ملاحظه فرمائید.هر چند بطور جزیى از نظر لفظ به همدیگر اختلاف دارند،ولى در مجموع همگى به برادرى على با پیامبر علیها السلام دلالت دارند: «ینابیع المودة ج 1 ص 55،شرح ابن ابى الحدید ج 13 ص 200 و 228 و ج 20 ص 286 ش 273،سنن ابن ماجه ج 1 ص 44 ش 120،فرائد السمطین ج 1 ص 224 ح 175 و ص 226 ح 176 با اشعار جالب از خود امیر المؤمنین، کنز العمال ج 13 ص 105 و 106 ش 36345،تاریخ طبرى ج 2 ص 63،کامل ابن اثیر ج 2 ص 63،مستدرک حاکم ج 3 ص 112،تاریخ ابن کثیر ج 7 ص 335،الصواعق ص 73 و 75،سیره حلبى ج 1 ص 23،فصول المهمة ص 22 و 29،الکفایة للگنجى الشافعى ص 82،بحار الانوار ج 38 ص 333،الغدیر ج 2 ص 314 و ج 3 ص 113،سفینه ج 1 ص 2 در این قضیه بسیار با عظمت تاریخى امیر المؤمنین على علیه السلام اشعارى سروده،و رسول خدا صلى الله علیه و آله وى را تصدیق کرده است که از نظرتان مى‏گذرد: انا اخو المصطفى لا شک فى نسبى من برادر پیامبر خدا هستم شبهه‏اى در نسب من نیست ربیت معه و سبطاه هما ولدى من در کنار او تربیت‏شدم و فرزندانش فرزندان من است جدى و جد رسول الله منفرد جد من با جد رسول خدا یکى است و فاطم زوجتى لا قول ذى فند و فاطمه همسر من است و من در ادعایم بى مدرک سخن نمى‏گویم‏صدقته و جمیع الناس فى بهم من رسول خدا را تایید کردم در حالى که دیگران حیران بودند من الضلالة و الاشراک و النکد در گمراهى و شرک و شرارت بسر مى‏بردند الحمد لله شکرا لا شریک له سپاس خداوندى را سزاست که شریکى ندارد البر بالعبد و الباقى بلا امد نیکى و نیکوکارى در اثر بندگى است،و بقیه بى نتیجه است چون رسول خدا اشعار بالا را شنید،فرمود:«صدقت‏یا على (راست گفتى على) (6) پى‏نوشتها: 1) سوره آل عمران آیه 103 2) سوره حجرات آیه 10 3) جعل یضم الشکل الى الشکل یؤلف بینهما الى ان اخى بین ابو بکر و عمر...الغدیر 3 ص 112 و 113 4) فرائد السمطین ج 2 ص 68 ش 392«...فمن قاسه بغیره و فى نسخة بغیرى فقد جنانى...» 5) در بخش سوم و فصل‏«مظلومیت على‏»همین کتاب مطالب مفیدى را خواهید دید. 6) فرائد السمطین ج 1 ص 226 ذیل حدیث 176 آفتاب ولایت ص 93 على اکبر بابازاده

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

پیوند برادرى با رسول الله صلى الله علیه و آله

دین یک نهاد اجتماعى است که در تمام شؤون زندگى انسان دخالت دارد. دین انسان را از انزوا طلبى و خمودى و ایستایى به ترابط و تلاش و پویایى و بالندگى فرا مى‏خواند. و رشد تعالى انسان را در ایجاد رابطه با یکدیگر مى‏داند نه زندگى فردى مشتمل بر عبادت خشک و بى‏روح.بر این اساس یکى از شاخص‏هاى جامعه دینى ترابط بین انسان‏ها و ایجاد انس و الفت‏با یکدیگر است.افراد جامعه را به دو گروه عمده متدین و بى‏دین مى‏توان تقسیم نمود.دین الهى در مورد هر دو گروه از انسان‏ها بر اساس و بنیان جامعه را بر ترابط قرار داده است.حتى انسان متدین را از جامعه غیر دینى نبریده است.گرچه نوع روابط کاملا متفاوت است.در دایره افراد غیر دینى ترابط تاثیر گذار،نه تاثیر پذیر مورد نظر است.اما در جامعه دینى روابط بر اساس تاثیر،تاثر است.در جامعه دینى ترابط فراتر از یک رابطه اجتماعى است که دو انسان مى‏توانند داشته باشند.توضیح هر دو محور در نوشتار«زیباترین سخن‏»آمده است. (1) و در بخش سوم این نوشتار نیز از بعد دیگرى با عنوان على علیه السلام و همگرایى به آن پرداخته شده است.لیکن آنچه در این بخش مورد توجه است این که دین در محور روابط درونى بین انسان‏هاى موحد و متدین را به پیوند برتر یعنى‏«پیوند اخوت و برادرى‏»فرا مى‏خواند. نخست دستور ایجاد روابط بر اساس معیار ارزشى ایمان را طرح مى‏کند: (یا ایها الذین امنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتقوا الله لعلکم تفلحون) (2) «کسانى که ایمان دارید باید صبر پیشه سازید و با هم ثابت قدم باشید و با هم روابط ایجاد کنید و از خداى سبحان تقوا پیشه کنید تا شاید به رستگارى برسید». پیام آیه در محدوده ایمان است روى سخن با مسلمانان است که بایکدیگر باید مصابره و مرابطه داشته باشند.آیه در روابط اجتماعى با هم بودن با هم پایدارى کردن و از یکدیگر جدا نشدن را پیام رسانى مى‏نماید.جامعه دینى جامعه مرابطه است. مرحله دیگر پیام قرآن،فراخوانى به پیوند با یک آرمان است.که مسلمانان را به همگرایى درونى فرا مى‏خواند که با هم متدین بودن و یک هدف و انگیزه و آرمان را خواهان بودن را توجه مى‏دهد:(و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا).«با هم مسلمان باشید با هم به ریسمان الهى بپیوندید.تا به سعادت و رستگارى برسید.از تفرقه و جدایى پرهیز کنید.»پیام دین در ایجاد پیوند به این مقدار هم بسنده نمى‏کند،بلکه فراتر از این محور عمیق‏تر را مطرح مى‏سازد و آن پیوند برادرى است.جامعه دینى را اعضاى یک پیکر و افراد مؤمن را افراد یک خانواده با پیوند برادر و خواهر مطرح مى‏کند. دین در محدوده درونى همگان را افزون بر اتحاد به پیوند برادرى فرا مى‏خواند که انسان‏هاى مسلمان برادر و خواهر همدیگر هستند.جامعه دینى یک خانواده است و افراد آن با یکدیگر پیوند عمیق برادرى دارند. و همان گونه که دو برادر و یا دو برادر و خوهر در انگیزه و همبستگى و همگرایى خود را یکى مى‏دانند،جامعه دینى نیز از چنین پیوند ارزشى بهره‏ور است:(انما المؤمنون اخوة) (3) «مؤمنان با هم برادرند.»که منظور آیه ایجاد پیوندتنها بین مردان مؤمن نیست‏بلکه ایجاد اخوت و برادرى بین تمام افراد،زن و مرد جامعه است.لذا پیام آیه از این جهت فراگیر است که بین مسلمانان پیوند برادرى و خواهرى را مطرح مى‏کند.که بر اساس علقه و پیوند ایمان استقرار مى‏باشد.رسول الله صلى الله علیه و آله که ارزش‏هاى دینى را در جامعه شکل داد و زندگى را در میان انسان‏ها جارى نمود.در تحقق این ارزش الهى بیشترین تلاش را تحقق داد.وى در ایجاد پیوند بین جامعه دینى آن چنان تلاش نمود و آن چنان جامعه متشکل و امتى منسجم و پایدارى ساخت که در هیچ مورد نمونه ندارد. رسول الله صلى الله علیه و آله در این میدان آن مقدار پیش رفتند که افزون بر پیام رسانى به مسلمانان در ایجاد اخوت و برادرى در دو نوبت‏به صورت رسمى بین آنان پیوند برادرى برقرار نمودند.یک نوبت قبل از هجرت نوبت دوم بعد از هجرت. (4) در مدینه بین حمزه و زید بن حارثه پیوند برادرى برقرار نمود و بین جعفر بن ابى طالب و معاذ بن جبل،و ابو بکر و خارجة بن زهیر،و عمر بن خطاب و عتبان مالک،و عثمان بن عفان و اوس بن ثابت،و ابو عبید جراح و سعد بن معاذ،و عبد الرحمن بن عوف و سعد بن الربیع،و زبیر بن عوام و سلامة بن سلامة،و عمار یاسر و حذیفة بن یمان،و ابوذر و منذر بن عمرو و... (5) پیوند اخوت برقرار ساخت. و خود حضرت چون در بین مسلمانان بدیل و همتا نداشت و تنها کسى که شایستگى این پیوند را با رسول الله صلى الله علیه و آله داشت على بن ابى طالب علیه السلام بود لذا در هر دو نوبت رسول الله صلى الله علیه و آله با على علیه السلام پیوند اخوت برقرار نمود و اظهار داشت:انت اخى فى الدنیا و الآخرة. (6) «تو با من برادرى در این سرا و نیز آن سرا.»پیوند برادرى رسول الله صلى الله علیه و آله با على علیه السلام یکى از بزرگترین فضایل حضرت است که همتایى براى حضرت در بین مسلمانان جز على وجود نداشت. ویژگى‏هاى پیوند برادرى پیوند برادرى که قرآن از پیروان خود انتظار دارد،ویژگى‏هایى دارد که باید در خود متجلى سازند: 1-دو برادر در محبت و ایجاد پیوند از پیوند دو دوست‏برترند،و این پیوند متقابل است.مسلمانان نیز با یکدیگر باید پیوند متقابل فراتر از دوست مستقر سازند. 2-دو برادر یکدیگر را در سود و زیان یکى مى‏بینند.دو مسلمان نیز باید در سود و زیان خود را مشترک ببینند. 3-دو برادر بازو و کمک کار یکدیگرند.دو برادر همواره خیرخواه یکدیگرند.دو مسلمان نیز باید در تمام مسائل عمومى با همدیگر مثل برادر باشند.دو مسلمان نیز همواره خیرخواه همدیگر باید باشند. 4-عزت و سرافرازى دو برادر با هم است همان گونه که تنگ دستى و سرشکستى آنان به هم پیوند خورده است.5-دو برادر در برابر بیگانه یگانه‏اند.دو مسلمان نیز باید در برابر دشمن یکى باشند: المسلمون ید على من سواهم. (7) 6-برادر،برادر خویش را تسلیم دشمن نمى‏کند.و با دشمن علیه وى هم پیمان نمى‏شود.مسلمانان نباید با دشمنان اسلام علیه دیگر مسلمانان هم پیمان شوند و یا اقدامى به نفع دشمن علیه مسلمانان انجام دهند.-در بین دو برادر اگر رنجش پیش آید زودگذر است در بین مسلمانان نیز باید کدورت‏ها زدوده شود.این‏ها برخى ویژگى‏هاى پیوند اخوت است. پى‏نوشتها: 1.زیباترین سخن،ص 126. 2.آل عمران،200. 3.حجرات،10. 4.اسد الغابة،ج 4،ص 100. 5.سیره ابن هشام،ج 3،ص 36 و 37. 6.اسد الغابة،ص 100 و 119. 7.بحار،ج 27،ص 69.براى توضیح بیشتر ویژگى‏هاى برادرى این ماخذ و نیز اصول کافى مطالعه شود. امام على(ع) الگوى زندگى صفحه 78 حبیب‏الله احمدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

تولد در کعبه

على علیه السلام فرزند کعبه 1ـ محدث بزرگ حاکم نیشابورى گوید: اخبار متواترى وارد شده که فاطمه بنت اسد امیر مؤمنان على بن ابى طالب ـ کرم الله وجهه ـ را داخل کعبه بزاد. (1) 2ـ محدث دهلوى پدر عبد العزیز دهلوى مؤلف کتاب«التحفة الاثنا عشریة فى الرد على الشیعة» عین همین سخن را گفته است. (2) 3ـ علامه ابن صباغ مالکى گوید: على علیه السلام در مکه مشرفه در داخل بیت الحرام (کعبه) در روز جمعه سیزدهم ماه خدا یعنى ماه رجب سال سى‏ام عام الفیل و بیست و سه سال پیش از هجرت به دنیا آمد.. و برخى گفته‏اند: ده سال پیش از هجرت... و پیش از او هیچکس در کعبه متولد نشد، و این فضیلتى است که خداوند به جهت بزرگداشت و بالا بردن مقام و اظهار کرامت او مخصوص حضرتش گردانیده است. (3) 4ـ علامه گنجى شافعى نیز نظیر همین را گفته است. (4) 5 ـ شیخ مؤمن بن حسن شبلنجى گوید على بن ابى طالب پسر عموى رسول خدا، تیغ آهیخته خداست که در مکه و بنا بر قولى در داخل کعبه به دنیا آمد در روز جمعه سیزدهم رجب الحرام سال سى‏ام عام الفیل و بیست و سه سال پیش از هجرت، و بنا بر قولى بیست و پنج سال، و دوازده سال پیش از مبعث، و بنا بر قولى ده سال، و پیش از او هیچ کس در کعبه متولد نشد. (5) 6ـ عقاد گوید: على در درون کعبه متولد شد و خداوند روى او را گرامى داشته بود از اینکه به بتها سجده کند، گویى میلاد او در آنجا اعلام عهد جدیدى براى کعبه و عبادت در آن بود، على نزدیک بود که مسلمان به دنیا آید بلکه تحقیقا مسلمان دیده به جهان گشود اگر ما به میلاد عقیده و روح بنگریم، زیرا دیدگانش را به اسلام گشود و هرگز با پرستش بتها آشنایى نداشت، و او در خانه‏اى بالید که دعوت اسلامى از آن آغاز شد. (6) 7ـ علامه صفورى گوید: على را مادرش در درون کعبه ـکه خدایش شرافت دهد ـبزاد، و این فضیلتى است که خداوند او را بدان مخصوص گردانیده است. (7) 8ـ علامه برهان الدین حلبى شافعى در ضمن کلامى طولانى گفته است: ... زیرا آن حضرت در کعبه متولد شد در زمانى که رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم سى سال داشت. (8) میلاد حضرت در اشعار آیة الله سید اسماعیل شیرازى آنست نفسی من الکعبة نور مثل ما آنس موسى نار طور یوم غشى الملأ الأعلى سرور قرع السمع نداء کنداء شاطى‏ء الوادی طوى من حرم‏ ولدت شمس الضحى بدر التمام‏ فانجلت عنا دیاجیر الظلام‏ نادیا بشراکم هذا غلام‏ وجهه فلقة بدر یهتدى‏ بسنا أنواره فی الظلم‏ هذه فاطمة بنت أسد أقبلت تحمل لاهوت الأبد فاسجدوا ذلا له فیمن سجد فله الأملاک خرت سجدا إذ تجلى نوره فی آدم‏ کشف الستر عن الحق المبین‏ و تجلى وجه رب العالمین‏ و بدا مصباح مشکاة الیقین‏ و بدت مشرقة شمس الهدى‏ فانجلى لیل الضلال المظلم‏ نسخ التأبید من نفی ترى‏ فأرانا وجهه رب الورى‏ لیت موسى کان فینا فیرى‏ ما تمناه بطور مجهدا فانثنى عنه بکفی معدم‏ هل درت ام العلى ما وضعت؟ أم درت ثدی الهدى ما أرضعت؟ أم درت کف النهى ما رفعت؟ أم درى رب الحجى ما ولدا؟ جل معناه فلما یعلم‏ سید فاق علا کل الأنام‏ کان إذ لا کائن و هو إمام‏ شرف الله به بیت الحرام‏ حین أضحى لعلاه مولدا فوطی تربته بالقدم‏ إن یکن یجعل لله البنون‏ و تعالى الله عما یصفون‏ فولید البیت أحرى أن یکون‏ لولی البیت حقا ولدا لا عزیر، لا و لا ابن مریم‏ سبق الکون جمیعا فی الوجود و طوى عالم غیب و شهود کل ما فی الکون من یمناه جود إذ هو الکائن لله یدا و ید الله مدر الأنعم (9) هو بدر و ذراریه بدور عقمت عن مثلهم أم الدهور کعبة الوفاد فی کل الشهور فاز من نحو فناها و فدا بمطاف منه أو مستلم‏ أیها المرجى لقاه فی الممات‏ کل موت فیه لقیاک حیاة لیتما عجل بی ما هو آت‏ علنی القی حیاتی فی الردى‏ فایزا منه بأوفى النعم (10) «جانم نورى را از کعبه مشاهده کرد همانند همان آتشى که موسى از کوه طور دید. روزى که عالم بالا را سرور و شادى پر کرده بود صدایى مانند صدایى که از وادى مقدس طوى شنیده شد به گوش رسید». «خورشید درخشان ماه تابان را بزاد پس تاریکیهاى شبهاى تار از ما برطرف شد، در آن حال ندا بلند شد: مژده باد شما را که کودکى ماه پاره به دنیا آمد که از نور چهره‏اش در تاریکیها راه جویند». «این فاطمه دختر اسد است که لاهوت ابد را در آغوش گرفته و پیش مى‏آید. پس همگى در برابر او در زمره ساجدان سر خاکسارى به زمین بسایید که فرشتگان در برابر او سجده کرده‏اند آن گاه که نور او در آدم تجلى کرد». «پرده از چهره حق مبین برداشته شد و چهره رب العالمین نمایان گشت و چراغ مشکات یقین آشکار شد و خورشید هدایت درخشید و در نتیجه شب تیره گمراهى به روشنى بدل گردید». «حکم نفى ابدى از دیدن حق نسخ شد و پروردگار عالمیان چهره خود را به ما نمود، کاش موسى در میان ما بود و مى‏دید از آنچه را که با خواهش فراوان آرزو نمود ولى با دست خالى بازگشت» . «آیا مادر علو و والایى دانست که چه مولودى به دنیا آورد؟ یا پستان هدایت دانست که چه طفلى را شیر داد؟ آیا دست عقل دانست که چه کودکى را بر سر دست گرفت؟یا خداوند خرد دانست که چه مولودى را زاده؟ حقیقت او بسى والاست و هرگز آنها ندانسته‏اند که چه آورده‏اند» !. «او سرورى است که بر همه آفریدگان برترى دارد و آن گاه که هیچ موجودى نبود او بود و مقام امامت داشت، خداوند کعبه را از آن رو که زادگاه اوست شرافت بخشیده و این مولود بر خاک آن گام نهاده». «اگر بنا بود خدا را فرزندى باشد ـ که البته خداوند از این نسبت منزه و برتر است ـ بى شک شایسته‏تر آن است که مولود کعبه فرزند خداى کعبه باشد نه عزیر و پسر مریم»! «او در وجود بر عالم هستى پیشى گرفته و عوالم غیب و شهود را در نور دیده است. هر چه در عالم هستى است از وجود دست اوست، چرا که او دست خداست و دست خدا بخشنده نعمتهاست». «او ماه تابان و فرزندانش همه ماههاى تابانند که مادر دهر از آوردن مثل آنها نازا گشته است، او در همه اوقات سال کعبه زائران است و هر که به زیارت درگاه او و طواف و بوسه‏گاه او موفق شد تحقیقا به رستگارى رسید». «اى که به هنگام مرگ امید دیدار تو مى‏رود، هر مرگى که به دیدار تو انجامد زندگى حقیقى است، کاش مرگ من زودتر فرا مى‏رسید و جامه حیات را به دور مى‏افکندم تا به دیدار تو که برترین و کاملترین نعمتهاست فایز مى‏شدم». (11) شیخ حسین نجف جعل الله بیته لعلى‏ مولدا یا له من علا لایضاها لم یشارکه فی الولادة فیه‏ سید الرسل لا و لا أنبیاها «خداوند خانه خود را زادگاه على ساخت. وه چه مقام والایى که نظیر ندارد»! «زاده شدن او در کعبه فضیلتى است که هیچ پیامبرى حتى سروران رسولان صلى الله علیه و آله و سلم نیز با او در این فضیلت شرکت ندارد». سید على نقى هندى لکم یکن فی کعبة الرحمن مولود سواه‏ إذ تعالى فی البرایا عن مثیل فی علاه‏ و تولى ذکره فی محکم الذکر الإله‏ أیقول الغر فیه بعد هذا؟ لست أدری‏ أقبلت فاطمة حاملة خیر جنین‏ جاء مخلوقا بنور القدس لا الماء المهین‏ و تردى منظر اللاهوت بین العالمین‏ کیف قد اودع فی جنب و صدر؟ لست أدری‏ أقبلت تدعو و قد جاء بها داء المخاض‏ نحو جذع النخل من ألطاف ذی اللطف المفاض‏ فدعت خالقها الباری بأحشاء مراض‏ کیف ضجت، کیف عجت، کیف ناحت؟ لست أدری‏ لست أدری غیر أن البیت قد رد الجواب‏ بابتسام فى جدار البیت أضحى منه باب‏ دخلت فانجاب فیه البشر عن محض اللباب‏ إنما أدری بهذا، غیر هذا لست أدری‏ کیف أدری و هو سر فیه قد حار العقول‏ حادث فی الیوم لکن لم یزل أصل الاصول‏ مظهر لله لکن لا اتحاد لا حلول‏ غایة الإدراک أن أدری بأنی لست أدری‏ ولد الطهر «على»من تسامى فی علاه؟ فاهتدى فیه فریق و فریق فیه تاه‏ ضل أقوام فظنوا أنه حقا إله‏ أم جنون العشق هذا لا یجازى؟ لست أدری (12) «در خانه کعبه خدا جز او مولود دیگرى به دنیا نیامده، زیرا وى برتر از آن است که در میان خلایق در والایى نظیرى داشته باشد. و خداوند در آیات محکم قرآن از او یاد کرده است، آیا پس از این شخص گول خورده و نادان درباره او سخنى دارد؟ نمى‏دانم». «فاطمه (بنت اسد) در حالى که به بهترین جنین حامله بود پیش آمد، جنینى که از نور پاک آفریده بود نه از نطفه بى مقدار، و جلوه گاه لاهوت در میان عالمیان فرود آمد، حال چگونه در میان پهلو و سینه قرار داده شد؟نمى دانم». «فاطمه دعا کنان پیش آمد در حالى که از الطاف خداى لطیف بخشنده درد زاییدن او را به سوى درخت خرما مى‏کشانید، و او با احشائى دردمند آفریدگار خود را صدا زد. اما چگونه نالید، چگونه زار زد، چگونه آه و ناله کشید؟ نمى‏دانم». «جز این نمى‏دانم که پاسخ کعبه این بود که لبخندى به او زد و از این لبخند درى در دیوار خانه گشوده گشت.فاطمه داخل شد و صدف مژده شکافت و خرد ناب از آن بیرون جست.من تنها همین را مى‏دانم و جز این چیزى نمى‏دانم». «چگونه بدانم حال آنکه او سرى است که خردها در آن سرگشته‏اند، و او با آنکه امروز پدید آمده ولى از قدیم اصل الاصول بوده است. او مظهر خداست بى آنکه اتحاد و حلولى در کار باشد، و غایت ادراک و فهم آن است که بدانم که نمى‏دانم». «آن طفل پاکیزه یعنى على علیه السلام دیده به جهان گشود و چه کسى را یاراى آن است که با او در بلندى پهلو زند؟ پس گروهى درباره او هدایت یافتند و گروهى دیگر به راه ضلالت و حیرت رفتند. آیا گروههایى گمراه شدند که پنداشتند او حقا خداست، یا آنکه این جنون عشق بوده است که مجازات ندارد؟ نمى‏دانم». دوران کودکى و شیر خوارگى امام على علیه السلام 1ـ آن حضرت در معرفى خود فرموده: شما از موقعیت من با رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم در خویشاوندى نزدیک و منزلت خاصى که با او دارم با خبرید، مرا در کودکى در دامن مى‏نشاند، به سینه مى‏چسباند، در بستر خویش در کنار خود جاى مى‏داد، بدن خود را به من مى‏سایید، بوى خوش خود را به مشام من مى‏رساند و غذا را مى‏جوید و در دهان من مى‏گذاشت، او هرگز دروغى از من نشنید و اشتباه و لغزشى در کار من ندید. خداوند از هنگام کودکى حضرتش بزرگترین فرشته از فرشتگان خود را قرین او ساخته بود که شب و روز او را به راه مکارم و خویهاى نیکوى عالم مى‏برد، و من سایه به سایه او حرکت مى‏کردم، (13) در هر روزى پرچمى از آن اخلاق بزرگوارانه خویش برایم بر مى‏افراشت و مرا به پیروى مأمور مى‏داشت. او در هر سالى مجاور غار حرا مى‏شد و تنها من او را مى دیدم و جز من کسى او را نمى‏دید، و در آن روز تنها خانه‏اى که مسلمان بود خانه پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم بود که آن حضرت و خدیجه و من در آن میزیستیم ....و پیامبر به من فرمود که تو وزیر من هستى و تو بر خیر و خوبى قرار دارى. (14) ابن ابى الحدید گوید: از امام صادق علیه السلام روایت است که فرمود: على علیه السلام پیش از رسالت رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم با آن حضرت نور (وحى) را مى‏دید و صدا را مى‏شنید، و پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم به او فرمود: اگر من خاتم پیامبران نبودم تو شریک در نبوت من بودى، حال که پیامبر نیستى وصى پیامبر و وارث اویى، بلکه تو سرور اوصیا و پیشواى پرهیزکارانى. (15) 2ـ علامه حلى رحمه الله گوید: آن حضرت در روز جمعه سیزدهم ماه رجب سى سال پس از عام الفیل در کعبه به دنیا آمد، و جز آن حضرت هیچ کس نه قبل و نه بعد از حضرتش در کعبه زاده نشد، و در آن هنگام پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم سى سال داشت. پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم او را دوست داشت و به تربیتش پرداخت و هنگام غسل او را شستشو مى‏داد و هنگامى که شیر مى‏طلبید او را مى‏نوشانید و هنگام خواب گهواره او را مى‏جنباند... و مى‏فرمود: این برادر، ولى، ذخیره، یاور، برگزیده، پناهگاه، داماد، وصى، همسر دختر من و امین و خلیفه من است. پیوسته او را در آغوش مى‏گرفت و در کوهها و دره‏هاى مکه مى‏گردانید. (16) 3ـ برهان الدین حلبى گوید: على علیه السلام پیوسته با رسول خدا علیه السلام به سر مى‏برد . و در «خصائص العشره» زمخشرى آمده: پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نام او را على گذاشت و روزهایى چند او را از آب دهان مبارک خود غذا داد و زبان خود را براى مکیدن در دهان او مى‏نهاد. فاطمه بنت اسد مادر على ـ رضی الله تعالى عنها ـ گوید: چون او را بزادم پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم او را على نامید و آب دهان خود را در دهان او ریخت و زبان خویش در دهان او گذاشت و على پیوسته زبان حضرتش را مى‏مکید تا به خواب رفت، فرداى آن شب دایه‏اى براى او طلب کردیم ولى على پستان هیچ زنى را نگرفت، ما حضرت محمد صلى الله علیه و آله و سلم را فرا خواندیم حضرتش زبان خود را در دهان على نهاد تا خوابش برد، و چند گاهى ـبه اندازه‏اى که خدا خواست ـبه همین صورت گذشت. (17) 4ـ ابوالقاسم در اخبار ابو رافع از سه طریق روایت کرده که پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم هنگام ازدواج با خدیجه به عموى خود ابوطالب گفت: من دوست دارم که یکى از فرزندان خود را به من بسپارى تا یاور من باشد و امور مرا کفایت کند و من این لطف شما را سپاس گزارم. ابو طالب گفت: هر کدام را خواهى انتخاب کن. پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم على علیه السلام را برگزید. پس کسى که ریشه‏هایش از چشمه نبوت سیراب شده، درختش پستان نبوت را مکیده، شاخه‏هایش از آبشخوار امامت بارور شده، در خانه وحى رشد یافته، در خانه نزول قرآن تربیت گردیده و در دوران زندگى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم با او بوده و تا دم مرگ از او جدا نگشته است هرگز با سایر مردم قابل مقایسه نیست، چرا که او از گرامى‏ترین و پاکیزه‏ترین ریشه خانوادگى برخوردار بوده و معلوم است که رگ و ریشه شایسته بالنده است و شهاب تیز و درخشان نفوذ کننده و آموزش پیامبر کارساز. و پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم تربیت او را به عهده نگرفت و ضامن پرورش و تربیت نیکوى او نشد مگر به دو دلیل: یا آنکه از روى حدس قوى آینده درخشان او را مى‏نگریست و یا از طریق وحى الهى مى‏دانست. اگر روزى حدس قوى بوده معلوم است که تیر حدسش خطا نرفته و پندارش نابجا نبوده است، و اگر به وحى الهى بوده، دیگر منزلتى برتر و حالى دلالت کننده‏تر از آن بر فضیلت و امامت حضرتش وجود ندارد. (18) پى‏نوشتها: 1ـ المستدرک 3/ .483 2ـ ازاحة الخفاء عن خلافة الخلفاء/ .251 3ـ الفصول المهمة/ .30 4ـ کفایة الطالب/ .407 5ـ نور الابصار/ .85 6ـ عبقریة الامام على علیه السلام/ .43 7ـ نزهة المجالس 2/ .454 8ـ السیرة الحلبیة 1/ .139 9ـ تا اینجا در سفینة البحار 2/ .230 10ـ الغدیر 6/30 و 31 با تلخیص. 11ـ الغدیر 6/30 و 31 با تلخیص. 12ـ الغدیر 6/36 ـ .37 13ـ تعبیر عربى آن چنین است: و من مانند بچه شتر که دنبال مادرش مى‏رود به دنبال او بودم. 14ـ نهج البلاغة/ .190 15ـ شرح نهج الباغة ابن ابى الحدید 13/210، ذیل خطبه .238 16ـ کشف الحق و نهج الصدق/109،دلائل الصدق/ .506 17ـ السیرة الحلبیة 1/268 و نیز سیره زینى دحلان که در حاشیه سیره حلبى چاپ شده است . 18ـ بحار الانوار 38/ .295 امیرالمؤمنین على ابن ابى‏طالب علیه السلام ص 627 احمد رحمانى همدانى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

ولادت على (ع)

رسول گرامى اسلام در سال‏«عام الفیل‏»در«مکه معظمه‏»دیده به جهان گشود،و همراه با ولادت آن حضرت،غرایب و رویدادهاى عجیبى در نقاط مختلف گیتى رخ داد،و مادر بزرگوار آن سرور،«حضرت آمنه‏»بخشى از آن امور را به‏«فاطمه بنت اسد»مادر گرامى حضرت‏«على علیه السلام‏»گزارش کرد. «فاطمه دختر اسد»در حالى که از ولایت پیامبر خدا و از شنیدن آنهمه معجزات و کرامات در هنگام تولدش به شدت خوشحال بود،با سرعت تمام خود را به شوهرش حضرت‏«ابو طالب علیه السلام‏»رسانده،و مولود جدید را به وى تبریک گفت. «ابو طالب‏»چون سخن همسرش را شنید،ضمن خوشحالى و تشکر از او گفت: «اصبرى سبتا ابشرک بمثله الا النبوة.»و فى حدیث اخر:«تتعجبین من هذا انک تحبلین و تلدین بوصیه و وزیره.» (1) اى فاطمه!سى سال دیگر صبر کن،تو نیز نظیر او را به دنیا مى‏آورى،و من این وعده را به تو مژده مى‏دهم. و در حدیث دیگرى آمده است:آیا تو از این واقعه بزرگ تعجب مى‏کنى؟بدان که تو نیز به وزیر و وصى و جانشین وى حامله مى‏گردى (و فرزند عزیزم على را به دنیا مى‏آورى) سى سال از این واقعه شگرف تاریخى گذشت،همان طور که حضرت‏«ابو طالب‏»خبر داده بود، فرزند«کعبه‏»و«وصى و وزیر مصطفى صلى الله علیه و آله‏»رحمت عالمیان،پناه بى پناهان،مولاى متقیان حضرت امیر المؤمنین‏«على بن ابیطالب علیه السلام‏»،در روز جمعه،سیزدهم رجب المرجب،بیست و سه سال قبل از هجرت نبوى،آن هم در شریف‏ترین مکان عالم هستى‏«کعبه‏»دیده به جهان گشود،و گیتى را به نور ولایتش منور ساخت. چگونه نطفه على (ع) در رحم مادر منعقد گردید؟ «جابر بن عبد الله انصارى‏»که یکى از صحابه بزرگ رسول گرامى اسلام است،مى‏گوید:در مورد لایت‏حضرت امیر المؤمنین على علیه السلام از آن حضرت سؤال نمودم،حضرتش در جوابم فرمودند: آه،آه،چه سئوال با عظمت و مهمى؟سئوال از بهترین مولود،یا جابر!بدان که خداوند متعال قبل از آن که سایر موجودات عالم را خلق کند،نور من و على را آفرید،و سپس آن را در صلب حضرت آدم قرار داد، و پیوسته در «اصلاب طاهرات‏»و«ارحام مطهرات‏»مستقر بود،تا این که من از«عبد الله و آمنه‏»،و على از-«ابو طالب و فاطمه بنت اسد»متولد شدیم. یا جابر!على قبل از آن که در رحم فاطمه بنت اسد قرار گیرد،قضیه شیرینى دارد،و آن این که پیش از زمان وى عابدى بود بنام‏«مثرم بن دعیب‏»،او در عبادت و پرستش خدا آن چنان به کمال و موفقیت رسیده بود که مورد لطف و توجه پروردگار عالم بود،و هرگز درخواست‏حاجت نکرد،و مدت یکصد و نود سال عمر نمود،و همه را به عبادت و پاکى گذارند... او در برابر آن همه عبادتهایش فقط یک آرزو داشت،و آن این که یکى از اولیاى خدا را زیارت نموده،و با وى به مذاکره بپردازد از قضا وى به این آرزویش رسید،و پروردگار مهربان،عمویم حضرت‏«ابو طالب‏»را به سوى او فرستاد،چون چشمان‏«مثرم‏»به‏«ابو طالب‏»افتاد از جایش برخاست و سر مبارک‏«ابو طالب‏»را بوسید و در کنارش نشانید،و مذاکره خود را به شرح زیر آغاز کرد: عابد:خداوند تو را مورد لطفش قرار دهد،بگو ببینم تو کیستى؟ابو طالب:مردى از«تهامه‏»هستم عابد: کدام تهامه؟ابو طالب:از مکه عابد:در مکه از کدام قبیله و گروه مى‏باشید؟ ابو طالب:از«عبد مناف‏» عابد: (فرزندان عبد مناف دو شعبه هستند) از کدام شعبه‏اش؟ ابو طالب:از قبیله‏«بنى هاشم‏» عابد چون این سخن را شنید دوباره از جایش برخاست و براى بار دوم سر و صورت حضرت‏«ابو طالب‏»را بوسه زده و گفت! سپاس خداوندى را سزاست که مرا زنده داشت و به آرزویم رسانیده،و یکى از بندگان و اولیایش را به من معرفى فرمود،آنگاه گفت: اى مرد خدا!مژده باد بر تو،زیرا:خداوند به من الهام نموده که برایت‏بشارت دهم. ابو طالب:چه بشارتى؟ عابد:فرزندى پاک از«صلب‏»تو خارج مى‏گردد،که او«ولى الله‏»و«وصى پیامبر اسلام‏»و«امام پرهیزکاران‏»خواهد بود،اى ابو طالب!سلام خالص مرا به وى برسان و بگو:«مثرم‏»براى تو درود فرستاد، و او شهادت مى‏دهد به یگانگى خدا و رسالت پیامبر اسلام،و وصایت و جانشینى بر حق تو،و این که‏«محمد صلى الله علیه و آله‏»خاتم پیامبران و تو خاتم اوصیا هستى. ابو طالب چون این سخنان را بشنید شروع به گریه کرد و از«مثرم‏»درخواست نشانه بیشترى نمود. مثرم گفت:ابو طالب!چه آرزو دارى تا از خدا بخواهم برایت اجابت نماید؟ ابو طالب:دوست دارم در همین وقت مائده‏اى از آسمان فرود آید. مثرم دستهاى پاکش را به قصد حاجت‏به آسمان بلند کرد،و با قلبى آکنده از ایمان و درخواست‏«ابو طالب‏»را از پیشگاه خداوندى مسالت داشت،ناگاه طبقى پر از«رطب و انگور و انار»از آسمان فرود آمد و«ابو طالب‏»با خوشحالى تمام،دست‏به سوى انار برده و از آن تناول فرمودند،و سپس با موافقت‏«مثرم‏»در حالى که از آن مائده آسمانى به همراه داشت،به منزلش آمده،و در کنار«فاطمه بنت اسد»دوباره میل فرموده،و از همان غذاى بهشتى نطفه پاک‏«مولى الکونین‏»و«امام العالمین‏»على بن ابیطالب علیه السلام‏منعقد گردید (2) و در تاریخ دیگرى آمده است که:روزى پیامبر خدا قبل از دوران رسالتش مشغول خوردن رطب بود،و در آن هنگام مادر گرامى امیر المؤمنین علیه السلام‏«فاطمه بنت اسد»فرا رسید،و به پیامبر خدا سلام کرده،و متوجه شد بوى خوش خارق العاده‏اى از آن رطبها استشمام مى‏گردد،که از بوى مشک و عنبر قویتر است و لذا خطاب به رسول گرامى اسلام عرضه داشتند: یا رسول الله:ناولنى منها آکل... اى پیامبر خدا!براى من هم از آن رطب‏ها مرحمت فرمائید... رسول خدا پس از مذاکراتى،مقدارى از آن طعام‏ها را در اختیار فاطمه دختر اسد قرار داد و او نیز به خانه‏اش بازگشت،و در کنار شوهرش حضرت‏«ابو طالب‏»با هم تناول نموده،و سپس از همان غذاها نیرویى در صلب ابو طالب ایجاد شد،و آنگاه با همسرش همبستر گردیده،و نطفه فرزند معصومش حضرت على علیه السلام را منعقد نمودند... (3) کیفیت ولادت على (ع) کیفیت ولادت حضرت على همانند اوصاف و شمائلش بى نظیر بوده،و در تاریخ بشریت کسى همانند او دیده نشده است! «فاطمه بنت اسد»مادر گرامى آن سرور در حالى که مانند سایر مردم،خانه‏«کعبه‏»را طواف مى‏نمود، درد زایمان،وى را فرا گرفت،و در میان زایران خانه خدا در حالى که به شدت متاثر بود،مناجاتى با صاحت کعبه کرد و گفت: پروردگارا!من به تو و به تمام پیامبران و سفیران آسمانى،و کتاب‏هاى آنان ایمان دارم،تو مى‏دانى که من به‏«خلیل الله‏»حضرت‏«ابراهیم‏»ایمان داشته،و آئینش را با جان و دل مى‏پذیرم،تو را به بنیانگذار بیت،و عظمت کعبه،و به احترام این مولود عزیزى که در شکم دارم،و او پیوسته با من انس گرفته و تکلم مى‏نماید،مولودى که یکى از حجت‏ها و آیات تو مى‏باشد،این ولادت را برایم آسان گردان. دعاى فاطمه مستجاب شد ناگاه تماشاگران و از جمله آنان‏«عباس بن عبد المطلب‏»و«یزید بن قعنب‏»و دیگران مشاهده کردند که خانه خدا از سوى جنوب شرقى (باب مستجار) باز شد،و فاطمه وارد کعبه گشت،و دیوار باز شده آن بهم پیوست،و تا سه روز در شریفترین مکان گیتى مهمان خدا شد،و نوزاد خود را به کمک ماموران الهى و حوریان بهشتى به دنیا آورد.مردم تماشاگر،این قضیه شگفت انگیز را دهان به دهان به گوش مردم مکه رساندند،و جمعیت انبوهى دور کعبه گرد آمده و منتظر نتیجه آن بودند،و حتى متصدیان و کلید داران کعبه هر چه تلاش کردند،نتوانستند در کعبه را باز کنند،و لذا جمعیت فراوانى از رفتن به خانه و کار و کسب خود باز مانده،و با شوق و ولع شدید مى‏خواستند با میهمان کعبه دیدار کنند. سه روز از این جریان تاریخى گذشت ولى هنوز خبرى از آن به دست نیامد،روز چهارم ناگاه دیوار کعبه از همان مکانى که قبلا باز شده بود،دوباره باز شد،و در حالى که چشمان مردم خیره شده بود«فاطمه بنت اسد»مادر گرامى امیر المؤمنین با حالتى شادان و خوشحالى که از کعبه خارج گشت مردم تماشاگر دیدند:فاطمه مولودى را به بغل گرفته،که نور در چهره‏اش متجلى است،آنگاه خطاب به حاضران فرمودند: اى مردم!خداوند از میان زنان مخلوقاتش مرا برگزید،و مرا بر زنان ممتاز گذشته برترى داد، اگر«آسیه‏»بطور مخفى خدا را پرستش کرد...و اگر«مریم‏»در هنگام زایمانش از درخت‏خشکیده رطب چید،خداوند مرا بر آنان و تمام زنان عالمیان در گذشته مقدم داشت،زیرا من فرزندم را در بیت‏خدا به دنیا آوردم!!و سه روز در آنجا مهمان خدا بودم!و از میوه‏هاى بهشتى و طعام مخصوص الهى پذیرایى مى‏گشتم!!و هنگام خروجم از کعبه خطاب رسید:اى فاطمه!نام مولود کعبه را«على‏»بگذار،و من‏«على اعلى‏»هستم،من فرزندت را از قدرتم آفریدم،او در بالاى این‏«کعبه‏»اذان مى‏گوید،و بت‏ها را از آنجا پاک مى‏کند،او پیشواى این امت‏بعد از حبیب من‏«محمد صلى الله علیه و آله‏»است،خوشا به حال کسى که او را دوست داشته و یارى‏اش نماید،واى بر کسى که وى را نافرمانى نموده و حقش را تباه سازد... (4) مولود کعبه بعد از ولادت «فاطمه بنت اسد»چون از«کعبه‏»با فرزند عزیزش خارج گشت،نخست پدرش حضرت‏«ابو طالب‏»از آنان استقبال نموده،و میوه دلش را در آغوش گرفت،مولود کعبه در همان لحظات آغاز زندگى‏اش خطاب به پدر ارجمندش گفت: السلام علیک یا ابتاه و رحمة الله و برکاته،و ابو طالب نیز جواب سلام على را داده و او را مورد نوازش قرار داد. سپس پیامبر خدا صلى الله علیه و آله وارد خانه‏«ابو طالب‏»شد،و على را در آغوش کشید،و چون چشمان على به چهره مبارک رسول خدا افتاد،به حرکت آمده و تبسم کرد،و با چهره‏اى خندان گفت: السلام علیک یا رسول الله و رحمة الله و برکاته،و آنگاه به دستور رسول اکرم صلى الله علیه و آله شروع به خواندن کتابهاى آسمانى کرد،و از«صحف‏»آدم و نوح و ابراهیم آغاز نمود،و آیاتى را از«زبور»و«تورات‏»و«انجیل‏»قرائت کرد،و در پایان از اول سوره‏«مؤمنون‏»تا آیه دهم را با آهنگ زیبا تلاوت فرمود،و بدین طریق عظمت‏خود را به جهان انسانیت نشان داد،و رسول اکرم صلى الله علیه و آله را خوشحال و خشنود ساخت (5) ،تا جایى که پیامبر خدا در مورد على علیه السلام فرمودند: «لقد ولد لنا اللیلة مولود یفتح الله علینا به ابوابا کثیرة من النعمة و الرحمة‏» (6) همانا خداوند متعال براى ما در این ایام فرزندى عطا فرمودند که در سایه او درهاى زیادى از نعمت و رحمت الهى به روى ما گشوده مى‏گردد. آرى على یاور و ناصر پیامبر بود،و ظلم‏ها و ستم‏ها را از وى و از محرومان و ستمدیدگان دفع کرد،و کمال اسلام در سایه ولایت و خلافت او متصور بودن و هست،و اوست که از حدود اسلام و آیات قرآن دفاع کرد،و متجاوزان را سر جاى خود نشانید،و اسلام و مسلمین را براى همیشه بیمه کرد،و به جامعه مسلمین و حکومت‏هاى اسلامى‏نشان داد که چگونه پناه بى پناهان گردیده؟و ارزش‏هاى انسانى و اسلامى را در سرتاسر گیتى گسترش دهند؟و با قاطعیت و اراده‏اى شکست ناپذیر چگونه به جنگ فساد و فسادگران بروند...؟ عقیقه براى على (ع) در دین مقدس اسلام‏«عقیقه‏»و ذبح گاو و گوسفند...در تولد فرزندان سفارش گردیده،و در سلامتى و تندرستى آنان نیز فوق العاده مؤثر است،از این جهت‏«عقیقه‏»گاهى در احادیث اسلامى به عنوان واجب ذکر گردیده (7) ،و پیشوایان معصوم سلامتى کودک را در گرو«عقیقه‏»و قربانى مى‏دانند... (8) حضرت‏«ابو طالب‏»چون فرزند عزیز خود را تحویل گرفت و معجزات و کرامات وى را مشاهده کرد،به میان مردم آمده و ندا در داد:«اى مردم!براى ولیمه فرزندم‏«على‏»حاضر شوید»و تعداد سیصد نفر شتر، و هزار راس گاو و گوسفند در ولیمه حضرت على قربانى کرد،و با تمام محبت و ادب از عموم مردم شرکت کننده پذیرایى نمود. (9) پى‏نوشتها: 1) اصول کافى ج 1 ص 452 ح 1 و 3،جلاء العیون شبر ج 1 ص 236،بحار الانوار ج 35 ح 5 و 6 2) بحار الانوار ج 35 ص 10 تا 16،جلاء العیون شبر ج 1 ص 237 تا 241 3) شجره طوبى ج 2 ص 216 مجلس سوم،بحار ج 35 ص 17 ح 14 4) الخرائج و الجرائح ج 1 ص 171 ش 1،مدینة المعاجز ص 5،بحار الانوار ج 35 ص 18 ح 14 و ص 36 ح 37،جلاء العیون شبر ج 1 ص 242،شجره طوبى ج 2 ص 217،الغدیر ج 6 ص 22 لازم به توضیح است که جریان ولادت امیر المؤمنین در داخل کعبه را،مرحوم علامه امینى از دهها کتاب معتبر اهل سنت نقل نموده که به بخشى از آنها اشاره مى‏گردد:مروج الذهب مسعود ج 2 ص 2،تذکرة الخواص الامه ابن جوزى ص 7،الفصول المهمة ص 14،سیره حلبى ج 1 ص 150،شرح الشفا ج 1 ص 151،مطالب السؤل ص 11،مناقب ترمذى،نزهة المجالس ج 2 ص 204،نور الابصار ص 76،کفایة الطالب ص 37،محاصرة الاوائل ص 120. 5) بحار الانوار ج 35 ص 22 و 37،منتهى الآمال ص 142،شجره طوبى ص 219 6) شرح ابن ابى الحدید ج 4 ص 15 7) عن ابى عبد اله:«العقیقة واجبة‏»وسائل الشیعه ج 15 ص 144 8) وسائل الشیعه ج 15 ص 144 9) بحار الانوار ج 35 ص 18 و جلاء العیون شبر ج 1 ص 243«و نحر ثلاثماة من الابل و الف راس من البقر و الغنم‏» آفتاب ولایت ص 15 على اکبر بابازاده

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

على(ع) در کلام خداوند متعال

رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:اى على،جبرئیل علیه السلام مرا درباره تو خبرى داد که مایه روشنى چشم و شادى دلم شد،او به من گفت:اى محمد،خداوند به من فرموده :محمد را از سوى من سلام برسان و او را آگاه ساز که على پیشواى هدایت و چراغ تاریکیهاى ضلالت،و حجت بر اهل دنیاست،زیرا او صدیق‏اکبر و فاروق اعظم است (1) ،و من به عزت خویش سوگند خورده‏ام که به آتش نبرم کسى را که او را دوست داشته و تسلیم او و اوصیاى پس از او باشد،و به بهشت در نیاورم کسى را که دست از ولایت و تسلیم در برابر او و اوصیاى پس از او برداشته باشد. (2) رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:جبرئیل علیه السلام نزد من آمد و گفت:اى محمد،پروردگارت تو را به دوستى و ولایت على بن ابى طالب فرمان مى‏دهد. (3) رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود:جبرئیل علیه السلام از سوى خداوند برگ سبزى از درخت آس برایم آورد که در آن به رنگ سپید نوشته بود:من دوستى على بن ابى طالب را بر آفریدگانم واجب نمودم،این را از جانب من به آنان برسان. (4) جبرئیل علیه السلام از میکائیل،او از اسرافیل،او از لوح،او از قلم،او از خداى عز و جل آورده است که:ولایة على بن ابى طالب حصنى،فمن دخل حصنى امن من عذابى«ولایت على بن ابى طالب دژ محکم من است،هر که بدان در آید از عذاب من ایمن باشد». (5) پى‏نوشتها: 1)یعنى بزرگترین کسى است که اسلام را باور کرده و در قول و عمل راستین‏ترین مردم است و بالاترین کسى است که میان حق و باطل فرق مى‏نهد. (م) 2)بحار الانوار 27/ .113 3)همان 39/ .273 4)همان/ .275 5)همان/ .246 امام على بن ابیطالب علیه السلام ص 116 احمد رحمانى همدانى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

زندگى ساده على (علیه السلام)

على در خانه گلین در مقابل کاخ سبز شام قد علم مى‏کند. على با سفره گرده نان و نمکش در برابر سفره‏هاى رنگین شام ارزش مى‏آفریند و على با دو جامه خشن و کفش وصله دارش که آن قدر به آن وصله زد که «خاصف النعل» لقب گرفت، در برابر لباس‏هاى رنگارنگ فاخر و تقلیدى از روم که مقام‏هاى شام به آن مبتلا بودند ارزش پدیدار مى‏سازد. زندگى شخصى على(ع) سراسر فریاد علیه کاخ نشینان دنیا و ستم پیشگانى که جز ارضاى غرایز خویش به چیز دیگر نمى‏اندیشند، مى‏باشد. على(ع) همانند بردگان غذا مى‏خورد و مى‏نشست. وى دو جامع خرید، غلام خود را مخیر کرد بهترین آن دو را برگزیند. آجر و خشتى براى تهیه مسکن خویش روى هم ننهاد. به مردم نان گندم و گوشت مى‏خوراند و خود نان جو و نمک تناول مى‏نمود. لباس‏هاى خشن و ساده مى‏پوشید . (1) در دوران پنج سال حکومت حتى یک وجب زمین براى خود اختصاص نداد: و لا حزت من ارضها شبرا (2) و این درحالى است که حکومت‏داران در این فرصت‏ها قطایا و ذخایر فراوان به خود اختصاص مى‏دهند! على خود را در سطح مردم عمومى و بلکه ضعیف‏ترین مردم جامعه قرار مى‏داد: أقنع من نفسى بان یقال هذا امیر المؤمنین ولا أشارکهم فى مکاره الدهر او اکون اسوة لهم فى جشوبة العیش. «چگونه من راضى مى‏شوم که به من بگویند امیرمؤمنان است و با مؤمنان و مردم شریک دشوارى‏هاى آنان نباشم و یا الگوى در تنگناهاى زندگى آنان نباشم!» ان امامکم قد اکتفى من دنیاه بطمریه و من طعمه بقرصیه. «امام و راهبر شما از دنیایش به دو جامه کهنه و دو گرده نان اکتفا نموده است». این که على در این سخن خود را امام و زندگى ساده خود را معرفى مى‏نماید، به خاطر این است که رهبر و امام باید این گونه باشد. و امام براى الگوگیرى دیگران گوشزد مى‏نماید . على انبان بدوش شبانه به در خانه یتیمان مراجعه مى‏نمود، زندگى آنان را تأمین نموده و با آنان هم سخن مى‏شد. کدام رهبرى در کجاى دنیا این ارزش‏ها را آفریده است ؟! این زندگى فردى است که صرف نظر از این که بیت‏المال مسلمانان در اختیار وى است از اموال شخصى خویش هزار بنده آزاد کرد و شکم‏هاى فروانى را سیر؛ و برهنگان فراوان را پوشاند . پى‏نوشتها: 1)بحار، ج 41 ص 102 و 131 و 147 و 148 و .154 2)نهج البلاغه صبحى الصالح، نامه 45، ص .417 امام على الگوى زندگى ص 137 حبیب الله احمدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

توبه از دیدگاه حضرت على علیه السلام

توبه به عنوان عامل اساسى در پالایش درون انسان و اصلاح اخلاق او که ضامن سعادت انسان است، جلوه خاصى در سخنان حکیمانه حضرت امیرالمؤمنین على(ع) دارد که به نمونه‏هایى از آن اشاره مى‏شود. 1 - «هیچ شفاعت کننده‏اى مفیدتر از توبه نیست‏». (1) 2 - «آن را که توبه روزى کردند، از قبول گردیدن محروم نباشد» (2) . 3 - « در دنیا خیرى نبود جز دو کس را: یکى آن که گناهى ورزید و به توبه آن گناهان را در رسید و دیگر آن که در کارهاى نیکو شتابید». (3) 4 - «خداوند در توبه را به روى بنده نمى‏گشاید و در آمرزش را بر وى ببندد». (4) و در مورد توبه کامل و معناى حقیقى استغفار مى‏فرماید «استغفار درجه بلند رتبگان است و شش معنى براى آن است: نخست: پشیمانى بر آنچه گذشت، دوم: عزم بر ترک بازگشت پى‏نوشتها: (1)نهج البلاغه، قصار الحکم 371 (2)همان، 135 (3)همان، 94 (4)همان، 435 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

ایمان از دیدگاه حضرت على (ع)

در کتاب شریف نهج البلاغه که حاوى سخنان نغز و حکیمانه حضرت على علیه‏السلام مى‏باشد، مساله ایمان از جایگاه و اهمیت ویژه‏اى برخوردار است و به جهات گوناگون آن پرداخته شده است که در این نوشتار به نمونه‏هایى از آن اشاره مى‏شود: الف) فضیلت ایمان «همانا بهترین چیز که نزدیکى خواهان به خدا سبحان بدان توسل مى‏جویند ایمان به خدا و پیامبر ... است‏» (1) ب) اقسام ایمان «برخى ایمان در دلها برقرار است، و برخى دیگر میان دلها و سینه‏ها عاریت و ناپایدار» (2) ج) پایه‏هاى ایمان «ایمان بر چهار پایه استوار است‏بر شکیبائى، و یقین، و عدالت و جهاد. شکیبائى و صبر را چهار شاخه است: آرزومند بودن، ترسیدن، و پارسائى و چشم امید داشتن. پس آن که مشتاق و آرزومند بهشت‏بود شهوتها را از دل زدود، و آن که از دوزخ ترسید، از آنچه حرام است دورى گزید، و آن که خواهان دنیا نبود و پارسائى داشت مصیبتها بروى آسان نمود، و آن که مرگ را چشم داشت، در کارهاى نیک پاى پیش گذاشت. و یقین بر چهار شعبه است: بر بینائى زیرکانه، و دریافت عالمانه و پند گرفتن از گذشت زمان و رفتن به روش پیشینیان. پس آن که زیرکانه دید حکمت‏بروى آشکار گردید، و آن را که حکمت آشکار گردید عبرت آموخت، و آن که عبرت آموخت چنان است که پشینیان زندگى را در نوردید. و عدل بر چهار شعبه است: بر فهمى ژرف نگرنده، و دانشى پى به حقیقت‏برنده و نیکو داورى فرمودن، و در بردبارى استوار بودن. پس آن که فهمید به ژرفاى دانش رسید و آنکه به ژرفاى دانش رسید از آبشخور شریعت‏سیراب گردید و آن که بردبار بود، تقصیر نکرد و میان مردم با نیکنامى زندگى نمود. و جهاد بر چهار شعبه است: به نیک وادار نمودن و از کار زشت منع فرمودن و پایدارى در پیکار با دشمنان، و دشمنى با فاسقان. پس آنکه به کار نیک واداشت، پشت مومنان را استوار داشت، و آن که از کار زشت منع فرمود بینى منافقان را به خاک سود; و آن که در پیکار با دشمنان پایدار بود، حقى را که برگردن دارد ادا نمود; و آن که با فاسقان دشمن بود و براى خدا به خشم آید، خدا به خاطر او خشم آورد و روز رستاخیز وى را خشنود نماید» (3) و در جاى دیگر درباره حقیقت ایمان فرمودند «ایمان، شناختن به دل، و اقرار به زبان و فرمان بردن با اندامها است‏» (4) د) نشانه‏هاى ایمان 1 - «ایمان بنده راست نباشد، جز آنگاه که اعتماد او بدانچه در دست‏خداست‏بیش از اعتماد وى بدانچه در دست‏خود اوست‏بود.» (5) 2 - کلمه 333 کلمات قصار ص 420 نهج البلاغه: (در صفت مؤمن فرمود:) شادمانى مؤمن در رخسار اوست و اندوه وى در دلش. سینه او هر چه فراختر است و نفس وى هر چه خوارتر. برترى جستن را خوش نمى‏دارد، و شنواندن نیکى خود را به دیگران دشمن مى‏شمارد. اندوهش دراز است، همتش فراز. خاموشى‏اش بسیارست، اوقاتش گرفتار; سپاسگزار است، شکیبایى پیشه است، فرو رفته در اندیشه است، نیاز خود به کس نگوید، خوى آرام دارد، راه نرمى پوید. نفس او سخت‏تر از سنگ خارا - در راه دیندارى - و او خوارتر از بنده - در فروتنى و بى‏آزارى -. و نیز فرمود: «ایمان آن است که راستى را برگزینى که به زیان تو بود بر دروغى که تو را سود دهد، و گفتارت برکردارت نیفزاید و چون از دیگرى سخن گویى ترس از خدا در دست آید» (6) ه) آفات ایمان 1 - همنشینى با اهل هوى و هوس 2 - دروغ گفتن 3 - حسد ورزیدن «همنشینى پیروان هوا فراموش کردن ایمان و جاى حاضر شدن شیطان است. از دروغ دورى گزینید که از ایمان به دور است ... بر هم حسد مبرید که حسد ایمان را مى‏خورد چنانکه آتش هیزم را» (7) و) عوامل تقویت ایمان 1 - اعمال صالح «ایمان را بر کرده‏هاى نیک دلیل توان ساخت، و از کردار نیک ایمان را توان شناخت‏» (8) 2 - سلامت قلب «ایمان بنده‏اى استوار نگردد تا دل او استوار نشود و دل او استوار نشود تا زبان او استوار نگردد» (9) 3 - صبر «صبر و شکیبائى نسبت‏به ایمان مثل سر است نسبت‏به تن، همانطور که تنى سر ندارد فایده‏اى ندارد، ایمانى هم که صبر و شکیبائى در او نباشد فائده‏اى ندارد» (10) 4 - حیاء «هیچ ایمانى مثل حیاء نیست‏» (11) ز) نتائج ایمان 1 - شهود حق «دیده‏ها او را آشکارا نتوان دید، اما دلها با ایمان درست‏بدو خواهد رسید» (12) 2 - توان فهم معارف عالى «دانستن امر ما (ولایت) کارى سخت است و تحمل آن دشوار کسى آن را تحمل نکند جز انسان با ایمانى که خداوند قلب او رابراى ایمان آزموده باشد» (13) پى‏نوشت‏ها: (1)نهج البلاغه، خطبه 110 (2)همان خطبه 189 (3)همان، کلمات قصار، 31 (4)همان، 227 (5)همان 310 (6)همان، 458 (7)همان، خطبه، 86 (8)نهج البلاغه، خطبه، 156 (9)همان، 176 (10)همان، کلمات قصار، 82 (11)همان، 113 (12) همان، خطبه، 179 (13)همان، خطبه 189 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٥٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

وفاى به عهد

1 ـ «مردم! همانا وفا همزاد راستى است هیچ سپرى چون وفا باز دارنده (گزند) نیست. و بى وفائى نکنید، آن که مى‏داند او را چگونه بازگشتگاهى است. مادر روزگارى بسر مى‏بریم که بیشتر مردم آن بى‏وفائى را زیرکى دانند، و نادانان آن مردم را گریز و چاره‏اندیش خوانند . خداشان کیفر دهد چرا چنین مى‏پندارند؟ گاه بود که مرد آزموده و دانا از چاره کار آگاه است، اما فرمان خدا وى را مانع راه است. پس دانسته و توانا بر کار، چاره را واگذارد تا آن که پرواى دین ندارد فرصت شمارد و سود آن را بردارد.» (1) 2 ـ وفا دارى نجابت است. (2) 3 ـ جوانمرد وعده‏اش نقد و فورى است. ناکس وعده‏اش بهانه‏جوئى و به فردا انداختن است (3) پى‏نوشتها: 1)خطبه، 41 2)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 24 3)غررالحکم ج 2 فصل 83 ح 2و 1 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

وفاى به عهد

1 ـ «مردم! همانا وفا همزاد راستى است هیچ سپرى چون وفا باز دارنده (گزند) نیست. و بى وفائى نکنید، آن که مى‏داند او را چگونه بازگشتگاهى است. مادر روزگارى بسر مى‏بریم که بیشتر مردم آن بى‏وفائى را زیرکى دانند، و نادانان آن مردم را گریز و چاره‏اندیش خوانند . خداشان کیفر دهد چرا چنین مى‏پندارند؟ گاه بود که مرد آزموده و دانا از چاره کار آگاه است، اما فرمان خدا وى را مانع راه است. پس دانسته و توانا بر کار، چاره را واگذارد تا آن که پرواى دین ندارد فرصت شمارد و سود آن را بردارد.» (1) 2 ـ وفا دارى نجابت است. (2) 3 ـ جوانمرد وعده‏اش نقد و فورى است. ناکس وعده‏اش بهانه‏جوئى و به فردا انداختن است (3) پى‏نوشتها: 1)خطبه، 41 2)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 24 3)غررالحکم ج 2 فصل 83 ح 2و 1 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

عبادت و نیایش

عبادت و پرستش خداوند یکتا و ترک پرستش هر موجود دیگر،یکى از اصول تعلیمات پیامبران الهى است.تعلیمات هیچ پیامبرى از عبادت خالى نبوده است. چنانکه مى‏دانیم در دیانت مقدسه اسلام نیز عبادت سرلوحه همه تعلیمات است.چیزى که هست در اسلام عبادت به صورت یک سلسله تعلیمات جدا از زندگى که صرفا به دنیاى دیگر تعلق داشته باشد وجود ندارد،عبادات اسلامى با فلسفه‏هاى زندگى توام است و در متن زندگى واقع است. گذشته از اینکه برخى عبادات اسلامى به صورت مشترک و همکارى دسته جمعى صورت مى‏گیرد، اسلام به عبادتهاى فردى نیز آنچنان شکل داده است که متضمن انجام پاره‏اى از وظایف زندگى است. مثلا نماز که مظهر کامل اظهار عبودیت است،چنان در اسلام شکل خاص یافته است که حتى فردى که مى‏خواهد در گوشه خلوت به تنهایى نماز بخواند خود به خود به انجام پاره‏اى از وظایف اخلاقى و اجتماعى از قبیل نظافت،احترام به حقوق دیگران،وقت‏شناسى،جهت‏شناسى،ضبط احساسات،اعلام صلح و سلم با بندگان شایسته خدا و غیره مقید مى‏گردد. از نظر اسلام هر کار خیر و مفیدى اگر با انگیزه پاک خدایى توام باشد عبادت است.لهذا درس خواندن، کار و کسب کردن،فعالیت اجتماعى کردن اگر لله و فى الله باشد عبادت است. در عین حال،اسلام نیز پاره‏اى تعلیمات دارد که فقط براى انجام مراسم عبادت وضع شده است از قبیل نماز و روزه،و این خود فلسفه‏اى خاص دارد. درجات عبادتها تلقى افراد از عبادت یکسان نیست،متفاوت است.از نظر برخى افراد عبادت نوعى معامله و معاوضه و مبادله کار و مزد است،کار فروشى و مزد بگیرى است.همان طور که یک کارگر،روزانه نیروى کار خود را براى یک کار فرما مصرف مى‏کند و مزد مى‏گیرد،عابد نیز براى خدا زحمت مى‏کشد و خم و راست مى‏شود و طبعا مزدى طلب مى‏کند که البته آن مزد در جهان دیگر به او داده خواهد شد. و همان طور که فایده کار براى کارگر در مزدى که از کار فرما مى‏گیرد خلاصه مى‏شود و اگر مزدى در کار نباشد نیرویش به هدر رفته است،فایده عبادت عابد نیز از نظر این گروه همان مزد و اجرى است که در جهان دیگر به او به صورت یک سلسله کالاهاى مادى پرداخت مى‏شود. و اما اینکه هر کارفرما که مزدى مى‏دهد به خاطر بهره‏اى است که از کار کارگر مى‏برد و کارفرماى ملک و ملکوت چه بهره‏اى مى‏تواند از کار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد،و هم اینکه فرضا اجر و مزد از جانب آن کار فرماى بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقدارى انرژى کار به او داده نمى‏شود،مساله‏اى است که براى اینچنین عابدهایى هرگز مطرح نیست. از نظر این گونه افراد تار و پود عبادت همین اعمال بدنى و حرکات محسوس ظاهرى است که به وسیله زبان و سایر اعضاى بدن صورت مى‏گیرد. این یک نوع تلقى است از عبادت که البته عامیانه و جاهلانه است،و به تعبیر بوعلى در نمط نهم اشارات خدانشناسانه است و تنها از مردم عامى و قاصر پذیرفته است. تلقى دیگر از عبادت تلقى عارفانه است.بر حسب این تلقى،مساله کارگر و کارفرما و مزد به شکلى که میان کارگر و کارفرما متداول است مطرح نیست و نمى‏تواند مطرح باشد.بر حسب این تلقى،عبادت نردبان قرب است،معراج انسان است،تعالى روان است،پرواز روح است‏به سوى کانون نامرئى هستى، پرورش استعدادهاى روحى و ورزش نیروهاى ملکوتى انسانى است،پیروزى روح بر بدن است،عالیترین عکس العمل سپاسگزارانه انسان است از پدید آورنده خلقت،اظهار شیفتگى و عشق انسان است‏به کامل مطلق و جمیل على الاطلاق،و بالاخره سلوک و سیر الى الله است. بر حسب این تلقى،عبادت پیکرى دارد و روحى،ظاهرى دارد و معنى‏اى آنچه به وسیله زبان و سایر اعضاى بدن انجام مى‏شود پیکره و قالب و ظاهر عبادت است،روح و معنى عبادت چیز دیگر است.روح عبادت وابستگى کامل دارد به مفهومى که عابد از عبادت دارد و به نوع تلقى او از عبادت و به انگیزه‏اى که او را به عبادت بر انگیخته است و به بهره و حظى که از عبادت عملا مى‏برد و اینکه عبادت تا چه اندازه سلوک الى الله و گام برداشتن در بساط قرب باشد. تلقى نهج البلاغه از عبادت تلقى نهج البلاغه از عبادت چگونه است؟تلقى نهج البلاغه از عبادت تلقى عارفانه است.بلکه سر چشمه و الهام بخش تلقیهاى عارفانه از عبادتها در جهان اسلام،پس از قرآن مجید و سنت رسول اکرم کلمات على و عبادتهاى عارفانه على است. چنانکه مى‏دانیم یکى از وجهه‏هاى عالى و دور پرواز ادبیات اسلامى(چه در عربى و چه در فارسى) وجهه روابط عابدانه و عاشقانه انسان است‏با ذات احدیت.اندیشه‏هاى نازک و ظریفى به عنوان خطابه، دعا،تمثیل،کنایه،به صورت نثر یا نظم در این زمینه به وجود آمده است که راستى تحسین آمیز و اعجاب انگیز است. با مقایسه با اندیشه‏هاى ما قبل اسلام در قلمرو کشورهاى اسلامى مى‏توان فهمید که اسلام چه جهش عظیمى در اندیشه‏ها در جهت عمق و وسعت و لطف و رقت‏به وجود آورده است.اسلام از مردمى که بت یا انسان و یا آتش را مى‏پرستیدند و بر اثر کوتاهى اندیشه‏ها مجسمه‏هاى ساخته دست‏خود را معبود خود قرار مى‏دادند و یا خداى لا یزال را در حد پدر یک انسان تنزل مى‏دادند و احیانا پدر و پسر را یکى مى‏دانستند و یا رسما اهورا مزدا را مجسم مى‏دانستند و مجسمه‏اش را همه جا نصب مى‏کردند،مردمى ساخت که مجردترین معانى و رقیقترین اندیشه‏ها و لطیفترین افکار و عالیترین تصورات را در مغز خود جاى دادند. چطور شد که یکمرتبه اندیشه‏ها عوض شد،منطقها تغییر کرد،افکار اوج گرفت،احساسات رقت‏یافت و متعالى شد و ارزشها دگرگون گشت؟ سبعه معلقه و نهج البلاغه دو نسل متوالى هستند.هر دو نسل،نمونه فصاحت و بلاغت‏اند اما از نظر محتوا تفاوت از زمین تا آسمان است.در آن یکى هر چه هست وصف اسب است و نیزه و شتر و شبیخون و چشم و ابرو و معاشقه و مدح و هجو افراد،و در این یکى عالیترین مفاهیم انسانى. اکنون براى اینکه نوع تلقى نهج البلاغه از عبادت روشن شود،به ذکر نمونه‏هایى از کلمات على مى‏پردازیم و سخن خود را با جمله‏اى آغاز مى‏کنیم که درباره تفاوت تلقیهاى مردم از عبادت گفته شده است. عبادت آزادگان ان قوما عبدوا الله رغبة فتلک عبادة التجار،و ان قوما عبدوا الله رهبة فتلک عبادة العبید،و ان قوما عبدوا الله شکرا فتلک عبادة الاحرار (1) . همانا گروهى خداى را به انگیزه پاداش مى‏پرستند،این عبادت تجارت پیشگان است،و گروهى او را از ترس مى‏پرستند،این عبادت عبادت برده صفتان است،و گروهى او را براى آنکه او را سپاسگزارى کرده باشند مى‏پرستند،این عبادت آزادگان است. لو لم یتوعد الله على معصیته لکان یجب ان لا یعصى شکرا لنعمه (2) . فرضا خداوند کیفرى براى نافرمانى معین نکرده بود،سپاسگزارى ایجاب مى‏کرد که فرمانش تمرد نشود. از کلمات آن حضرت است: الهى ما عبدتک خوفا من نارک و لا طمعا فى جنتک بل وجدتک اهلا للعبادة فعبدتک (3) . من تو را به خاطر بیم از کیفرت و یا به خاطر طمع در بهشت پرستش نکرده‏ام،من تو را بدان جهت پرستش کردم که شایسته پرستش یافتم. یاد حق ریشه همه آثار معنوى اخلاقى و اجتماعى که در عبادت است در یک چیز است:یاد حق و غیر او را از یاد بردن.قرآن کریم در یک جا به اثر تربیتى و جنبه تقویتى روحى عبادت اشاره مى‏کند و مى‏گوید:«نماز از کار بد و زشت‏باز مى‏دارد»و در جاى دیگر مى‏گوید:«نماز را براى اینکه به یاد من باشى بپا دار»،اشاره به اینکه انسان که نماز مى‏خواند و در یاد خداست همواره در یاد دارد که ذات دانا و بینایى مراقب اوست،و فراموش نمى‏کند که خودش بنده است. ذکر خدا و یاد خدا که هدف عبادت است،دل را جلا مى‏دهد و صفا مى‏بخشد و آن را آماده تجلیات الهى قرار مى‏دهد.على در باره یاد حق که روح عبادت است چنین مى‏فرماید: ان الله سبحانه و تعالى جعل الذکر جلاء للقلوب،تسمع به بعد الوقرة و تبصر به بعد العشوة و تنقاد به بعد المعاندة و ما برح لله عزت الاؤه فى البرهة بعد البرهة و فى ازمان الفترات عباد ناجاهم فى فکرهم و کلمهم فى ذات عقولهم (4) . خداوند یاد خود را صیقل دلها قرار داده است.دلها بدین وسیله از پس کرى شنوا و از پس نابینایى بینا و از پس سرکشى و عناد رام مى‏گردند.همواره چنین بوده و هست که خداوند متعال در هر برهه‏اى از زمان و در زمانهایى که پیامبرى در میان مردم نبوده است،بندگانى داشته و دارد که در سر ضمیر آنها با آنها راز مى‏گوید و از راه عقلهایشان با آنان تکلم مى‏کند. در این کلمات خاصیت عجیب و تاثیر شگرف یاد حق در دلها بیان شده است تا جایى که دل قابل الهامگیرى و مکالمه با خدا مى‏گردد. حالات و مقامات در همین خطبه حالات و مقامات و کرامتهایى که براى اهل معنى در پرتو عبادت رخ مى‏دهد توضیح داده شده است.از آن جمله مى‏فرماید: قد حفت‏بهم الملائکة و تنزلت علیهم السکینة و فتحت لهم ابواب السماء و اعدت لهم مقاعد الکرامات فى مقام اطلع الله علیهم فیه فرضى سعیهم و حمد مقامهم یتنسمون بدعائه روح التجاوز... فرشتگان آنان را در میان گرفته‏اند،آرامش بر ایشان فرود آمده است،درهاى ملکوت بر روى آنان گشوده شده است،جایگاه الطاف بى پایان الهى برایشان آماده گشته است،خداوند متعال مقام و درجه آنان را که به وسیله بندگى به دست آورده‏اند دیده و عملشان را پسندیده و مقامشان را ستوده است. آنگاه که خداوند را مى‏خوانند،بوى مغفرت و گذشت الهى را استشمام و پس رفتن پرده‏هاى تاریک گناه را احساس مى‏کنند. شب مردان خدا از دیدگاه نهج البلاغه دنیاى عبادت دنیاى دیگرى است.دنیاى عبادت آکنده از لذت است،لذتى که با لذت دنیاى سه بعدى مادى قابل مقایسه نیست.دنیاى عبادت پر از جوشش و جنبش و سیر و سفر است،اما سیر و سفرى که‏«به مصر و عراق و شام‏»و یا هر شهر دیگر زمینى منتهى نمى‏شود،به شهرى منتهى مى‏شود«کو را نام نیست‏».دنیاى عبادت شب و روز ندارد،زیرا همه روشنایى است،تیرگى و اندوه و کدورت ندارد،یکسره صفا و خلوص است.از نظر نهج البلاغه چه خوشبخت و سعادتمند است کسى که به این دنیا پا گذارد و نسیم جانبخش این دنیا او را نوازش دهد.آن کس که به این دنیا گام نهد،دیگر اهمیت نمى‏دهد که در دنیاى ماده و جسم بر دیبا سر نهد یا بر خشت: طوبى لنفس ادت الى ربها فرضها و عرکت‏بجنبها بوسها و هجرت فى اللیل غمضها حتى اذا غلب الکرى علیها افترشت ارضها و توسدت کفها فى معشر اسهر عیونهم خوف معادهم و تجافت عن مضاجعهم جنوبهم و همهمت‏بذکر ربهم شفاههم و تقشعت‏بطول استغفارهم ذنوبهم.اولئک حزب الله،الا ان حزب الله هم المفلحون (5) . چه خوشبخت و سعادتمند است آن که فرایض پروردگار خویش را انجام مى‏دهد(الله،یار و حمد و قول هو الله کار اوست)،رنجها و ناراحتیها را(مانند سنگ آسیا دانه را)در زیر پهلوى خود خرد مى‏کند،شب هنگام از خواب دورى مى‏گزیند و شب زنده‏دارى مى‏نماید،آنگاه که سپاه خواب حمله مى‏آورد زمین را فرش و دست‏خود را بالش قرار مى‏دهد،در گروهى است که نگرانى روز بازگشت‏خواب از چشمانشان ربوده،پهلوهاشان از خوابگاههاشان جا خالى مى‏کنند،لبهاشان به ذکر پروردگارشان آهسته حرکت مى‏کنند،ابر مظلم گناههایشان بر اثر استغفارهاى مداومشان پس مى‏رود.آنانند حزب خدا،همانا آنانند رستگاران! شب مردان خدا روز جهان افروز است روشنان را به حقیقت‏شب ظلمانى نیست. ترسیم چهره عبادت و عباد در نهج البلاغه در فصل پیش طرز تلقى نهج البلاغه از عبادت بیان شد،معلوم شد که از نظر نهج البلاغه عبادت تنها انجام یک سلسله اعمال خشک و بى‏روح نیست.اعمال بدنى صورت و پیکره عبادت است،روح و معنى چیز دیگر است.اعمال بدنى آنگاه زنده و جاندار است و شایسته نام واقعى عبادت است که با آن روح و معنى توام باشد.عبادت واقعى نوعى خروج و انتقال از دنیاى سه بعدى و قدم نهادن در دنیایى دیگر است،دنیایى که به نوبه خود پر است از جوشش و جنبش و از واردات قلبى و لذتهاى خاص به خود. در نهج البلاغه مطالب مربوط به اهل سلوک و عبادت فراوان آمده است.به عبارت دیگر،ترسیمها از چهره عبادت و عبادت پیشگان شده است،گاهى سیماى عباد و سلاک از نظر شب زنده‏دارى‏ها،خوف و خشیت‏ها،شوق و لذت‏ها،سوز و گدازها،آه و ناله‏ها،تلاوت قرآن‏ها ترسیم و نقاشى شده است،گاهى واردات قلبى و عنایات غیبى که در پرتو عبادت و مراقبه و جهاد نفس نصیبشان مى‏گردد بیان شده است،گاهى تاثیر عبادت از نظر«گناه زدایى‏»و محو آثار تیره گناهان مورد بحث قرار گرفته است،گاهى به اثر عبادت از نظر درمان پاره‏اى بیماریهاى اخلاقى و عقده‏هاى روانى اشاره شده است و گاهى ذکرى از لذتها و بهجتهاى خالص و! بى‏شائبه و بى‏رقیب عباد و زهاد و سالکان راه به میان آمده است. شب زنده‏دارى‏ها اما اللیل فصافون اقدامهم تالین لاجزاء القران یرتلونه ترتیلا،یحزنون به انفسهم و یستثیرون به دواء دائهم،فاذا مروا بآیة فیها تشویق رکنوا الیها طمعا و تطلعت نفوسهم الیها شوقا و ظنوا انها نصب اعینهم، و اذا مروا بآیة فیها تخویف اصغوا الیها مسامع قلوبهم و ظنوا ان زفیر جهنم و شهیقها فى اصول آذانهم، فهم حانون على اوساطهم،مفترشون لجباههم و اکفهم و رکبهم و اطراف اقدامهم،یطلبون الى الله تعالى فى فکاک رقابهم،و اما النهار فحلماء علماء ابرار اتقیاء (6) . شبها پاهاى خود را براى عبادت جفت مى‏کنند،آیات قرآن را با آرامى و شمرده و شمرده تلاوت مى‏نمایند،با زمزمه آن آیات و دقت در معنى آنها غمى عارفانه در دل خود ایجاد مى‏کنند و دواى دردهاى خویش را بدین وسیله ظاهر مى‏سازند،هر چه از زبان قرآن مى‏شنوند مثل این است که به چشم مى‏بینند،هر گاه به آیه‏اى از آیات رحمت مى‏رسند بدان طمع مى‏بندند و قلبشان از شوق لبریز مى‏گردد،چنین مى‏نماید که نصب العین آنهاست،و چون به آیه‏اى از آیات قهر و غضب مى‏رسند بدان گوش فرا مى‏دهند و مانند این است که آهنگ بالا و پایین رفتن شعله‏هاى جهنم به گوششان مى‏رسد، کمرها را به عبادت خم کرده و پیشانیها و کف دستها و زانوها و سر انگشت پاها به خاک مى‏سایند و از خداوند آزادى خویش را مى‏طلبند.همینها که چنین شب زنده‏دارى مى‏کنند و تا این حد روحشان به دنیاى دیگر پیوسته است،روزها مردانى هستند اجتماعى،بردبار،دانا،نیک و پارسا. واردات قلبى قد احیى عقله و امات نفسه،حتى دق جلیله و لطف غلیظه و برق له لامع کثیر البرق،فابان له الطریق و سلک به السبیل و تدافعته الابواب الى باب السلامة و دار الاقامة،و ثبتت رجلاه بطمانینة بدنه فى قرار الامن و الراحة بما استعمل قلبه و ارضى ربه (7) . عقل خویش را زنده و نفس خویش را میرانده است،تا آنجا که ستبریهاى بدن تبدیل به نازکى و خشونتهاى روح تبدیل به نرمى شده است و برق پر نورى بر قلب او جهیده و راه را بر او روشن و او را به رهروى سوق داده است.پیوسته از این منزل به آن منزل برده شده است تا به آخرین منزل که منزل سلامت و بارانداز اقامت است رسیده و پاهایش همراه بدن آرام او در قرارگاه امن و آسایش،ثابت ایستاده است.اینهمه به موجب این است که دل و ضمیر خود را به کار گرفته و پروردگار خویش را خشنود ساخته است. در این جمله‏ها-چنانکه مى‏بینیم-سخن از زندگى دیگرى است که زندگى عقل خوانده شده است، سخن از مجاهده و میراندن نفس اماره است،سخن از ریاضت‏بدن و روح است،سخن از برقى است که بر اثر مجاهده در دل سالک مى‏جهد و دنیاى او را روشن مى‏کند،سخن از منازل و مراحلى است که یک روح مشتاق و سالک به ترتیب طى مى‏کند تا به منزل مقصود که آخرین حد سیر و صعود معنوى بشر است مى‏رسد یا ایها الناس انک کادح الى ربک کدحا فملاقیه (8) ،سخن از طمانینه و آرامشى است که نصیب قلب ناآرام و پر اضطراب و پر ظرفیت‏بشر در نهایت امر مى‏گردد الا بذکر الله تطمئن القلوب (9) . در خطبه 221 اهتمام این طبقه به زندگى دل چنین توصیف شده است: یرون اهل الدنیا یعظمون موت اجسادهم و هم اشد اعظاما لموت قلوب احیائهم. اهل دنیا مردن بدن خویش را بزرگ مى‏شمارند اما آنها براى مردن دل خودشان اهمیت قائل هستند و آن را بزرگتر مى‏شمارند. خلسه‏ها و جذبه‏هایى که روحهایى مستعد را مى‏رباید و بدان سو مى‏کشد،اینچنین بیان شده است: صحبوا الدنیا بابدان ارواحها معلقة بالمحل الاعلى (10) . با دنیا و اهل دنیا با بدنهایى معاشرت کردند که روحهاى آن بدنها به بالاترین جایگاهها پیوسته بود. لو لا الاجل الذى کتب الله علیهم لم تستقر ارواحهم فى اجسادهم طرفة عین شوقا الى الثواب و خوفا من العقاب (11) . اگر اجل مقدر و محتوم آنها نبود،روحهاى آنها در بدنهاشان یک چشم به هم زدن باقى نمى‏ماند از شدت عشق و شوق به کرامتهاى الهى و خوف از عقوبتهاى او. قد اخلص لله فاستخلصه (12) . او خود را و عمل خود را براى خدا خالص کرده است،خداوند نیز به لطف و عنایت‏خاص خویش او را مخصوص خویش قرار داده است. علوم افاضى و اشراقى که در نتیجه تهذیب نفس و طى طریق عبودیت‏بر قلب سالکان راه سرازیر مى‏شود و یقین جازمى که نصیب آنان مى‏گردد،اینچنین بیان شده است: هجم بهم العلم على حقیقة البصیرة و باشروا روح الیقین و استلانوا ما استوعره المترفون و انسوا بما استوحش منه الجاهلون (13) . علمى که بر پایه بینش کامل است‏بر قلبهاى آنان هجوم آورده است،روح یقین را لمس کرده‏اند،آنچه بر اهل تنعم سخت و دشوار است‏بر آنان نرم گشته است و با آن چیزى که جاهلان از آن در وحشتند انس گرفته‏اند. گناه زدایى از نظر تعلیمات اسلامى،هر گناه اثرى تاریک کننده و کدورت آور بر دل آدمى باقى مى‏گذارد و در نتیجه میل و رغبت‏به کارهاى نیک و خدایى کاهش مى‏گیرد و رغبت‏به گناهان دیگر افزایش مى‏یابد. متقابلا عبادت و بندگى و در یاد خدا بودن وجدان مذهبى انسان را پرورش مى‏دهد،میل و رغبت‏به کار نیک را افزون مى‏کند و از میل و رغبت‏به شر و فساد و گناه مى‏کاهد،یعنى تیرگیهاى ناشى از گناهان را زایل مى‏گرداند و میل به خیر و نیکى را جایگزین آن مى‏سازد. در نهج البلاغه خطبه‏اى هست که در باره نماز،زکات و اداء امانت‏بحث کرده است.پس از توصیه و تاکیدهایى در باره نماز،مى‏فرماید: و انها لتحت الذنوب حت الورق و تطلقها اطلاق الربق و شبهها رسول الله صلى الله علیه و آله بالحمة تکون على باب الرجل فهو یغتسل منها فى الیوم و اللیلة خمس مرات،فما عسى ان یبقى علیه من الدرن (14) ؟ نماز گناهان را مانند برگ درختان مى‏ریزد و گردنها را از ریسمان گناه آزاد مى‏سازد.پیامبر خدا نماز را به چشمه آب گرم که بر در خانه شخص باشد و روزى پنج نوبت‏خود را در آن شستشو دهد تشبیه فرمود.آیا با چنین شستشوها چیزى از آلودگى بر بدن باقى مى‏ماند؟ درمان اخلاقى در خطبه 234 پس از اشاره به پاره‏اى از اخلاق رذیله از قبیل سرکشى،ظلم،کبر،مى‏فرماید: و عن ذلک ما حرس الله عباده المؤمنین بالصلوات و الزکوات و مجاهدة الصیام فى الایام المفروضات تسکینا لاطرافهم و تخشیعا لابصارهم و تذلیلا لنفوسهم و تخفیضا لقلوبهم و اذهابا للخیلاء عنهم. چون بشر در معرض این آفات اخلاقى و بیماریهاى روانى است،خداوند به وسیله نمازها و زکاتها و روزه‏ها بندگان مؤمن خود را از این آفات حراست و نگهبانى کرد.این عبادات دستها و پاها را از گناه باز مى‏دارند،چشمها را از خیرگى باز داشته به آنها خشوع مى‏بخشند،نفوس را رام مى‏گردانند،دلها را متواضع مى‏نمایند و باد دماغ را زایل مى‏سازند. انس و لذت اللهم انک آنس الآنسین لاولیاءک و احضرهم بالکفایة للمتوکلین علیک،تشاهدهم فى سرائرهم و تطلع علیهم فى ضمائرهم و تعلم مبلغ بصائرهم،فاسرارهم لک مکشوفة و قلوبهم الیک ملهوفة،ان اوحشتهم الغربة آنسهم ذکرک و ان صبت علیهم المصائب لجاوا الى الاستجارة بک (15) . پروردگارا،تو از هر انیسى براى دوستانت انیس‏ترى و از همه آنها براى کسانى که به تو اعتماد کنند براى کارگزارى آماده‏ترى.آنان را در باطن دلشان مشاهده مى‏کنى و در اعماق ضمیرشان بر حال آنان آگاهى و میزان بصیرت و معرفتشان را مى‏دانى.رازهاى آنان نزد تو آشکار است و دلهاى آنها در فراق تو بیتاب است.اگر تنهایى سبب وحشت آنان گردد،یاد تو مونسشان است و اگر سختیها بر آنان فرو ریزد به تو پناه مى‏برند. و ان للذکر لاهلا اخذوه من الدنیا بدلا (16) . همانا یاد خدا افراد شایسته‏اى دارد که آن را به جاى همه نعمتهاى دنیا انتخاب کرده‏اند. در خطبه 150 اشاره‏اى به مهدى موعود(عجل الله فرجه الشریف)دارد و در آخر سخن،گروهى را در آخر الزمان یاد مى‏کند که شجاعت و حکمت و عبادت تواما در آنان گرد آمده است.مى‏فرماید: ثم لیشحذن فیها قوم شحذ القین النصل،تجلى بالتنزیل ابصارهم و یرمى بالتفسیر فى مسامعهم و یغبقون کاس الحکمة بعد الصبوح. سپس گروهى صیقل داده مى‏شوند و مانند پیکان در دست آهنگر تیز و بران مى‏گردند،به وسیله قرآن پرده از دیده‏هایشان برداشته مى‏شود و تفسیر و توضیح معانى قرآن در گوشهاى آنان القا مى‏گردد، جامهاى پیاپى حکمت و معرفت را هر صبح و شام مى‏نوشند و سرخوش باده معرفت مى‏گردند. پى‏نوشتها 1- نهج البلاغه،کلمات قصار،حکمت‏229. 2- نهج البلاغه،کلمات قصار،حکمت 282. 3- بحار الانوار،ج 41،ب 101/ص 14،با اندکى اختلاف. 4- خطبه‏213. 5- نامه 45. 6- خطبه 184. 7- خطبه 210. 8- انشقاق/6. 9- رعد/28. 10- حکمت‏139. 11- خطبه 184. 12- خطبه‏86. 13- حکمت‏139. 14- خطبه 190. 15- خطبه 218. 16- خطبه‏213. مجموعه آثار جلد 16 صفحه 411 استاد شهید مرتضى مطهرى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

کرامت انسانى

بر اساس سخنان آن حضرت کرامت انسانى زیر بناى بسیارى از مراتب بالاى انسانى است; و اساس ترقى و تکامل انسان به حساب مى‏آید. آن حضرت مى‏فرمایند: «من کرمت علیه نفسه هانت علیه شهواته‏» (1) . «کسیکه داراى کرامت نفس باشد شهوات در پیش او بى ارزش خواهند بود». و یا مى‏فرماید «من کرمت علیه نفسه لم یهنها بالمعصیة‏».(2) کسى که براى خود ارزش و کرامت قائل باشد خود را به معصیت و گناه، زبون و خوار نمى‏کند». و در جاى دیگر مى‏فرماید: «عالم کسى است که قدر خویش را بشناسد و از جهل و نادانى انسان همین بس که ارزش خود را نداند». و در نامه 31 نهج البلاغه مى‏فرماید. «نفس خود را از پستى گرامى بدار، هر چند تو را بدانچه خواهى رساند، چه آنچه را از خود بر سر این کار مى‏نهى هرگز به تو برنگردد». - ارجمندى با دشواریهاست.(3) - از هر که خواهى بى نیاز شو مانندش باش و نیازمند هر که خواهى بشو اسیرش باش.» پى‏نوشتها: 1)حکمت 449 نهج البلاغه 2)مستدرک الوسایل ج 11 باب 41 3)غررالحکم ج 1 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

تزکیه نفس

1 - بر نفس خود بخیل باش و زمام آن را در آنچه برایت روانیست رها مگردان که بخل ورزیدن بر نفس داد آن را دادن است در آنچه دوست دارد یا ناخوش مى‏انگارد.(1) 2 - مؤمن ... سینه او هر چه فراختر است و نفس وى هر چه خوارتر.(2) 3 - پس حساب نفس خود را براى خود گیر که دیگران را حسابرسى است.(3) 4 - آن که حساب نفس خود کرد سود برد و آن که از آن غافل گردید زیان دید(4) 5 - بر خواهش نفست غلبه کن حکمت الهى برایت کامل مى‏شود.(5) 6 - با کندن ریشه بدى از سینه‏ات آن را از سینه دیگرى بر کن.(6) 7 - راه راست را از عقل جوى و هواى نفس را مخالفت کن تا پیروز گردى.(7) 8 - آنگه از خود خوشنود بود ناخشنودان او بسیار شود. کلمات قصار - 6 9 - خداى بیامرزد مردى را که با لجام طاعت و تقوى خویش نفس را مهار کند و لجام زند و با زمام خود را بسوى فرمانبردارى خدا بکشاند»(8) 10 - «به نفس خدمت کردن او را از لذت و سرمایه‏هاى (شهوانى) بازداشتن و به کسب علوم و حکمتها وادارش کردن و به عبارت و طاعتها بکوشش داشتن است، و رستگارى نفس در این است‏».(9) 11 - پیکر و تن را خدمت کردن باو دادن است آنچه را که مى‏خواهد از لذات و شهوتها و سرمایه‏ها و هلاک نفس در این کار است‏»(10) پى‏نوشتها: 1)صفحه 326 - نهج البلاغه شهیدى) 2)کلمات قصار 333 - ص 421) 3)خطبه 223 - 16 4)کلمات قصار 208 5)غرر الحکم ج 1 فصل دوم ح 49 6)غرر الحکم ج 1 فصل دوم ح 70 7)غرر الحکم ج 1 فصل دوم ح 87 8)غرر الحکم ج 1 فصل سى و سوم، ح 15 9)همان - فصل 31 - ح 61 10)همان ح 60

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

اخلاص امام على (علیه السلام)(2)

1ـ ابن شهرآشوب گوید: وقتى امیر مؤمنان(ع) بر عمرو بن عبدود دست یافت او را ضربت نزد و نکشت، او به على(ع) دشنام داد و حذیفه پاسخش داد، پیامبر(ص) فرمود: اى حذیفه ساکت باش، خود على سبب درنگش را خواهد گفت. آنگاه على(ع) عمرو را از پاى در آورد. چون به حضور رسول خدا(ص) رسید پیامبر سبب را پرسید، على(ع) عرضه داشت: او به مادرم دشنام داد و آب دهان به صورتم افکند، من ترسیدم که براى تشفى خاطرم گردن او را بزنم، از این رو او را رها کردم، چون خشمم فرو نشست او را براى خدا کشتم. (1) 2ـ علامه مجلسى(ره) گوید: صبحگاهى رسول خدا(ص) به مسجد آمد و مسجد از جمعیت پر بود، پیامبر فرمود: امروز کدامین شما براى رضاى خدا از مال خود انفاق کرده است؟ همه ساکت ماندند، على(ع) گفت: من از خانه بیرون آمدم و دینارى داشتم که مى‏خواستم با آن مقدارى آرد بخرم، مقداد بن اسود را دیدم و چون اثر گرسنگى را در چهره او مشاهده کردم دینار خود را به او دادم. رسول خدا(ص) فرمود: (رحمت خدا بر تو) واجب شد. مرد دیگرى برخاست و گفت: من امروز بیش از على انفاق کرده‏ام، مخارج سفر مرد و زنى را که قصد سفر داشتند و خرجى نداشتند هزار درهم پرداختم. پیامبر(ص) ساکت ماند. حاضران گفتند : اى رسول خدا، چرا به على فرمود: «رحمت خدا بر تو واجب شد» و به این مرد با آنکه بیشتر صدقه داده بود نفرمودى؟ رسول خدا(ص) فرمود: مگر ندیده‏اید که گاه پادشاهى خادم خود را که هدیه ناچیزى برایش آورده مقام و موقعیتى نیکو مى‏بخشد و از سوى خادم دیگرش هدیه بزرگى آورده مى‏شود ولى آن را پس مى‏دهد و فرستنده را به چیزى نمى‏گیرد؟ گفتند: چرا، فرمود : در این مورد هم چنین است، رفیق شما على دینارى را در حال طاعت و انقیاد خدا و رفع نیاز فقیرى مؤمن بخشید ولى آن رفیق دیگرتان آنچه داد همه را براى معاندت و دشمنى با برادر رسول خدا داد و مى‏خواست بر على بن ابیطالب برترى جوید، خداوند هم عمل او را تباه ساخت و آن را وبال گردن او گردانید. آگاه باشید که اگر با این نیت از فرش تا عرش را سیم و زر به صدقه مى‏داد جز دورى از رحمت خدا و نزدیکى به خشم خدا و در آمدن در قهر الهى براى خود نمى‏افزود. (2) 3ـ على(ع) فرمود: گروهى خدا را از روى رغبت پرستیدند و این عبادت تاجران است. گروهى خدا را از روى ترس و بیم پرستیدند و این عبادت بردگان است، و گروهى خدا را از روى شکر و سپاسگزارى پرستیدند و این عبادت آزادگان است. (3) 4ـ و فرمود: خدایا، من تور را از بیم عذاب و طمع در ثوابت نپرستیدم، بلکه تو را شایسته بندگى دیدم و پرستیدم. (4) 5ـ و فرمود: دنیا همه‏اش نادانى است جز مکانهاى علم، و علم همه‏اش حجت است جز آنچه بدان عمل شود، و علم همه‏اش ریا و خود نمایى است جز آنچه خالص (براى خدا) باشد، و اخلاص هم در راه خطر است تا بنده بنگرد که عاقبتش چه مى‏شود. (5) عمل اگر براى غیر خدا باشد وزر و وبال صاحب آن است و اگر انفاق به نیت فخر و مباهات باشد نصیب سگان و عقابان است. در این زمینه حکایت لطیفى را که دمیرى در کتاب «حیاة الحیوان» آورده بنگرید: امام علامه ابو الفرج اصفهانى و دیگران حکایت کرده‏اند که: فرزدق شاعر مشهور به نام همام بن غالب، پدرش غالب رئیس قوم خود بود، زمانى مردم کوفه را قحطى و گرسنگى سختى رسید، غالب پدر فرزدق مذکور شترى را براى خانواده خود کشت و غذایى از آن تهیه کرد و چند کاسه آبگوشت براى قومى از بنى‏تمیم فرستاد و کاسه‏اى هم براى سحیم بن وثیل ریاحى که رئیس قوم خود بود فرستاد. سحیم کسى است که در شعر خود گفته بود:« من مردى شناخت شده و خوشنام و با تجربه و کاردانم، هرگاه عمامه بر سر نهم مرا خواهید شناخت» و حجاج هنگامى که براى امارت کوفه وارد کوفه شد در خطبه خود به این شعر تمثل جست. وقتى ظرف غذا به سحیم رسید آن را واژگون ساخت و آورنده را کتک زد و گفت: مگر من نیازمند غداى غالب هستم؟ اگر او یک شتر کشته من هم شترى مى‏کشم. میان آنان مسابقه شتر کشى راه افتاد، سحیم یک شتر براى خانواده خود کشت و صبح روز بعد غالب دو شتر کشت، باز سحیم دو شتر کشت و غالب در روز سوم سه شتر کشت، باز سحیم سه شتر کشت و غالب در روز چهارم صد شتر کشت. سحیم چون آن اندازه شتر نداشت دیگر شترى نکشت امام آن را به دل گرفت. چون روزهاى قحطى سپرى شد و مردم وارد کوفه شدند، بنى ریاح به سحیم گفتند: ننگ روزگار را متوجه ما ساختى، چرا به اندازه غالب شتر نکشتى و ما آمادگى داشتیم که به جاى هر شترى دو شتر به تو بدهیم؟! سحیم چنین عذر آورد که شترانش در دسترس نبودند، آن گاه سیصد شتر پى‏کرد و به مردم گفت: همگى بخورید. این حادثه در دوران خلافت امیر مؤمنان على بن ابى‏طالب (ع) اتفاق افتاد، از آن حضرت درباره حلال بودن خوردن آنها فتوا خواستند، حضرت حکم به حرمت کرد و فرمود: این شتران نه براى خوردن کشته شده‏اند و از کشتن آنها مقصودى جز فخر و مباهات در کار نبوده است. از این رو گوشت آنها را در زباله‏دان کوفه ریختند و خوراک سگان و عقابان و کرکسان گردید. (6) . پى‏نوشت‏ها: 1)مستدرک الوسائل 3/220 به نقل از مناقب. 2)بحار الانوار 41/ .18 3)نهج البلاغه، خطبه .237 4)بحار الانوار 41/ .14 5)سفینة البحار 1/401 ماده خطر. 6)حیاة الحیوان 2/222، ذیل «فرع». امیرالمؤمنین على بن ابى‏طالب(ع)ص 754 احمد رحمانى همدانى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

خوف و رجاء

1 - بهترین کارها امید و ترس به خداوند را بحد اعتدال داشتن است‏» (1) 2 - «از پروردگارت بترس ترسیدنى که تو را از امید به وى مشغول سازد و به وى امید داشته باش امید کسى که تو را از بیمش امید نباشد» (2) 3 - «از خدا بترس ترسیدن کسى که دلش را بفکر مشغول ساخته (و خاطر از جز خداى پرداخته است) زیرا که ترس از خدا مرکبى راهوار و ایمن و زندانى براى نفس است از (ارتکاب) گناهان‏» (3) 4 - «بترس (از آخرت) تا ایمن باشى و ایمن نباش تا بترسى‏» (4) 5 - «ترس از خدا براى کسیکه آنرا شعار و تن پوش خود قرار دهد ایمنى (از عذاب آخرت) مى‏آورد» (5) 6 - «ترس از خدا شهپر ایمان است‏» (6) پى‏نوشتها: (1)غررالحکم فصل 30 ح 18 (2)غررالحکم فصل 30 ح 19 (3)غررالحکم فصل 30 ح 21 (4)غررالحکم فصل 30 ح 17 (5)غررالحکم فصل 30 ح 55 (6)غررالحکم فصل 30 ح 54 ترجمه نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

(صداقت)

براى آشنائى با اندیشه‏هاى حضرت على علیه السلام درباره اهمیت صداقت و راستى، و نقش موثر آن در تکامل اخلاقى فردى و اجتماعى، کلماتى از آن حضرت را در اینجا بیان مى‏کنیم. 1 - «راستگو بر کنگره‏هاى رستگارى و بزرگوارى است‏» (1) 2 - «همانا وفا همزاد راستى است‏» (2) 3 - صدق و راستى (براى نجات از بلاهاى دنیا و آخرت بهترین) وسیله است. (3) 4 - صدق و راستى امانت است. (4) 5 - صدق و راستى نجات بخش است (5) 6 - راستى، رستگارى است. (6) پى‏نوشت‏ها: 1)نهج البلاغه خطبه، 86 2)همان، خطبه، 41 3)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 11 4)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 27 5)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 38 6)غررالحکم ج 1 فصل اول ح 120 نهج البلاغه دکتر سید جعفر شهیدى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

تقوى

تقوا از رایجترین کلمات نهج البلاغه است.در کمتر کتابى مانند نهج البلاغه بر عنصر تقوا تکیه شده است،و در نهج البلاغه به کمتر معنى و مفهومى به اندازه تقوا عنایت شده است .تقوا چیست؟ معمولا چنین فرض مى‏شود که تقوا یعنى«پرهیزکارى»و به عبارت دیگر تقوا یعنى یک روش عملى منفى،هر چه اجتنابکارى و پرهیزکارى و کناره‏گیرى بیشتر باشد تقوا کاملتر است. طبق این تفسیر اولا تقوا مفهومى است که از مرحله عمل انتزاع مى‏شود،ثانیا روشى است منفى،ثالثا هر اندازه جنبه منفى شدیدتر باشد تقوا کاملتر است. به همین جهت متظاهران به تقوا براى اینکه کوچکترین خدشه‏اى بر تقواى آنها وارد نیاید از سیاه و سفید،تر و خشک،گرم و سرد اجتناب مى‏کنند و از هر نوع مداخله‏اى در هر نوع کارى پرهیز مى‏نمایند. شک نیست که اصل پرهیز و اجتناب یکى از اصول زندگى سالم بشر است.در زندگى سالم،نفى و اثبات،سلب و ایجاب،ترک و فعل،اعراض و توجه توأم است.با نفى و سلب است که مى‏توان به اثبات و ایجاب رسید،و با ترک و اعراض مى‏توان به فعل و توجه تحقق بخشید. کلمه توحید یعنى کلمه«لا اله الا الله»مجموعا نفیى است و اثباتى،بدون نفى ما سوا دم از توحید زدن ناممکن است.این است که عصیان و تسلیم،کفر و ایمان قرین یکدیگرند،یعنى هر تسلیمى متضمن عصیانى و هر ایمانى مشتمل بر کفرى و هر ایجاب و اثبات مستلزم سلب و نفیى است: فمن یکفر بالطاغوت و یؤمن بالله فقد استمسک بالعروة الوثقى (1) . اما اولا پرهیزها و نفیها و سلبها و عصیانها و کفرها در حدود«تضاد»هاست.پرهیز از ضدى براى عبور به ضد دیگر است،بریدن از یکى مقدمه پیوند با دیگرى است. از این رو پرهیزهاى سالم و مفید،هم جهت و هدف دارد و هم محدود است به حدود معین.پس یک روش عملى کورکورانه که نه جهت و هدفى دارد و نه محدود به حدى است،قابل دفاع و تقدیس نیست. ثانیا مفهوم تقوا در نهج البلاغه مرادف با مفهوم پرهیز حتى به مفهوم منطقى آن نیست.تقوا در نهج البلاغه نیرویى است روحانى که بر اثر تمرینهاى زیاد پدید مى‏آید و پرهیزهاى معقول و منطقى از یک طرف سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانى است و از طرف دیگر معلول و نتیجه آن است و از لوازم آن به شمار مى‏رود. این حالت،روح را نیرومند و شاداب مى‏کند و به آن مصونیت مى‏دهد.انسانى که از این نیرو بى‏بهره باشد،اگر بخواهد خود را از گناهان مصون و محفوظ بدارد چاره‏اى ندارد جز اینکه خود را از موجبات گناه دور نگه دارد،و چون همواره موجبات گناه در محیط اجتماعى وجود دارد ناچار است از محیط کنار بکشد و انزوا و گوشه‏گیرى اختیار کند. مطابق این منطق یا باید متقى و پرهیزکار بود و از محیط کناره‏گیرى کرد و یا باید وارد محیط شد و تقوا را بوسید و کنارى گذاشت.طبق این منطق هر چه افراد اجتنابکارتر و منزوى‏تر شوند جلوه تقوایى بیشترى در نظر مردم عوام پیدا مى‏کنند. اما اگر نیروى روحانى تقوا در روح فردى پیدا شد،ضرورتى ندارد که محیط را رها کند،بدون رها کردن محیط،خود را پاک و منزه نگه مى‏دارد. دسته اول مانند کسانى هستند که براى پرهیز از آلودگى به یک بیمارى مسرى،به دامنه کوهى پناه مى‏برند و دسته دوم مانند کسانى هستند که با تزریق نوعى واکسن،در خود مصونیت به وجود مى‏آورند و نه تنها ضرورتى نمى‏بینند که از شهر خارج و از تماس با مردم پرهیز کنند،بلکه به کمک بیماران مى‏شتابند و آنان را نجات مى‏دهند.آنچه سعدى در گلستان آورده نمونه دسته اول است: بدیدم عابدى در کوهسارى‏ قناعت کرده از دنیا به غارى‏ چرا گفتم به شهر اندر نیایى‏ که بارى بند از دل برگشایى؟ بگفت آنجا پریرویان نغزند چو گل بسیار شد پیلان بلغزند نهج البلاغه تقوا را به عنوان یک نیروى معنوى و روحى که بر اثر ممارست و تمرین پدید مى‏آید و به نوبه خود آثار و لوازم و نتایجى دارد و از آن جمله پرهیز از گناه را سهل و آسان مى‏نماید،طرح و عنوان کرده است: ذمتى بما اقول رهینة و انا به زعیم.ان من صرحت له العبر عما بین یدیه من المثلات حجزته التقوى عن تقحم الشبهات. همانا درستى گفتار خویش را ضمانت مى‏کنم و عهده خود را در گرو گفتار خویش قرار مى‏دهم .اگر عبرتهاى گذشته براى یک شخص آینه قرار گیرد،تقوا جلو او را از فرو رفتن در کارهاى شبهه‏ناک مى‏گیرد. تا آنجا که مى‏فرماید: الا و ان الخطایا خیل شمس حمل علیها اهلها و خلعت لجمها فتقحمت بهم فى النار.الا و ان التقوى مطایا ذلل حمل علیها اهلها و اعطوا ازمتها فاوردتهم الجنة (2) . همانا خطاها و گناهان و زمام را در اختیار هواى نفس‏[قرار]دادن،مانند اسبهاى سرکش و چموشى است که لجام از سر آنها بیرون آورده شده و اختیار از کف سوار بیرون رفته باشد و عاقبت اسبها سوارهاى خود را در آتش افکنند.و مثل تقوا مثل مرکبهاى رهوار و مطیع و رام است که مهارشان در دست سوار است و آن مرکبها با آرامش سوارهاى خود را به سوى بهشت مى‏برند. در این خطبه تقوا به عنوان یک حالت روحى و معنوى که اثرش ضبط و مالکیت نفس است ذکر شده است.این خطبه مى‏گوید لازمه بى‏تقوایى و مطیع هواى نفس بودن،ضعف و زبونى و بى‏شخصیت بودن در برابر محرکات شهوانى و هواهاى نفسانى است.انسان در آن حالت مانند سوار زبونى است که از خود اراده و اختیارى ندارد و این مرکب است که به هر جا که دلخواهش هست مى‏رود .لازمه تقوا قدرت اراده و شخصیت معنوى داشتن و مالک حوزه وجود خود بودن است،مانند سوار ماهرى که بر اسب تربیت شده‏اى سوار است و با قدرت و تسلط کامل آن اسب را در جهتى که خود انتخاب کرده مى‏راند و اسب در کمال سهولت اطاعت مى‏کند. ان تقوى الله حمت اولیاء الله محارمه و الزمت قلوبهم مخافته حتى اسهرت لیالیهم و اظمأت هواجرهم (3) . تقواى الهى اولیاى خدا را در حمایت خود قرار داده،آنان را از تجاوز به حریم منهیات الهى باز داشته است و ترس از خدا را ملازم دلهاى آنان قرار داده است،تا آنجا که شبهایشان را بى خواب(به سبب عبادت)و روزهایشان را بى آب(به سبب روزه)گردانیده است. در اینجا على علیه السلام تصریح مى‏کند که تقوا چیزى است که پرهیز از محرمات الهى و همچنین ترس از خدا،از لوازم و آثار آن است.پس در این منطق تقوا نه عین پرهیز است و نه عین ترس از خدا،بلکه نیرویى است روحى و مقدس که این امور را به دنبال خود دارد. فان التقوى فى الیوم الحرز و الجنة و فى غد الطریق الى الجنة (4) . همانا تقوا در امروز دنیا براى انسان به منزله یک حصار و به منزله یک سپر است و در فرداى آخرت راه به سوى بهشت است. در خطبه‏156 تقوا را به پناهگاهى بلند و مستحکم تشبیه فرموده که دشمن قادر نیست در آن نفوذ کند. در همه اینها توجه امام معطوف است به جنبه روانى و معنوى تقوا و آثارى که بر روح مى‏گذارد،به طورى که احساس میل به پاکى و نیکوکارى و احساس تنفر از گناه و پلیدى در فرد به وجود مى‏آورد. نمونه‏هاى دیگرى هم در این زمینه هست و شاید همین قدر کافى باشد و ذکر آنها ضرورتى نداشته باشد. تقوا مصونیت است نه محدودیت سخن در باره عناصر موعظه‏اى نهج البلاغه بود.از عنصر«تقوا»آغاز کردیم.دیدیم که از نظر نهج البلاغه تقوا نیرویى است روحى،نیرویى مقدس و متعالى که منشأ کششها و گریزهایى مى‏گردد،کشش به سوى ارزشهاى معنوى و فوق حیوانى،و گریز از پستیها و آلودگیهاى مادى.از نظر نهج البلاغه تقوا حالتى است که به روح انسان شخصیت و قدرت مى‏دهد و آدمى را مسلط به خویشتن و مالک«خود»مى‏نماید . تقوا مصونیت است در نهج البلاغه بر این معنى تأکید شده که تقوا حفاظ و پناهگاه است نه زنجیر و زندان و محدودیت.بسیارند کسانى که میان«مصونیت»و«محدودیت»فرق نمى‏نهند و با نام آزادى و رهایى از قید و بند،به خرابى حصار تقوا فتوا مى‏دهند. قدر مشترک پناهگاه و زندان«مانعیت»است،اما پناهگاه مانع خطرهاست و زندان مانع بهره‏بردارى از موهبتها و استعدادها.این است که على علیه السلام مى‏فرماید: اعلموا عباد الله ان التقوى دار حصن عزیز،و الفجور دار حصن ذلیل، لا یمنع اهله و لا یحرز من لجأ الیه.الا و بالتقوى تقطع حمة الخطایا (5) . بندگان خدا!بدانید که تقوا حصار و بارویى بلند و غیر قابل تسلط است،و بى‏تقوایى و هرزگى حصار و بارویى پست است که مانع و حافظ ساکنان خود نیست و آن کس را که به آن پناه ببرد حفظ نمى‏کند.همانا با نیروى تقوا نیش گزنده خطاکاریها بریده مى‏شود. على علیه السلام در این بیان عالى خود گناه و لغزش را که به جان آدمى آسیب مى‏زند،به گزنده‏اى از قبیل مار و عقرب تشبیه مى‏کند،مى‏فرماید نیروى تقوا نیش این گزندگان را قطع مى‏کند. على علیه السلام در برخى از کلمات تصریح مى‏کند که تقوا مایه اصلى آزادیهاست،یعنى نه تنها خود قید و بند و مانع آزادى نیست،بلکه منبع و منشأ همه آزادیهاست. در خطبه 221 مى‏فرماید: فان تقوى الله مفتاح سداد و ذخیرة معاد و عتق من کل ملکة و نجاة من کل هلکة. همانا تقوا کلید درستى و توشه قیامت و آزادى از هر بندگى و نجات از هر تباهى است. مطلب روشن است،تقوا به انسان آزادى معنوى مى‏دهد،یعنى او را از اسارت و بندگى هوا و هوس آزاد مى‏کند،رشته آز و طمع و حسد و شهوت و خشم را از گردنش بر مى‏دارد و به این ترتیب ریشه رقیتها و بردگیهاى اجتماعى را از بین مى‏برد.مردمى که بنده و برده پول و مقام و راحت طلبى نباشند،هرگز زیر بار اسارتها و رقیتهاى اجتماعى نمى‏روند. در نهج البلاغه درباره آثار تقوا زیاد بحث شده است و ما لزومى نمى‏بینیم در باره همه آنها بحث کنیم.منظور اصلى این است که مفهوم حقیقى تقوا در مکتب نهج البلاغه روشن شود تا معلوم گردد که اینهمه تأکید نهج البلاغه بر روى این کلمه براى چیست. در میان آثار تقوا که بدان اشاره شده است،از همه مهمتر دو اثر است:یکى روشن‏بینى و بصیرت،و دیگر توانایى بر حل مشکلات و خروج از مضایق و شداید.و چون در جاى دیگر به تفصیل در این باره بحث کرده‏ایم (6) و بعلاوه از هدف این بحث که روشن کردن مفهوم حقیقى تقواست بیرون است،از بحث درباره آنها خوددارى مى‏کنیم. ولى در پایان بحث«تقوا»دریغ است که از بیان اشارات لطیف نهج البلاغه در باره تعهد متقابل«انسان»و«تقوا»خوددارى کنیم. تعهد متقابل در نهج البلاغه با اینکه اصرار شده که تقوا نوعى ضامن و وثیقه است در برابر گناه و لغزش،به این نکته توجه داده مى‏شود که در عین حال انسان از حراست و نگهبانى تقوا نباید آنى غفلت ورزد.تقوا نگهبان انسان است و انسان نگهبان تقوا،و این دور محال نیست بلکه دور جایز است. این نگهبانى متقابل از نوع نگهبانى انسان و جامه است که انسان نگهبان جامه از دزدیدن و پاره شدن است و جامه نگهبان انسان از سرما و گرماست،و چنانکه مى‏دانیم قرآن کریم از تقوا به«جامه»تعبیر کرده است:«و لباس التقوى ذلک خیر» (7) . على علیه السلام در باره نگهبانى متقابل انسان و تقوا مى‏فرماید: ایقظوا بها نومکم و اقطعوا بها یومکم و اشعروها قلوبکم و ارحضوا بها ذنوبکم...الا فصونوها و تصونوا بها (8) . خواب خویش را به وسیله تقوا تبدیل به بیدارى کنید و وقت خود را با آن به پایان رسانید و احساس آن را در دل خود زنده نمایید و گناهان خود را با آن بشویید...همانا تقوا را صیانت کنید و خود را در صیانت تقوا قرار دهید. و هم مى‏فرماید: اوصیکم عباد الله بتقوى الله فانها حق الله علیکم و الموجبة على الله حقکم و ان تستعینوا علیها بالله و تستعینوا بها على الله (9) . بندگان خدا!شما را سفارش مى‏کنم به تقوا.همانا تقوا حق الهى است بر عهده شما و پدید آورنده حقى است از شما بر خداوند.سفارش مى‏کنم که با مدد از خدا به تقوا نائل گردید و با مدد تقوا به خدا برسید. پى‏نوشتها: 1ـ بقره/ .256 2ـ نهج البلاغه،خطبه‏ .16 3ـ نهج البلاغه،خطبه‏ .113 4ـ نهج البلاغه،خطبه‏ .233 5ـ نهج البلاغه،خطبه‏ .157 6ـ رجوع شود به کتاب گفتار ماه،جلد اول،سخنرانى دوم،[یا به کتاب ده گفتار.] 7ـاعراف/ .26 8ـ خطبه‏ .233 9ـ همان. مجموعه آثار جلد 16 صفحه 502 استاد شهید مرتضى مطهرى

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

آیه‏هاى «ولایت‏» و تبلیغ و مساله امامت

در قرآن چند آیه هست که مورد استدلال شیعه در باب‏امامت است.یکى از آن آیات آیه: «انما ولیکم الله‏» است(اتفاقا در همه اینها روایات اهل تسنن هم وجود دارد که مفاد شیعه را تاییدمى‏کند).ما آیه‏اى در قرآن داریم به این صورت: «انما ولیکم الله و رسوله‏و الذین امنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم‏راکعون‏» (1) . «انما» یعنى منحصرا(چون اداة حصر است).معنى اصلى «ولى‏» سرپرست است.ولایت‏یعنى تسلط‏و سرپرستى: سرپرست‏شما فقط و فقط خداست و پیغمبر خدا و مؤمنینى که نماز را بپا مى‏دارند و در حال رکوع زکات‏مى‏دهند.ما در دستورات اسلام نداریم که انسان در حال رکوع زکات بدهد که بگوییم این یک قانون کلى است و شامل همه افرادمى‏شود.این، اشاره است به واقعه‏اى که در خارج یک بار وقوع پیدا کرده است و شیعه و سنى‏به اتفاق آن را روایت کرده‏اند و آن این است که على(ع)در حال رکوع بود، سائلى پیدا شد و سؤالى کرد، حضرت اشاره‏کرد به انگشت‏خود، او آمد انگشتر را از انگشت على(ع)بیرون آورد و رفت، یعنى على(ع)صبر نکرد نمازش تمام شود و بعد به او انفاق‏کند، آنقدر عنایت داشت به اینکه آن فقیر را زودتر جواب بگوید که در همان حال رکوع با اشاره به او فهماند که این‏انگشتر را درآور، برو بفروش و پولش را خرج خودت کن.در این مطلب هیچ اختلافى نیست و مورد اتفاق شیعه و سنى است که على(ع)چنین‏کارى کرده است و نیز مورد اتفاق شیعه و سنى است که این آیه در شان على(ع)نازل شده، با توجه به اینکه‏انفاق کردن در حال رکوع جزء دستورات اسلام نیست(نه از واجبات اسلام است و نه از مستحبات آن)که بگوییم ممکن‏است عده‏اى از مردم به این قانون عمل کرده باشند.پس «کسانى که چنین مى‏کنند» اشاره و کنایه است، همان طور که در خود قرآن‏گاهى مى‏گوید: «یقولون‏» مى‏گویند، و حال آنکه یک فرد آن سخن را گفته.در اینجا «کسانى که چنین مى‏کنند» یعنى‏آن فردى که چنین کرده.بنابراین، به حکم این آیه على(ع)تعیین شده است به ولایت براى مردم. این، آیه‏اى است که مورد استدلال شیعه است.البته‏این آیه خیلى بیش از این بحث دارد (رجوع شود به مقالات ولایت على و اهل بیت علیهم السلام ) آیات دیگر آیاتى است که درباره جریان غدیر است.خود قضیه غدیرجزء سنت است و ما بعد باید بحثش را بکنیم، ولى از آیاتى که در این مورد در سوره مائده وارد شده یکى این آیه است:«یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته‏» (2) اینجا لحن، خیلى شدید است)اى پیامبر!آنچه راکه بر تو نازل شد، تبلیغ کن و اگر تبلیغ نکنى رسالت الهى را تبلیغ نکرده‏اى.مفاد این آیه آنچنان شدید است که مفاد حدیث‏«من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة‏» .اجمالا خود آیه نشان مى‏دهد که موضوع آنچنان‏مهم است که اگر پیغمبر تبلیغ نکند، اصلا رسالتش را ابلاغ نکرده است. سوره مائده به اتفاق شیعه و سنى آخرین سوره‏اى‏است که بر پیغمبر نازل شده و این آیات جزء آخرین آیاتى است که بر پیغمبر نازل شده، یعنى در وقتى نازل شده که‏پیغمبر(ص)تمام دستورات دیگر را در مدت سیزده سال مکه و ده سال مدینه گفته بوده واین، جزء آخرین دستورات بوده است.شیعه سؤال مى‏کند این دستورى که جزء آخرین دستورهاست و آنقدر مهم است که اگر پیغمبر آن را ابلاغ‏نکند همه گذشته‏ها کان لم یکن است، چیست؟یعنى شما نمى‏توانید موضوعى نشان بدهید که مربوط باشدبه سالهاى آخر عمر پیغمبر و اهمیتش در آن درجه باشد که اگر ابلاغ نشود هیچ چیز ابلاغ نشده است.ولى ما مى‏گوییم آن موضوع،مساله امامت است که اگر نباشد، همه چیز کان لم یکن است، یعنى شیرازه اسلام از هم مى‏پاشد.بعلاوه، شیعه از کلمات‏و روایات خود اهل تسنن دلیل مى‏آورد که این آیه در غدیر خم نازل شده است. در همان سوره‏مائده، آیه «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى ورضیت لکم الاسلام دینا» (1) امروز دین را به حد کمال رساندم و نعمت را به حد آخر تمام کردم،امروز است که دیگر اسلام را براى شما به عنوان یک دین پسندیدم)نشان مى‏دهد که در آن روز جریانى رخ داده که آنقدربا اهمیت است که آن را مکمل دین و متمم نعمت‏خدا بر بشر شمرده است و با بودن آن، اسلام اسلام است و خدا این اسلام را همان‏مى‏بیند که مى‏خواسته و با نبودن آن، اسلام اسلام نیست.شیعه به لحن این آیه - که تا این درجه براى این موضوع اهمیت‏قائل است - استدلال مى‏کند و مى‏گوید آن موضوعى که بتواند نامش مکمل دین و متمم نعمت و آن چیزى باشد که با نبودنش‏اسلام اسلام نیست، چه بوده است؟مى‏گوید ما مى‏توانیم موضوعى را نشان بدهیم که در آن درجه از اهمیت باشد ولى‏شما نمى‏توانید.بعلاوه، روایاتى هست که تایید مى‏کند این آیه هم در همین موضوع وارد شده است.اینها، سه آیه‏اى‏بود که من به طور عصاره از استدلالهاى شیعه برایتان عرض کردم. .............................................................. 1.مائده/55. 2.مائده/67. مجموعه آثار جلد 4 صفحه 852 استاد شهید مرتضى مطهرى -------------------------------------------------------------------------------- دانشنامه اربعین حسینی ( مقالات ) پژوهشی در اربعین حسینی(علیه السلام) ( مقالات ) تحلیل مبنای تاریخی اربعین حسینی ( مجلات ) اربعین; بلوغ عاشورا ( مقالات ) دهه سوم صفر ( مقالات ) اربعین ( مجلات ) اربعین نور(اربعین حسینی ) ( مجلات ) اربعین حسینی ( مجلات ) آخرین صحابی و نخستین زائر حسینی ( مجلات ) نیم نگاهی به دوران جوانی حیات جابربن عبدالله انصاری جوانی و الگوی ماندگاری ( مجلات ) عطیه عوفی الگوی مقاومت ( مجلات ) چله غم (اربعین حسینی، و روز زیارتی حضرت اباعبداللّه‏ الحسین علیه‏السلام) ( مجلات ) اربعین، نگهبانی از خط خون ( مجلات ) از دریچه زمان

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

غدیر در قرآن

در اوایل سوره مائده این آیه آمده است: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم واخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا (1) . این دو قسمت که هر دو با «الیوم‏» شروع مى‏شوند، ضمن یک آیه هستند نه دو آیه، و قدر مسلم این است که هر دو هم مربوط به یک مطلب است نه دو مطلب.ترجمه این آیه را عرض مى‏کنم بعد به شرح معنى آن از روى قرائن مى‏پردازم. کلمه «یوم‏» - یعنى روز - وقتى با «الف و لام‏» ذکر مى‏شود(الف و لام عهد)گاهى به معنى آن روز است و گاهى به معنى امروز، در هر دو مورد به کار برده مى‏شود.به معنى «آن روز» در جایى به کار مى‏رود که قبلا یک روزى را نام برده‏اند بعد مى‏گویند در آن روز.ولى اگر بگوییم فلان کس الیوم وارد شد یعنى همین امروز وارد شد. «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم‏» (حالا ما نمى‏گوییم مقصود آن روز است‏یا امروز، شرحش را بعد مى‏دهیم.)در آن روز(یا امروز)کافران از دین شما مایوس شدند «فلا تخشوهم‏» .............................................................. 1.مائده/3. صفحه : 889 پس، از آنها دیگر بیم نداشته باشید.یعنى چه آنها از دین شما مایوس شدند؟یعنى آنها دیگر مایوس شدند که بر دین شما پیروز و فائق شوند و آن را از میان ببرند.چون مایوس شدند دست از کار و فعالیت و آن روشى که قبلا علیه اسلام داشتند برداشتند. از آنها دیگر بیم نداشته باشید.جمله بعد خیلى عجیب است، مى‏فرماید: «و اخشون‏» اما از من بترسید.صحبت این است که امروز از ناحیه آنها بیم نداشته باشید ولى از ناحیه من بیم داشته باشید، با توجه به اینکه بحث درباره خود دین است. بیم از آنها این بود که از ناحیه آنان به این دین آسیب برسد.مى‏فرماید نترسید، دیگر آنها نمى‏توانند آسیبى برسانند «و اخشون‏» از من بترسید.قهرا معنایش این است که اگر آسیبى به این دین برسد، از طرف من مى‏رسد.حال این چه مفهومى مى‏تواند داشته باشد که بعد از این از کفار نترسید بر دین خودتان، از من بترسید، بعد عرض مى‏کنیم که مقصود چیست. [در ادامه آیه مى‏فرماید: ] «الیوم اکملت لکم دینکم‏» آن روز(یا امروز)دین شما را کامل کردم، به حد کمال رساندم «و اتممت علیکم نعمتى‏» و نعمت‏خودم را به پایان رساندم.در اینجا دو کلمه نزدیک به هم ذکر شده است: اکمال و اتمام.این دو کلمه خیلى به هم نزدیکند: کامل کردم یا تمام کردم. فرق اکمال و اتمام فرق این دو کلمه(در فارسى و بیشتر در عربى)با یکدیگر این است که «تمام‏» در جایى گفته مى‏شود که یک چیزى اجزائش باید پشت‏سر یکدیگر بیاید، تا وقتى که هنوز همه اجزائش مرتب نشده، مى‏گوییم ناقص است، وقتى که آخرین جزئش هم آمد، مى‏گوییم تمام شد.مثل یک ساختمان که مى‏گوییم ساختمان تمام شد.یک ساختمان تا وقتى که پایه‏هایش را بالا آورده‏اند و حتى سقف آن را هم زده‏اند، تمام نیست.تا همه اجزائى که براى یک ساختمان لازم است - که اگر نباشد از آن ساختمان نمى‏شود استفاده کرد - نباشند، مى‏گوییم این ساختمان تمام نیست.وقتى همه اجزاء بود به طورى که بتوان در آن سکنى گزید، مى‏گوییم تمام شد.اما در مساله «کامل‏» این طور نیست که[شى‏ء غیر کامل]جزء ناقصى دارد بلکه ممکن است هیچ جزء ناقص و ناتمامى نداشته باشد ولى هنوز کامل نباشد.مثلا یک جنین در رحم مادر به حد تمام صفحه : 890 مى‏رسد یعنى همه ساختمانش تمام مى‏شود، بچه هم به دنیا مى‏آید ولى هنوز انسان کاملى نیست‏یعنى آن رشدى را که باید بکند نکرده است.رشد کردن غیر از این است که جزء ناقصى داشته باشد.در واقع اختلاف کامل و تمام با یکدیگر اختلاف کیفى و کمى است. قرآن از یک طرف مى‏گوید: «الیوم اکملت لکم دینکم‏» در این روز دین شما را به حد کمال رساندم، و از طرف دیگر مى‏گوید: «و اتممت علیکم نعمتى‏» نعمت‏خودم را هم به حد اتمام رساندم «و رضیت لکم الاسلام دینا» در امروز من اسلام را براى شما به عنوان یک دین پسندیدم.یعنى این اسلام، امروز آن اسلامى است که خدا مى‏خواسته آن باشد.واضح است که مقصود این نیست که اسلام همان اسلام سابق است ولى خدا نظرش تغییر کرده!بلکه مقصود این است که چون اکنون اسلام به حد کمال و حد تمام رسید، این همان دین مرضى الهى است.آن دینى که خدا مى‏خواسته همین اسلام کامل شده و تمام یافته است. مفهوم آیه بیش از این نیست.هر چه هست درباره کلمه «الیوم‏» است که مقصود کدام روز است؟کدام روز است در این حد از اهمیت که قرآن مى‏گوید در آن روز دین کمال یافت و نعمت‏خدایى به اتمام رسید.این باید یک روز خیلى مهمى باشد، یک حادثه خیلى فوق العاده‏اى باید در آن روز واقع شده باشد، و این دیگر مربوط به شیعه و سنى نیست. از عجایب قضیه این است که از ما قبل و ما بعد این آیات هم هیچ چیزى که دلالت بر آن روز بکند فهمیده نمى‏شود. خلاصه از قرائن لفظى خود آیه چیزى [درباره آن روز]نمى‏شود فهمید.یک وقت هست که قبل از آیه‏اى حادثه یا جریان یا مطلب خیلى مهمى را نقل کرده بعد مى‏گوید «امروز» یعنى به مناسبت آن مطلبى که در اینجا گفتیم.در این مورد اینطور نیست چون قبل از این آیه دستورات بسیار ساده‏اى هست راجع به اینکه گوشت چه حیوانى بر شما حلال است و گوشت چه حیوانى بر شما حرام است، حکم میته چنین است، خون بر شما حرام است، گوشت‏خنزیر(یعنى خوک)بر شما حرام است و...یکمرتبه مى‏گوید: «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا» .این که تمام مى‏شود دو مرتبه برمى‏گردد به همان سیاق اول که چه گوشتى حرام است و در صورت اضطرار مانعى ندارد: «فمن اضطر فى مخمصة غیر متجانف...» یعنى این صفحه : 891 آیات به شکلى است که اگر ما آن قسمت را از وسط آن برداریم، ما قبل و ما بعد آن به همدیگر متصل مى‏شود بدون اینکه کوچکترین خللى وارد شود کما اینکه همین مضمونى که در ما قبل و ما بعد این آیات آمده در دو سه جاى دیگر قرآن تکرار شده بدون اینکه این امر در وسط قرار بگیرد، و مطلب نیز متلائم و کامل مى‏باشد. مقصود از «الیوم‏» کدام روز است؟ این است که در اینجا مفسرین اعم از شیعه و سنى در این تلاش هستند که معنى «الیوم‏» را به دست آورند که این «امروز» چه روزى است؟این کار دو راه دارد.یک راه این است که ما از قرائن بفهمیم یعنى از قرینه مضمون ببینیم این مضمون به چه روزى مى‏خورد، درباره چه روزى مى‏شود چنین جمله‏اى آمده باشد؟دیگر اینکه از تاریخ و حدیث بفهمیم که شان نزول این آیه چیست.گروهى که راه اول را انتخاب مى‏کنند به تاریخ و سنت و حدیث - که در حدیث چه آمده است درباره اینکه این آیه چه وقت و به چه مناسبت نازل شد - کار ندارند، مى‏گویند ما به مضمون آیه نگاه مى‏کنیم.در نتیجه گفته‏اند که این آیه مربوط به زمان بعثت است، پس «الیوم‏» یعنى «آن روز» نه «امروز» . این را هم برایتان عرض بکنم که این آیات در اوائل سوره مائده است که سوره پنجم قرآن مى‏باشد و با آیه‏یا ایها الذین امنوا اوفوا بالعقودشروع مى‏شود، و سوره مائده به اتفاق جمیع مفسرین آخرین سوره‏اى است که بر پیغمبر(ص)نازل شده است‏یعنى سوره‏اى است مدنى.حتى از سوره‏اذا جاء نصر الله و الفتح‏هم دیرتر نازل شده است.البته یکى دو تا آیه را گفته‏اند که بعد از این سوره نازل شده که در سوره‏هاى دیگر قرار داده شده است ولى سوره‏اى بعد از این سوره نازل نشده است. این سوره جزء آخرین آیاتى است که بر پیغمبر نازل شده است. نظریات مختلف درباره «الیوم‏» 1.روز بعثت گفتیم بعضى گفته‏اند که مقصود از «الیوم‏» «آن روز» است نه «امروز» .مى‏گوییم صفحه : 892 روى چه قرینه‏اى؟مى‏گویند وقتى مى‏گوید «الیوم‏» و یک روزى را آنچنان توصیف مى‏کند که در این روز من اسلام را براى شما به عنوان یک دین پسندیدم، قاعدتا این روز باید همان روز بعثت پیغمبر باشد.جواب داده‏اند که شما این سخن را به قرینه رضیت لکم الاسلام دینامى‏گویید.این درست است در صورتى که جملات قبلش نبود زیرا صحبت این است که من امروز دین را به پایان رساندم و نعمت را به حد اتمام رساندم، [و حال آنکه]روز بعثت روز شروع این نعمت بوده است. رضیت لکم الاسلام دینانیز به این عنوان است که حالا که اسلام کامل شد و نعمت اسلام تمام شد من این[دین]را به عنوان آن اسلامى که مى‏خواهم، براى شما پسندیدم.پس «الیوم‏» نمى‏تواند روز بعثت باشد. 2.روز فتح مکه از روز بعثت که بگذریم، روز دیگرى که احتمال داده‏اند (1) ، روز فتح مکه است. گفته‏اند یک روز دیگر هم در تاریخ اسلام روز خیلى مهمى است(راست هم مى‏گویند روز خیلى مهمى است)و آن، روز فتح مکه است که آیه نازل شد: انا فتحنا لک فتحا مبینا لیغفر لک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخر (2) . مکه در جزیرة العرب از نظر روحى وضع و موقعیت عجیبى داشت.بعد از عام الفیل و داستان اصحاب فیل که حمله کردند به مکه و به آن وضع عجیب شکست‏خوردند، تمام مردم جزیرة العرب یک اعتقاد عظیمى به کعبه به عنوان معبد بزرگ پیدا کرده بودند.غرور قریش هم از همانجا بود.قریش این[قضیه]را به حساب خودشان گذاشتند و گفتند بله این کعبه است که چنین احترامى دارد که لشکرى با آن قدرت مى‏آید و آنچنان دچار بلاى آسمانى مى‏شود که کسى از ایشان باقى نمى‏ماند.ببینید ما چقدر مهم هستیم!از آن پس قریش عجیب غرور پیدا کردند و در مردم جزیرة العرب نیز یک نوع اطاعت و فرمانبردارى از ایشان پدید آمده بود.بازار مکه رواج بسیار یافت.آنها هر تحکمى که دلشان مى‏خواست، به مردم مى‏کردند.مردم هم روى همین .............................................................. 1.اینها هیچ قرینه‏اى ندارد، فقط احتمال است.چون گفته‏اند، ما هم نقل مى‏کنیم. 2.فتح/1 و 2. صفحه : 893 جنبه روانى و اعتقادى که به کعبه پیدا کرده بودند، اطاعت مى‏کردند. از آن هنگام مردم اعتقاد پیدا کردند که محال است کسى بر کعبه قدرت پیدا کند و مسلط شود.پیغمبر اکرم مکه را فتح کرد بدون خونریزى، بدون هیچ ناراحتى و بدون اینکه کوچکترین آسیبى به کسى برسد.شاید پیغمبر اکرم که اینهمه عنایت داشت به اینکه مکه را بدون خونریزى فتح کند، غیر از مساله حرمت کعبه که مى‏خواست محفوظ بماند، این مساله را نیز در نظر داشت.اگر در جاى دیگر مى‏جنگیدند، چنانچه صد مسلمان هم کشته مى‏شدند، کسى به حساب چیزى نمى‏گذاشت، ولى اگر در فتح مکه به مسلمانها آسیبى مى‏رسید، مى‏گفتند ببینید!همان کارى که بر سر اصحاب فیل آمد، بر سر اصحاب محمد آمد.پیغمبر اکرم مکه را آنچنان فتح کرد که خون هم از دماغ کسى نیامد، نه از مسلمین و نه از کفار.فقط خالد بن ولید روى کینه‏هاى خودش، در گوشه‏اى از مکه که عده‏اى مقاومت مى‏کردند، دو سه نفر از آنها را کشت. بعد که این خبر به پیغمبر اکرم رسید عجیب آنها را تهدید کرد که چرا چنین کارى کردید؟!و تبرى جست: خدایا من از تو تبرى مى‏جویم از کارى که این مرد کرد و من هرگز به این کار راضى نبودم. این بود که فتح مکه از نظر روانى اثر فوق العاده‏اى در مردم جزیرة العرب گذاشت.گفتند معلوم مى‏شود که وضع دیگرى است.محمد(ص)آمد مکه را تصرف کرد و هیچ آسیبى هم به او نرسید.بعد از این بود که دیگر مردم جزیرة العرب تسلیم مى‏شدند، هى آمدند و اسلام اختیار کردند.آیه قرآن مى‏فرماید: لا یستوى منکم من انفق من قبل الفتح و قاتل اولئک اعظم درجة من الذین انفقوا من بعد و قاتلوا (1) در نزد خدا مردمى که قبل از فتح مکه براى اسلام فداکارى جانى یا مالى کردند، با آنها که بعد از فتح مکه چنین کردند برابر نیستند، چون قبل از فتح مکه هنوز مسلمین در اقلیت بودند [و این اعمال آنها]روى ایمان کامل بود ولى بعد از فتح مکه مردم خود به خود مى‏آمدند[و اسلام اختیار مى‏کردند].ایمان بعد از فتح مکه ارزش ایمان قبل از فتح مکه را نداشت.پس در اینکه روز فتح مکه روز پیروزى عظیمى براى اسلام است هیچ بحثى نیست و ما هم بحثى نداریم. گفتیم برخى گفته‏اند شاید مقصود از روزى که قرآن اینهمه به آن اهمیت مى‏دهد .............................................................. 1.حدید/10. صفحه : 894 الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى‏روز بزرگ فتح مکه باشد.(همان طور که عرض کردم دلیلى در لفظ یا در تاریخ براى اثبات این سخن نیست.) این سخن هم گذشته از اینکه هیچ قرینه و تاریخى آن را تایید نمى‏کند، صدر آیه نیز آن را تایید نمى‏کند چون آیه مى‏گوید: اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى نعمت‏خودم را به پایان رساندم، یعنى چیزى باقى نمانده که نگفته باشم، همه چیز را گفتم، و حال آنکه ما مى‏دانیم بسیارى از دستورات اسلام بعد از فتح مکه نازل شده است.این بااتممت علیکم نعمتى‏نمى‏سازد.وقتى مى‏گوید من این ساختمان را به پایان رساندم، مسلما منظور ساختمان نیمه تمام نیست.بسیارى از آیات و از جمله همه سوره مائده که اتفاقا مفصل و زیاد است و دستور هم زیاد دارد، بعد از فتح مکه نازل شده.چطور مى‏تواند این آیه که جزء سوره مائده است مربوط به فتح مکه باشد که در سال هشتم هجرى بوده در حالى که سوره مائده در اواخر سال دهم هجرى نازل شده است.اگر هم بگوییم تنها این آیه[در فتح مکه]نازل شده، باز با اتمام نعمت جور در نمى‏آید. در اینکه منظور از «الیوم‏» در این آیه روز فتح مکه باشد، ایراد دیگرى نیز هست و آن اینکه آیه مى‏گوید: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم‏امروز کافران از دین شما مایوس شدند یعنى از تسلط بر دین شما مایوس شدند.آیا در روز فتح مکه اینطور شد؟ درست است که این فتح اثر عظیم داشت ولى آیا آن روز روزى بود که دیگر کافران بکلى از اینکه این دین از بین برود مایوس شدند؟نه. 3.روز قرائت‏سوره برائت به وسیله امیر المؤمنین در منى روز دیگرى را نیز روز مهمى شمرده‏اند(که مهمتر بوده است)و گفته‏اند احتمالا مقصود آن روز است‏یعنى روز قرائت‏سوره برائت به وسیله امیرالمؤمنین در منى در سال نهم هجرى.فتح مکه یک فتح نظامى بود و به موجب آن، قدرت نظامى و حتى قدرت معنوى اسلام عجیب تثبیت‏شد ولى هنوز پیغمبر با کفار با شرایط صلح زندگى مى‏کرد، قرار داد صلح بسته بود و لهذا آنها هم حق داشتند در خانه کعبه طواف کنند و در مکه باشند و نیز حق داشتند که در حج‏شرکت کنند.یک سال هم[مراسم صفحه : 895 حج]به همین صورت بود: مسلمین شرکت مى‏کردند، آنها هم شرکت مى‏کردند. مسلمین مراسمشان را مطابق اسلام انجام مى‏دادند، آنها هم مطابق رسوم خودشان انجام مى‏دادند.در سال نهم هجرى سوره برائت نازل شد.بعد که این سوره نازل شد قرار شد که امیرالمؤمنین برود این سوره را در منى در مجمع عمومى بخواند که از این پس دیگر مشرکین حق ندارند در مراسم حج‏شرکت کنند و این مراسم خاص مسلمین است و بس. داستان معروف است که حضرت رسول اول ابوبکر را فرستادند به عنوان امیرالحاج.او رفت ولى هنوز بین راه بود که آیه نازل شد.اینکه ابوبکر سوره برائت را هم با خود برد یا از اول سوره برائت نبود و او فقط براى امارة الحاج رفته بود، مورد اختلاف مفسرین است ولى به هر حال این، مورد اتفاق شیعه و سنى است و آن را جزء فضائل امیرالمؤمنین مى‏شمارند که پیغمبر اکرم امیرالمؤمنین را با مرکب مخصوص خودش فرستاد و به او فرمود برو که بر من وحى نازل شده است که این سوره را بر مردم نباید بخواند مگر تو یا کسى که از توست.امیرالمؤمنین رفت و در بین راه به ابوبکر رسید.داستان را اینطور نقل کرده‏اند که ابوبکر در خیمه‏اى بود.شتر مخصوص پیغمبر نعره‏اى کشید.او این صدا را مى‏شناخت.گفت این صداى شتر پیغمبر است، چرا این شتر اینجاست؟ناگاه دید على(ع)آمده است.خیلى ناراحت‏شد.فهمید خبر مهمى است. گفت: آیا خبرى شده؟فرمود: پیغمبر مرا مامور کرده که سوره برائت را بر مردم بخوانم.گفت: آیا چیزى علیه من هم نازل شده یا نه؟فرمود: نه. در اینجا اختلاف است: سنیها مى‏گویند على رفت و سوره برائت را قرائت کرد و ابوبکر به سفر ادامه داد و این یک پست از او گرفته شد.ولى عقیده شیعه و بسیارى از اهل تسنن همان طور که در تفسیر المیزان نقل شده این است که ابوبکر از آنجا برگشت و تا به پیغمبر اکرم رسید گفت: یا رسول الله!آیا چیزى علیه من در این سوره نازل شده است؟فرمود: نه. روز اعلام سوره برائت هم براى مسلمین روز فوق‏العاده‏اى بود.در آن روز اعلام شد که از امروز دیگر کفار حق ندارند در مراسم حج‏شرکت کنند و محیط حرم اختصاص به مسلمین دارد، و مشرکین فهمیدند که دیگر نمى‏توانند به وضع شرک زندگى کنند، اسلام شرک را تحمل نمى‏کند، همزیستى با ادیان مثل یهودیت، نصرانیت و مجوسیت را مى‏پذیرد ولى همزیستى با شرک را نمى‏پذیرد.گفته‏اند شاید صفحه : 896 مقصود از «الیوم‏» این روز باشد. در پاسخ گفته‏اند که این مطلب بااتممت علیکم نعمتى(نعمت را به پایان رساندم، ساختمان را تمام کردم)جور در نمى‏آید چون بسیارى از دستورات بعد از آن روز رسیده است.این روز حتما باید از روزهاى آخر عمر پیغمبر باشد که دیگر بعد از آن دستور جدیدى نرسیده باشد. (1) اینهایى که گفته‏اند مقصود از «الیوم‏» فلان روز است، هیچ دلیلى ندارند یعنى گذشته از این که تاریخ تایید نمى‏کند، قرائن هم تایید نمى‏کند. بیان شیعه 1.از جنبه تاریخى شیعه در اینجا یک بیانى دارد که مدعى است هم مضمون آیات، آن را تایید مى‏کند و هم تاریخ.پس مطلب در دو قسمت باید بحث‏شود، یکى اینکه مضمون آیات تایید مى‏کند و دیگر اینکه تاریخ تایید مى‏کند. اگر بخواهم قسمت دوم را بحث کنم یک مساله تاریخى خیلى مفصلى است. اغلب کتابهایى که در این مورد نوشته‏اند بیشتر روى این جهت تکیه کرده‏اند که از جنبه تاریخى و از جنبه حدیثى ثابت کنند که آیه‏الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا در غدیر خم نازل شده است.کتاب الغدیر همین مطلب را ثابت مى‏کند.گذشته از کتب حدیث، در مورد مورخین هم همین طور است.قدیمترین کتاب تاریخى اسلام از کتابهاى تاریخ عمومى اسلامى و از معتبرترین کتابهاى تاریخ اسلامى که شیعه و سنى آن را معتبر مى‏شمارند کتاب تاریخ یعقوبى است.مرحوم دکتر آیتى هر دو جلد این کتاب را ترجمه کرده‏اند.کتاب بسیار متقنى است و در اوایل قرن سوم هجرى نوشته .............................................................. 1.کتاب خلافت و ولایت که اخیرا حسینیه ارشاد منتشر کرده و قسمتهاى اولش سخنرانیهاى آقاى محمد تقى شریعتى است که در چهار سال پیش در حسینیه ایراد کردند و با استفاده از سوره مائده بحث کردند، همین قسمتهایى را که الآن من بحث مى‏کنم دارد ولى چون ممکن است احتیاج به بحث بیشترى داشته باشد، شاید بیانات امروز من اندکى توضیح آن بحثها هم باشد یا آنهایى که در آن کتاب مى‏خوانید توضیح عرایض من هم هست.ایندو همدیگر را توضیح مى‏دهند. صفحه : 897 شده است.ظاهرا بعد از زمان مامون و حدود زمان متوکل نوشته شده.این کتاب که فقط کتاب تاریخى است و حدیثى نیست، از آن کتابهایى است که داستان غدیر خم را نوشته است.کتابهاى دیگرى - که آنها را هم اهل تسنن نوشته‏اند - نیز حادثه غدیر خم را ذکر کرده‏اند. هنگامى که به غدیر خم که نزدیک جحفه (2) است رسیدند، قافله را متوقف و اعلام کردند که مى‏خواهم درباره موضوعى با مردم صحبت کنم.(این آیه‏ها نیز در آنجا نازل شد.)بعد دستور داد که منبرى برایش درست کنند.از جهاز شتر و چیزهاى دیگر مرکز مرتفعى ساختند. حضرت رفت بالاى آن و مفصل صحبت کرد: «الست اولى بکم من انفسکم؟قالوا: بلى‏» . آنگاه فرمود: «من کنت مولاه فهذا على مولاه‏» .بعد از این بود که این آیه نازل شد: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى. اگر بخواهیم از جنبه تاریخى بحث کنیم، باید یک یک کتابهایى از شیعه و سنى و مخصوصا از اهل تسنن را که این حادثه را نقل کرده‏اند بیاوریم و بررسى کنیم.اینها را در کتابهایى مثل الغدیر یا ترجمه‏هاى آن نوشته‏اند.کتابى را چند سال پیش در مشهد .............................................................. 1.حجة‏الوداع در سال آخر عمر حضرت رسول دو ماه مانده به وفات ایشان رخ داده است.وفات حضرت رسول در بیست و هشتم صفر یا به قول سنیها در دوازدهم ربیع الاول اتفاق افتاده.در هجدهم ذى‏الحجه به غدیر خم رسیده‏اند.مطابق آنچه که شیعه مى‏گوید حادثه غدیر خم دو ماه و ده روز قبل از وفات حضرت روى داده و مطابق آنچه که سنیها مى‏گویند این حادثه دو ماه و بیست و چهار روز قبل از رحلت‏حضرت رسول اتفاق افتاده است. 2.شاید بعضى از شما به جحفه رفته باشید.من به جحفه رفته‏ام در سفر دوممان که مدینه‏مان به تاخیر افتاد و بعد از حج رفتیم به جده.در فتواها اختلافى هست که آیا از جده مى‏شود محرم شد یا نمى‏شود.اختلاف هم در واقع اختلاف فتوایى نیست، باید گفت اختلاف نظر جغرافیایى است، چون از یکى از نقاطى که محاذى با یکى از میقاتها باشد مى‏توان محرم شد.یک آدم جغرافى‏دانى که جغرافیاى عربستان را خوب بداند شاید دقیقا بتواند تعیین کند که آیا جده محاذى با یکى از میقاتها هست‏یا نیست؟ما خودمان اول عمل نکردیم ولى بعد که در مدینه و مکه نقشه‏هاى عربستان را پیدا کردیم، به نظرمان آمد که جده محاذى با بعضى از میقاتها هست اگر آن نقشه‏ها درست باشد.کسانى که از جده به سوى مکه حرکت مى‏کنند چون مى‏خواهند احتیاط کنند که از یکى از میقاتهاى واقعى محرم شوند، از جده مى‏آیند به جحفه، و جحفه از راه مدینه نزدیک رابغ است.جحفه میقات اهل شام است‏یعنى وقتى افراد از راه شام که شمال غربى[مکه]مى‏شود مى‏آمدند، پس از پیمودن اندکى از راه به جحفه مى‏رسیدند.پیغمبر اکرم آنجا را میقات قرار دادند براى مردمى که از آن راه مى‏آیند.غدیر خم نزدیک جحفه است و محلى بوده که مسلمین در بازگشت از مکه وقتى به آن نقطه مى‏رسیدند متفرق مى‏شدند، اهل مدینه به مدینه مى‏رفتند و دیگران نیز به شهرهاى خود.ر صفحه : 898 همین جوانان «کانون نشر حقایق‏» منتشر کردند که تقریبا زبده و خلاصه‏اى است در مساله غدیر.براى مثل آقایان شاید خواندن آن کتاب مفید باشد. استدلال شیعیان یکى از جنبه تاریخى است که مى‏گویند وقتى ما مى‏بینیم در لفظ آیه‏الیوم یئس الذین کفروا من دینکم‏این مطلب نیست که «امروز» کدام روز است، به تاریخ و شان نزول‏ها مراجعه مى‏کنیم.در نتیجه مى‏بینیم[روایات]نه یکى، نه دو تا و نه ده تا بلکه به طور متواتر مى‏گوید این آیه در روز غدیر خم نازل شد که پیغمبر(ص) على(ع)را به جانشینى خودش نصب کرد. 2.از جنبه قرائن موجود در آیه ولى ما مى‏خواهیم ببینیم آیا قرائنى که در خود آیه هست نیز همین را که تاریخ تایید مى‏کند، تایید مى‏نماید یا نه؟آیه این است: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم امروز(یا بگوییم آن روز)کافران از دین شما مایوس شدند.این را ما ضمیمه مى‏کنیم به یک سلسله آیات دیگرى در قرآن که مسلمین را تحذیر مى‏کند، مى‏ترساند و مى‏گوید کافران دائما نقشه مى‏کشند و دوست دارند که شما را از دینتان برگردانند و علیه دینتان اقدامات مى‏کنند.هم راجع به اهل کتاب دارد و هم راجع به غیر اهل کتاب: ود کثیر من اهل الکتاب لو یردونکم من بعد ایمانکم کفارا حسدا من عند انفسهم (1) .پس، از یک طرف ما مى‏بینیم که[خداوند]در آیاتى از قرآن گوشزد مى‏کند که کفار طمع بسته‏اند به از بین بردن دین شما، و از طرف دیگر مى‏بینیم در آن آیه مى‏گوید ولى امروز دیگر مایوس شدند، از امروز دیگر فعالیت کافران علیه دین شما به پایان رسید «فلا تخشوهم‏» دیگر از ناحیه آنها بیمى نداشته باشید «واخشون‏» از من بترسید.بعد از این از اینکه دینتان از بین برود یا ضعیف شود و هر چه که بر سرتان بیاید، باید از من بترسید. «از من بترسید» یعنى چه؟مگر خدا دشمن دین خودش است؟نه، این آیه همان مطلبى را مى‏گوید که در آیات زیادى از قرآن به صورت یک اصل اساسى هست راجع به نعمتهایى که خداوند بر بنده‏اش تمام مى‏کند.مى‏فرماید: ان الله لا یغیر ما بقوم حتى .............................................................. 1.بقره/109. صفحه : 899 یا: «ذلک بان الله لم یک مغیرا نعمة انعمها على قوم حتى یغیروا ما بانفسهم‏» (2) .مضمون این است: خداوند هر نعمتى را که بر قومى ارزانى بدارد، آن نعمت را از آنها نمى‏گیرد مگر وقتى که آن مردم خودشان را از قابلیت بیندازند، یعنى مگر اینکه آن مردم خودشان به دست‏خودشان بخواهند آن نعمت را زایل کنند.این مطلب اساسا یک اصل اساسى در قرآن مجید است. محکمات و متشابهات به مناسبت این آیه لازم است مطلبى را که در خیلى موارد به کار مى‏آید عرض بکنم.آیات قرآن بعضى، بعضى دیگر را تفسیر مى‏کنند(القران یفسر بعضه بعضا).قرآن کتاب مبین است، آشکار و آشکار کننده است.خود قرآن مى‏گوید آیات من دو گونه است: محکمات و متشابهات.آیات محکمات را آیات مادر مى‏نامد که تعبیر عجیبى است: «هو الذى انزل علیک الکتاب منه ایات محکمات هن ام الکتاب و اخر متشابهات‏» (3) .آیه متشابه آیه‏اى است که مفهومى دارد که آن را چند جور مى‏شود پیاده کرد.آیه محکمه را فقط یک جور مى‏توان پیاده کرد.قرآن که آیات محکمات را آیات مادر مى‏نامد یعنى آیات متشابه را با کمک آیات محکمه مى‏شود پیاده کرد.اگر آیه‏اى از قرآن را چندگونه بشود پیاده کرد، ما حق نداریم آن را پیاده کنیم مگر اینکه رجوع کنیم به سایر آیات قرآن که با توجه به آنها خواهیم دانست که چگونه باید آن را پیداه کرد. معنى آیه متشابه این نیست که مجمل است‏یا لغتى در آن است که معنایش را نمى‏دانیم، بلکه آیه متشابه یعنى آیه‏اى که مى‏شود آن را به چند گونه شبیه یکدیگر توجیه کرد. مثلا در قرآن آیاتى است راجع به مشیت مطلقه الهى که همه چیز به مشیت الهى است.استثنا نمى‏کند.از جمله این آیه است که به همین معنا متشابه است: «قل اللهم مالک الملک تؤتى الملک من تشاء و تنزع الملک ممن تشاء و تعز من تشاء و تذل من تشاء بیدک الخیر انک على کل شى‏ء قدیر (4) . .............................................................. 1.رعد/11. 2.انفال/53. 3.آل عمران/7. 4.آل عمران/26. صفحه : 900 دیگر تاکیدى از این بالاتر نمى‏شود: مالک اساسى همه ملکها و قدرتها تو هستى و به هر که ملک بدهى تو مى‏دهى و از هر که منتزع بکنى تو مى‏کنى و به هر که عزت بدهى تو مى‏دهى، از هر که عزت بگیرى و ذلت بدهى تو مى‏دهى، خیر منحصرا در دست توست و تو بر همه چیز توانا هستى. این آیه از این نظر متشابه است که آن را چند گونه مى‏شود پیاده کرد.همین قدر مى‏گوید که همه چیز به مشیت الهى است، و این، دو جور ممکن است باشد، یکى اینکه در مشیت الهى هیچ چیزى شرط هیچ چیز نیست، کما اینکه بعضى همین طور نتیجه‏گیرى غلط کرده و گفته‏اند بنابراین ممکن است تمام شرایطى که ما آنها را شرایط عزت مى‏نامیم پیدا بشود ولى به دنبال آن به جاى عزت ذلت بیاید، و ممکن است تمام شرایطى که ما آنها را شرایط ذلت مى‏نامیم حاصل شود اما پشت‏سر آن عزت بیاید!در سعادت دنیا و سعادت آخرت هیچ چیزى شرط هیچ چیز نیست چون همه چیز به مشیت الهى است!در نتیجه ممکن است‏یک قومى یا یک فردى در دنیا به سعادت کامل نائل بشود بدون هیچ مقدمه‏اى، یا به بدبختى کامل برسد بدون هیچ مقدمه‏اى، و یا در آخرت یک قومى به اعلى علیین برده شوند بدون هیچ شرط و مقدمه‏اى و قوم دیگرى در قعر سجین فرو بروند بدون هیچ مقدمه‏اى.متاسفانه بعضى از مسلمین که به آنها اشاعره مى‏گویند همین استفاده را از این آیه کرده و گفته‏اند هیچ مانعى ندارد که پیغمبر خدا برود به جهنم و ابو جهل برود به بهشت چون خدا گفته همه چیز به مشیت الهى است! ولى این یک نوع پیاده کردن غلط است.آیه فقط مى‏گوید همه چیز به مشیت الهى است اما کیفیت جریان مشیت را بیان نکرده و نگفته است که مشیت الهى که سعادت و شقاوت و عزت و ذلت به مشیت اوست، چگونه کار مى‏کند.پس این آیه را چند گونه مى‏توان پیاده کرد.ولى وقتى ما به آیات دیگر قرآن مراجعه مى‏کنیم، آنها آیات مادر مى‏شوند و این آیه را تفسیر مى‏کنند.مثلا این آیه در کمال صراحت مى‏گوید: «ذلک بان الله لم یک مغیرا نعمة انعمها على قوم حتى یغیروا ما بانفسهم‏» (1) .یا آیه دیگر که از یک نظر اعم است مى‏گوید: «ان الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم‏» (2) . .............................................................. 1.انفال/53. 2.رعد/11. صفحه : 901 این دو آیه هر کدام چیزى دارد که دیگرى ندارد.آیه دوم مى‏گوید: خدا آنچه را که بر قومى هست از آنها نمى‏گیرد مگر آنچه را که در ایشان هست، خودشان از خودشان بگیرند.این آیه اعم است، یعنى خداوند نعمتى را که قومى دارند از آنها نمى‏گیرد و تبدیل به نقمت نمى‏کند مگر خودشان را عوض کرده باشند، نقمتى را هم که قومى دارند از آنها نمى‏گیرد باز مگر خودشان را عوض کرده باشند.ولى آیه اول فقط در مورد نعمتهاست و به نقمتها کار ندارد اما با یک نکته اضافى و آن اینکه مى‏فرماید: «ذلک بان الله لم یک مغیرا» این بدان موجب است که خدا چنین نبوده است.(قرآن مى‏گوید: «ما کان الله‏» خدا چنین نبوده است، یعنى خدایى خدا ایجاب نمى‏کند.)بر ضد خدایى خداست که نعمتى را گتره از قومى سلب کند.اینکه مشیت‏خداوند گتره و گزاف جریان پیدا کند و هیچ چیزى را شرط هیچ چیز قرار ندهد، بر خلاف حکمت و کمال ذات و خدایى اوست.پس این آیات، آیات مادرند نسبت به آن آیه.آیه‏هایى که راجع به مشیت است همین قدر مى‏گوید که همه چیز به مشیت‏خداست. این آیه مى‏گوید ولى مشیت‏خدا اینچنین در عالم جریان دارد، اینچنین قانونى دارد.پس در قرآن این مطلب یک اصل اساسى بسیار متینى است و در آیات زیادى تکرار شده است که اگر شکر نعمت مرا بجاى آورید یعنى اگر از نعمت من درست استفاده کنید آن را ابقا مى‏کنم و اگر با نعمت من بازى کنید، کفران نعمت کنید، آن را از شما سلب مى‏کنم. پس معنى «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم واخشون‏» این است که دیگر کافرها، بیرون جامعه اسلامى[از اینکه دین شما از بین برود]مایوسند، از ناحیه آنها دیگر خطرى براى عالم اسلامى نیست، از من بترسید، یعنى از خودتان بترسید. اى جماعت مسلمین!بعد از این اگر خطرى باشد آن است که خودتان با نعمت اسلام بد عمل کنید، کفران نعمت کنید، آن استفاده‏اى را که باید ببرید نبرید، در نتیجه قانون من در مورد شما اجرا شود: «ان الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم‏» .از این روز دیگر خطرى از خارج، جامعه اسلامى را تهدید نمى‏کند، خطر از داخل تهدید مى‏کند. مجموعه آثار جلد 4 صفحه 888 استاد شهید مرتضى مطهرى -------------------------------------------------------------------------------- دانشنامه امام خمینی امام خمینی (ره)، زندگینامه و خانواده ویژگی های فردی و رفتاری امام خمینی (ره) مقام علمی امام خمینی (ره) امام خمینی (ره)، حکومت اسلامی و انقلاب اسلامی امام خمینی (ره)، ولایت فقیه و مرجعیت امام خمینی (ره) و سیاست امام خمینی (ره) و آیة الله خامنه ای اندیشه ها و دیدگاه های امام خمینی (ره) امام خمینی (ره) و مردم امام خمینی (ره) و زنان امام خمینی (ره)، حوزه و دانشگاه امام خمینی (ره)، هنر و فرهنگ امام خمینی (ره)، وحدت ملی و انسجام اسلامی ارتحال امام خمینی (ره) وصیت نامه امام خمینی (ره) امام خمینی (ره) از منظر دیگران امام خمینی، در آیینه پرسشها معرفی نویسندگان در موضوع امام خمینی (ره) ویژه نامه های امام خمینی (ره) در مجلات کتاب، پایان نامه و کتابشناسی امام خمینی (ره) مراکز و موسسات فعال در موضوع امام خمینی (ره) امام خمینی (ره) در اینترنت

   + ammar saheb ; ۱۱:٤۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

امامت در قرآن

در جلسه پیش درباره آیه «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا» (1) بحث کردیم و عرض کردیم که قرائن داخلى آیه و هم شواهد خارجى - یعنى اخبارى که از طرق شیعه و سنى در شان نزول این آیه وارد شده است - نشان مى‏دهد که این آیه درباره موضوع غدیر خم بوده است.چون بحث ما در آیات قرآن در این زمینه است‏یعنى آیاتى که شیعه در این باب استدلال مى‏کنند، دو سه آیه دیگر را نیز که مورد استدلال علماى شیعه هست عرض مى‏کنیم براى اینکه درست روشن بشود که سبک استدلال چیست. یکى از آن آیات، آیه دیگرى است از سوره مائده و تقریبا شصت آیه بعد از این آیه.آن آیه این است: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس (2) . لازم است مقدمه‏اى را عرض بکنم تا مفاد این آیه را توضیح بدهم.این مقدمه، .............................................................. 1.مائده/3. 2.مائده/67. صفحه : 910 کمکى هم به مطلبى که در آیه پیش گفتیم مى‏کند. وضع خاص آیاتى که درباره اهل بیت است مطلبى که واقعا رمز مانند است این است که به طور کلى در قرآن آیاتى که در مورد اهل بیت پیغمبر است و مخصوصا آیاتى که لااقل از نظر ما شیعیان در مورد امیرالمؤمنین است، یک وضع خاصى دارد و آن اینکه در عین اینکه دلائل و قرائن بر مطلب در خود آیه وجود دارد ولى گویى یک کوششى هست که این مطلب در لابلاى مطالب دیگر یا در ضمن مطلب دیگرى گفته شود و از آن گذشته شود.این جهت را آقاى محمد تقى شریعتى در کتاب خلافت و ولایت در ابتداى بحثشان نسبتا خوب بیان کرده‏اند.البته دیگران هم این مطلب را گفته‏اند ولى در فارسى شاید اول بار بیانى باشد که ایشان ذکر کرده‏اند.رمز مطلب چیست؟ضمن پاسخ این سؤال جواب کسانى هم که مى‏گویند اگر خدا مى‏خواست که[جانشینى پیغمبر(ص)]بر على(ع)تنصیص بشود چرا اسمش در قرآن به صورت صریح نیست، داده مى‏شود. آیه تطهیر مثلا آیه‏اى داریم به نام آیه تطهیر: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا (1) . اگر ما باشیم و همین آیه و همین قسمت، مى‏گوییم مفاد خیلى آشکارى دارد: خدا چنین اراده کرده است و مى‏کند که از شما اهل البیت پلیدى را زایل کند، پاک و منزهتان بدارد «یطهرکم تطهیرا» شما را به نوع خاصى تطهیر و پاکیزه کند.تطهیرى که خدا ذکر مى‏کند معلوم است که تطهیر عرفى و طبى نیست که نظر به این باشد که بیماریها را از شما زایل مى‏کند، میکروبها را از بدن شما بیرون مى‏کند.نمى‏خواهم بگویم این، مصداق تطهیر نیست، ولى مسلم تطهیرى که این آیه بیان مى‏کند، در درجه اول، از آن چیزهایى است که خود قرآن آنها را رجس مى‏داند.رجس و رجز و اینجور .............................................................. 1.احزاب/33. صفحه : 911 چیزها در قرآن یعنى هر چه که قرآن از آن نهى مى‏کند، هر چه که گناه شمرده مى‏شود، مى‏خواهد گناه اعتقادى باشد یا گناه اخلاقى و یا گناه عملى.اینها رجس و پلیدى است.این است که مى‏گویند مفاد این آیه، عصمت اهل بیت‏یعنى منزه بودن آنها از هر نوع آلودگى است. فرض کنید ما نه شیعه هستیم و نه سنى، یک مستشرق مسیحى هستیم که از دنیاى مسیحیت آمده‏ایم و مى‏خواهیم ببینیم کتاب مسلمین چه مى‏خواهد بگوید.این جمله را در قرآن مى‏بینیم، بعد مى‏رویم سراغ تاریخ و سنت و حدیث مسلمین.مى‏بینیم نه تنها آن فرقه‏اى که شیعه نامیده مى‏شوند و طرفدار اهل بیت هستند، بلکه آن فرقه‏اى هم که طرفدارى بالخصوصى از اهل بیت ندارند، در معتبرترین کتابهایشان هنگام بیان شان نزول آیه، آن را در وصف اهل بیت پیغمبر دانسته‏اند و در آن جریانى که مى‏گویند آیه در طى آن نازل شد، على(ع)هست و حضرت زهرا و حضرت امام حسن و حضرت امام حسین و خود رسول اکرم.و در احادیث اهل تسنن است که وقتى این آیه نازل شد، ام سلمه (1) که یکى از زنهاى پیغمبر است مى‏آید خدمت‏حضرت و مى‏گوید: یا رسول الله!آیا من هم جزء اهل البیت‏شمرده مى‏شوم یا نه؟مى‏فرماید: تو به خیر هستى ولى جزء اینها نیستى.[مدارک] این[مطلب]هم یکى و دو تا نیست، عرض کردم در روایات اهل تسنن زیاد است. همین آیه را ما مى‏بینیم که در لابلاى آیات دیگرى است و قبل و بعدش همه درباره زنهاى پیغمبر است.قبلش این است: «یا نساء النبى لستن کاحد من النساء» (2) اى زنان پیغمبر!شما با زنان دیگر فرق دارید(البته نمى‏خواهد بگوید امتیاز دارید)، گناه شما دو برابر است زیرا اگر گناهى بکنید اولا آن گناه را مرتکب شده‏اید و ثانیا هتک حیثیت‏شوهرتان را کرده‏اید، دو گناه است، کار خیر شما هم دو برابر اجر دارد چون هر کار خیر شما دو کار است، همچنانکه اینکه مى‏گویند ثواب کار خیر سادات و گناه کار شرشان مضاعف است نه از باب این است که مثلا یک گناه درباره اینها با دیگران فرق دارد، بلکه بدین جهت است که یک گناه آنها مى‏شود دو گناه.به عنوان مثال اگر یک .............................................................. 1.او زنى است که در میان ما شیعه فوق‏العاده احترام دارد، بعد از خدیجه مجلل‏ترین زن پیغمبر است.در میان اهل تسنن هم خیلى محترم است.از نظر آنها بعد از خدیجه و عایشه، ام سلمه است. 2.احزاب/32. صفحه : 912 سید - العیاذ بالله - مشروب بخورد، غیر از اینکه شراب خورده یک کار دیگر هم کرده و آن این است که چون منسوب به پیغمبر و ذریه پیغمبر است، هتکى هم از پیغمبر کرده است.کسى که مى‏بیند فرزند پیغمبر اینطور علنى بر ضد پیغمبر عمل مى‏کند، در روح او اثر خاصى پیدا مى‏شود. در این آیات ضمیرها همه مؤنث است: «لستن کاحد من النساء ان اتقیتن‏» .معلوم است که مخاطب، زنهاى پیغمبرند.بعد از دو سه آیه یکمرتبه ضمیر مذکر مى‏شود و به همین آیه مى‏رسیم: «انما یرید الله لیذهب عنکم(نه عنکن)الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا» .بعد دو مرتبه ضمیر مؤنث مى‏شود.قرآن هیچ کارى را به گزاف نمى‏کند.اولا در اینجا کلمه «اهل البیت‏» آورده و قبلا همه‏اش نساء النبى است: «یا نساء النبى‏» .یعنى عنوان نساء النبى تبدیل شد به عنوان اهل البیت پیغمبر.و ثانیا ضمیر مؤنث تبدیل شد به ضمیر مذکر.[اینها]گزاف و لغو نیست، لابد چیز دیگرى است، مطلب دیگرى مى‏خواهد بگوید غیر از آنچه که در آیات پیش بوده است.آیات قبل و بعد از این آیه، همه تکلیف و تهدید و خوف و رجاء و امر است راجع به زنان پیغمبر: «و قرن فى بیوتکن و لا تبرجن تبرج الجاهلیة‏» در خانه‏هاى خودتان بمانید و مانند زمان جاهلیت تظاهر به زینت نکنید.همه‏اش امر است و دستور و تهدید، و ضمنا خوف و رجاء که اگر کار خوب بکنید چنین مى‏شود و اگر کار بد بکنید چنان مى‏شود. این آیه[یعنى آیه تطهیر]بالاتر از مدح است، مى‏خواهد مساله تنزیه آنها از گناه و معصیت را بگوید.مفاد این آیه غیر از مفاد آیات ماقبل و مابعد آن است.در اینجا مخاطب اهل البیت است و در آنجا نساء النبى.در اینجا ضمیر، مذکر است و در آنجا مؤنث.ولى همین آیه‏اى که مفاد آن اینهمه با ماقبل و مابعدش مختلف است، در وسط آن آیات گنجانده شده، مثل کسى که در بین صحبتش مطلب دیگرى را مى‏گوید و بعد رشته سخنش را ادامه مى‏دهد.این است که در روایات ما ائمه علیهم السلام خیلى تاکید دارند که آیات قرآن ممکن است ابتدایش در یک مطلب باشد، وسطش در مطلب دیگر و آخرش در یک مطلب سوم.اینکه در مساله تفسیر قرآن اینقدر اهمیت قائل شده‏اند براى همین است. نه تنها روایات و ائمه ما گفته‏اند که «انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس...» با ماقبل و مابعدش فرق دارد و مخاطب و مضمونش غیر از آنهاست و مربوط به همانهایى صفحه : 913 است که آن داستان (1) در ارتباط با آنهاست، بلکه اهل تسنن نیز همه، این مطلب را روایت کرده‏اند. نمونه دیگر: آیه «الیوم اکملت...» در آیه « «الیوم اکملت لکم دینکم‏» هم مى‏بینیم عین همین مطلب هست و بلکه در مورد این آیه عجیب‏تر است.قبل از این آیه همه‏اش صحبت از یک مسائل خیلى فرعى و عادى است: «احلت لکم بهیمة الانعام‏» (2) گوشت چارپایان بر شما حرام است و تذکیه چنین بکنید و اگر مردار باشد حرام است و آنهایى را که خفه مى‏کنید(منخنقه) حرام است و آنهایى که با شاخ زدن به یکدیگر کشته مى‏شوند گوشتشان حرام است و...یکدفعه مى‏گوید: «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم واخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا» .بعد دوباره مى‏رود دنبال همان مسائلى که قبلا مى‏گفت.اساسا این جمله‏ها به ماقبل و مابعدش نمى‏خورد یعنى نشان مى‏دهد که این، مطلبى است که در وسط و شکم مطلب دیگرى گنجانده شده و از آن رد شده‏اند.آیه‏اى هم که امروز مى‏خواهیم بگوییم عین همین سرنوشت را دارد، یعنى آیه‏اى است در وسط آیات دیگر که اگر آن را برداریم، رابطه آنها هیچ با همدیگر قطع نمى‏شود کما اینکه اگر «الیوم اکملت...» را از وسط آن آیات برداریم، رابطه ماقبل و مابعدش هیچ قطع نمى‏شود.آیه‏اى است در وسط آیات دیگر به طورى که نمى‏شود گفت دنباله ماقبل یا مقدمه مابعد است، بلکه مطلب دیگرى است.در اینجا نیز قرائن خود آیه و نقلهاى شیعه و سنى همه از همین مطلب حکایت مى‏کنند، ولى این آیه را نیز قرآن در وسط مطالبى قرار داده که به آنها مربوط نیست.حال رمز این کار چیست؟ این باید یک رمزى داشته باشد. رمز این مساله رمزى که براى این کار هست، هم از اشاره خود آیه قرآن استفاده مى‏شود و هم .............................................................. 1.[ظاهرا مقصود داستان مباهله است.] 2.مائده/1. صفحه : 914 در روایات ائمه ما به همین مطلب اشاره شده است و آن این است که در میان تمام دستورات اسلامى هیچ دستورى نبوده است مثل امامت امیرالمؤمنین و خصوصیت‏خاندان پیغمبر که اینهمه کم شانس اجرا داشته باشد، به این معنا که به دلیل تعصباتى که در عمق روح مردم عرب وجود داشت، آمادگى بسیار کمى براى این مطلب به چشم مى‏خورد.با اینکه به پیغمبر اکرم راجع به امیرالمؤمنین دستور مى‏رسید، حضرت همیشه این بیم و نگرانى را داشت که اگر بگوید، منافقینى که قرآن پیوسته از آنها نام مى‏برد مى‏گویند ببینید! - به اصطلاح معروف - دارد براى خانواده خودش نان مى‏پزد. در صورتى که رسم و شیوه پیغمبر(ص)در زندگى این بود که در هیچ موردى براى خودش اختصاص قائل نمى‏شد و اخلاقش این بود و دستور اسلام هم همین بود که فوق‏العاده اجتناب داشت از اینکه میان خودش و دیگران امتیاز قائل بشود و همین جهت عامل بسیار بزرگى بود براى موفقیت پیغمبر اکرم. این مساله[یعنى ابلاغ اینکه جانشین من على(ع)است]امر و دستور خدا بود اما پیغمبر(ص)مى‏دانست که اگر آن را بیان کند عده‏اى ضعیف الایمان که همیشه بوده‏اند خواهند گفت ببینید!دارد براى خودش امتیاز درست مى‏کند.در آیه «الیوم اکملت لکم دینکم‏» دیدیم که قبلش این بود: «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم واخشون‏» مى‏گوید دیگر کافران امیدى به این دین ندارند یعنى آنها دیگر از اینکه از آن راهى که بر علیه اسلام مبارزه مى‏کردند بتوانند بر این دین پیروز شوند مایوسند، فهمیدند که دیگر کارشان پیش نمى‏رود «فلا تخشوهم‏» دیگر از ناحیه کافران نگرانى نداشته باشید «واخشون‏» ولى از من بیم داشته باشید، که عرض کردم مقصود این است که بیم داشته باشید زیرا اگر در داخلتان خراب بشوید، به حکم سنتى که من دارم که هر قومى چنانچه[در جهت فساد]تغییر کند من هم نعمت‏خویش را از آنها سلب مى‏کنم، [نعمت اسلام را از شما سلب مى‏نمایم.]در اینجا «واخشون‏» کنایه است از اینکه از خودتان بترسید، از من بترسید از باب اینکه از خودتان بترسید، یعنى بیم از داخل است، دیگر از خارج بیمى نیست.از طرفى هم مى‏دانیم که این آیه در سوره مائده است و سوره مائده آخرین سوره‏اى است که بر پیغمبر نازل شده یعنى این آیه در همان دو سه ماه آخر عمر پیغمبر در وقتى که اسلام قدرتش بسط یافته بود نازل گردیده است. در آیه‏اى که قبلا عرض کردم نیز همین مطلب را که از داخله مسلمین بیم هست صفحه : 915 ولى از خارج بیم نیست مى‏بینیم.مى‏گوید: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس‏» . اصلا ما غیر از این آیه، دیگر آیه‏اى در قرآن نداریم که بخواهد پیغمبر را[به انجام کارى]تشویق کند.مثل این است که شما مى‏خواهید کسى را به کارى تشویق کنید، او یک قدم جلو مى‏گذارد و یک قدم عقب، بیم دارد.در این آیه پیغمبر را دعوت مى‏کند که ابلاغ کن، از یک طرف تهدیدش مى‏کند و از طرف دیگر تشویق مى‏نماید یعنى تسلى‏اش مى‏دهد.تهدیدش مى‏کند که اگر این موضوع ابلاغ نشود تمام رسالت تو بیهوده است، و تسلى‏اش مى‏دهد که نترس!خدا تو را از این مردم نگهدارى مى‏کند (و الله یعصمک من الناس).در آیه «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم‏» فرمود دیگر از کافران نترسید.مسلما پیغمبر(ص)در درجه اول نباید از کافران بترسد ولى آیه «یا ایها الرسول...» نشان مى‏دهد که پیغمبر نگرانى دارد.پس این نگرانى از داخل مسلمین است.حالا من کار ندارم که آنهایى که از داخل مسلمین[پذیراى این موضوع یعنى جانشینى على(ع)نبودند]کافر باطنى بودند یا نبودند، بالاخره این موضوع به گونه‏اى بود که آمادگى آن را نداشتند و حاضر به پذیرش آن نبودند. شواهد تاریخى اتفاقا جریانهاى تاریخى هم همین را حکایت مى‏کند، یعنى جامعه‏شناسى مسلمین را همین‏طور نشان مى‏دهد.لهذا عمر گفت: ما که على را به خلافت انتخاب نکردیم حیطة على الاسلام بود یعنى براى اسلام احتیاط کردیم، زیر بارش نمى‏رفتند، قبول نمى‏کردند.یا در جاى دیگر که با ابن عباس صحبت مى‏کرد به او گفت: قریش این کار را صحیح نمى‏دید که امامت در همان خاندانى باشد که نبوت هم در همان خاندان بوده، یعنى گفت نبوت که در خاندان بنى هاشم پیدا شد طبعا براى بنى هاشم امتیاز شد.قریش حساب کرد که اگر خلافت هم در این خاندان باشد همه امتیازات از آن بنى‏هاشم مى‏شود.از این جهت بود که قریش نسبت به این مطلب کراهت داشت. ابن عباس هم جوابهاى خیلى پخته‏اى به او داد.آیاتى را از قرآن در این زمینه خواند صفحه : 916 که جوابهاى بسیار پخته‏اى است. بنابراین در جامعه مسلمین یک وضعى بوده است که به عبارتها و زبانهاى مختلف بیان شده است.قرآن به آن صورت مى‏گوید، عمر همان را به بیان و صورت دیگرى مى‏گوید.یا مثلا مى‏گفتند على(ع)از باب اینکه در جنگهاى اسلامى خیلى از افراد و سران عرب را کشته است و مردم عرب هم مردم کینه‏جویى هستند و بعد از آنکه مسلمان شدند نیز کینه پدرکشى و برادرکشى آنها نسبت به على محفوظ بود، [براى خلافت مناسب نیست.]عده‏اى از اهل تسنن هم مى‏خواهند همینها را عذر درست کنند، مى‏گویند درست است که افضلیت و مقام و ارجحیت على(ع)روشن بود ولى این جهت هم بود که خیلى دشمندار بود. بنابراین یک نوع نگرانى در زمان پیغمبر وجود داشته است براى تمرد از این یک دستور.شاید سر اینکه قرآن این آیات را با قرائن و دلائل ذکر کرده این است که هر آدم بى‏غرضى مطلب را بفهمد ولى نخواسته مطلب را به صورتى درآورد که آنهایى که مى‏خواهند تمرد کنند، تمردشان به صورت تمرد در مقابل قرآن و اسلام درآید.کانه مى‏خواهد بگوید: آنها که به هر حال تمرد مى‏کنند پس تمردشان به شکلى در نیاید که به معنى طرد قرآن در کمال صراحت باشد، اقلا یک پرده‏اى بتوانند برایش درست کنند. این است که ما مى‏بینیم آیه تطهیر را در وسط آن آیات قرار مى‏دهد ولى هر آدم فهیم و عاقل و مدبر و متدبرى مى‏فهمد که این، چیز دیگرى است.آیه «الیوم اکملت‏» را آنطور قرار مى‏دهد و آیه «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک‏» را اینطور. آیه «انما ولیکم الله...» آیات دیگر در این زمینه نیز به گونه‏اى هستند که فکر و اندیشه را برمى‏انگیزد براى اینکه انسان بفهمد که در اینجا چیزى هست، و بعد هم به کمک نقلهاى متواتر قضیه ثابت مى‏شود، مثل آیه «انما ولیکم الله و رسوله و الذین امنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم راکعون‏» (1) .تعبیر عجیبى است: ولى امر شما خداست و پیغمبر و کسانى که ایمان آورده‏اند، آنها که نماز را بپا مى‏دارند و در حال رکوع زکات .............................................................. 1.مائده/55. صفحه : 917 مى‏دهند.زکات دادن در حال رکوع یک کار عمومى نیست که بشود آن را به صورت یک اصل کلى ذکر کرد، بلکه این مطلب نشان مى‏دهد که اشاره به یک واقعه معین است.هم تصریح نکرده است تصریحى که تمرد از آن نزد دوست و دشمن تمرد از قرآن شمرده شود، و هم تفصیح کرده است‏یعنى طورى بیان نموده که هر آدم بى‏غرضى مى‏فهمد که در اینجا یک چیزى هست و اشاره به یک قضیه‏اى است. «الذین...یؤتون الزکوة و هم راکعون‏» (در حال رکوع زکات مى‏دهند)یک امر معمولى نیست، یک قضیه استثنائى است که اتفاقا رخ مى‏دهد.این قضیه چه بوده است؟مى‏بینیم همه اعم از شیعه و سنى گفته‏اند که این آیه درباره على بن ابیطالب است. سخن عرفا آیات دیگرى نیز هست که تدبر عمیق مطلب را روشن مى‏کند.این است که عرفا از قدیم سخنى گفته‏اند و البته این سخن در خود شیعه هست و عرفا آن را خوب بیان کرده‏اند.مى‏گویند مساله امامت و ولایت باطن شریعت است، یعنى کسى به این مطلب مى‏رسد که اندکى از قشر عبور کرده باشد و به مغز و لب پى برده باشد، و اساسا مساله امامت و ولایت در اسلام یک مساله لبى بوده یعنى افراد عمیق آن را درک مى‏کرده و مى‏فهمیده‏اند، دیگران دعوت شده‏اند که به این عمق برسند، حال برخى مى‏رسند و برخى نمى‏رسند. اکنون مى‏رویم سراغ بعضى آیات دیگر.ما مى‏خواهیم با استدلالهایى که شیعیان مى‏کنند آشنا شویم و منطق آنها را درک کنیم. امامت در شیعه مفهومى است نظیر نبوت آیه‏اى است در قرآن که این هم جزء همین سلسله آیات است و آیه عجیبى است.البته این آیه راجع به شخص امیرالمؤمنین نیست، راجع به خود مساله امامت است به همان معنایى که عرض کردم و اکنون اشارتا تکرار مى‏کنم. گفتیم که این بسیار اشتباه بوده از قدیم در میان متکلمین اسلامى که مساله را به این صورت طرح کرده‏اند: شرایط امامت چیست؟مساله را طورى فرض کردند که صفحه : 918 امامت را هم ما قبول داریم و هم اهل تسنن ولى در شرایطش با همدیگر اختلاف داریم، ما مى‏گوییم شرط امام این است که معصوم و منصوص باشد، آنها مى‏گویند نه، در صورتى که آن امامتى که شیعه به آن اعتقاد دارد، اصلا سنى معتقد به آن نیست.آنچه اهل تسنن به نام امامت معتقدند، یک شان دنیایى امامت است که یکى از شؤون آن است، مثل اینکه در باب نبوت، یکى از شؤون پیغمبر این بود که حاکم مسلمین بود، اما نبوت که مساوى با حکومت نیست.نبوت خودش یک حقیقتى است که هزاران مطلب در آن هست.از شؤون پیغمبر این است که با بودن او مسلمین حاکم دیگرى ندارند و وى حاکم مسلمین هم هست.اهل تسنن مى‏گویند امامت‏یعنى حکومت، و امام یعنى همان حاکم میان مسلمین، فردى از افراد مسلمین که باید او را براى حکومت انتخاب کنند.آنها بیش از حکومت بالا نرفتند.ولى امامت در شیعه مساله‏اى است تالى تلو نبوت و بلکه از بعضى از درجات نبوت بالاتر است‏یعنى انبیاى اولوالعزم آنهایى هستند که امام هم مى‏باشند.خیلى از انبیا اصلا امام نبوده‏اند.انبیاى اولو العزم در آخر کار به امامت رسیده‏اند. غرض اینکه وقتى چنین حقیقتى را قبول کردیم، همان طور که تا پیغمبر هست صحبت این نیست که چه کسى حاکم باشد زیرا او یک جنبه فوق بشرى دارد، تا امام هست نیز صحبت کس دیگرى براى حکومت مطرح نیست.وقتى او نیست(حالا یا اصلا بگوییم موجود نیست و یا بگوییم مثل عصر ما غایب است)آنگاه صحبت‏حکومت به میان مى‏آید که حاکم کیست.ما نباید مساله امامت را با مساله حکومت مخلوط کنیم و بعد بگوییم اهل تسنن چه مى‏گویند و ما چه مى‏گوییم.این، مساله دیگرى است.در شیعه امامت پدیده و مفهومى است درست نظیر نبوت آنهم عالیترین درجات نبوت.بنابراین ما شیعه قائل به امامت هستیم و آنها اصلا قائل نیستند نه اینکه قائل هستند و براى امام شرایط دیگرى قائلند. امامت در ذریه ابراهیم(ع) آیه‏اى که مى‏خواهم بخوانم، راجع به مفهوم امامت به همین معنى است که شیعیان مى‏گویند.شیعه مى‏گوید از این آیه استفاده مى‏شود که یک حقیقت دیگرى وجود دارد به نام امامت که نه فقط بعد از پیغمبر اسلام بلکه از زمانى که پیامبران ظهور صفحه : 919 کردند وجود داشته است و این حقیقت در ذریه ابراهیم باقى است الى یوم القیامه.آن آیه در سوره بقره است: «و اذ ابتلى ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انى جاعلک للناس اماما قال و من ذریتى قال لا ینال عهدى الظالمین‏» (1) و آنگاه که خدا ابراهیم را با فرمانهایى آزمایش کرد و او این آزمایشها را به حد کمال و اتمام رساند... ابراهیم(ع)در معرض آزمایشها دستور مهاجرت به حجاز خود قرآن راجع به آزمایشهاى ابراهیم مطالبى ذکر کرده است، از مقاومتش در مقابل نمرود و نمرودیها که حاضر شد در آتش برود و به آتشش افکندند، تا جریانهاى دیگرى که بعدها برایش رخ داد.یکى از آنها این بود که یک فرمان عجیبى که اجراى آن جز براى کسى که در مقابل امر خدا تعبد مطلق داشته باشد و بى‏چون و چرا تسلیم باشد براى احدى ممکن نیست به او مى‏رسد.پیرمردى که اولاد نداشته، براى اولین بار همسرش هاجر در سن هفتاد هشتاد سالگى مى‏زاید.به او دستور مى‏رسد که از شام و سوریه باید بروى به منطقه حجاز و در همین محل فعلى مسجد الحرام این زن و بچه را بگذارى و خودت هم از آنجا بروى.این اصلا با هیچ منطقى جز منطق تسلیم مطلق و اینکه چون امر خداست(این را حس مى‏کرده زیرا وحى بوده)من اطاعت مى‏کنم، جور درنمى‏آید. «ربنا انى اسکنت من ذریتى بواد غیر ذى زرع عند بیتک المحرم ربنا لیقیموا الصلوة‏» (2) .البته او خودش به وحى الهى مى‏داند که نهایت امر چیست ولى از عهده امتحان به خوبى برآمد. فرمان ذبح فرزند از اینها بالاتر قضیه ذبح فرزند است.به او مى‏گویند باید با دست‏خودت سر فرزندت را ببرى در همین منى که امروز ما به یادگار آن تسلیم فوق‏العاده‏اى که .............................................................. 1.بقره/124. 2.ابراهیم/37. صفحه : 920 ابراهیم نشان داد گوسفند قربانى مى‏کنیم.(چون خدا گفته انجام مى‏دهیم، چون و چرا هم ندارد.)بعد از دو سه بار که در عالم رؤیا به او وحى مى‏شود و یقین مى‏کند که این، وحى الهى است، مطلب را با فرزندش در میان مى‏گذارد.فرزند هم بدون چون و چرا مى‏گوید: «یا ابت افعل ما تؤمر» هر چه به تو فرمان رسیده است انجام بده «ستجدنى ان شاء الله من الصابرین‏» (1) ان شاء الله خواهى دید که من هم خویشتندارى خواهم کرد. قرآن چه عجیب تابلو را مجسم مى‏کند: «فلما اسلما» چون ایندو تسلیم شدند یعنى در مقابل امر ما تسلیم نشان دادند «و تله للجبین‏» و او را به پیشانى خواباند(یعنى وقتى آخرین مرحله رسید که نه ابراهیم شک داشت که باید سر بچه‏اش را ببرد و نه اسماعیل شک داشت که سرش بریده مى‏شود، پدر با طمانینه کامل و پسر با طمانینه کامل) «و نادیناه ان یا ابراهیم قد صدقت الرؤیا» (2) فریاد کردیم، وحى کردیم که ابراهیم!تو رؤیا را به حقیقت رساندى، انجام دادى، یعنى هدف ما سر بریدن نبود، ما نمى‏خواستیم که سر بریده شود.نگفت لازم نیست که این کار را عملى کنى، گفت عملى کردى، تمام شد، چون آن چیزى که ما خواستیم این نبود که سر اسماعیل بریده شود بلکه ظهور اسلام و تسلیم شما پدر و فرزند بود که انجام شد. ابراهیم(ع)به نص قرآن در پیرى، خداوند به او فرزند داد.نص قرآن است که وقتى فرشتگان آمدند و به او خبر دادند که خداوند به تو فرزند خواهد داد، زنش گفت: «االد و انا عجوز و هذا بعلى شیخا» من پیر زن بزایم با این شوهر پیر مردم؟!(یک آقا شیخ مهدى بود مازندرانى، به شوخى مى‏گفت بیشتر روى «هذا بعلى شیخا» تکیه داشت) «اتعجبین من امر الله رحمت الله و برکاته علیکم اهل البیت‏» (3) فرشتگان به او گفتند نه، رحمت‏خدا و برکات اوست بر شما اهل بیت.بنابراین خداوند به ابراهیم در پیرى فرزند داده است.پس تا جوان بود بچه نداشت.او هنگامى فرزنددار شد که پیغمبر شده بود چون آیات قرآن درباره ابراهیم(ع) - که خیلى زیاد است - نشان مى‏دهد که ابراهیم پس از سالها که پیغمبر بود، در اواخر عمر و در سنین هفتاد هشتاد سالگى، خداوند به او فرزند مى‏دهد و ده بیست‏سال بعد از آن هم زنده بوده است تا وقتى که اسحاق و اسماعیل .............................................................. 1.صافات/102. 2.صافات/103 - 105. 3.هود/72 و 73. صفحه : 921 هر دو بزرگ مى‏شوند و اسماعیل آنقدر بزرگ مى‏شود که با کمک ابراهیم(ع)خانه کعبه را مى‏سازند. آیه «و اذ ابتلى ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انى جاعلک للناس اماما قال و من ذریتى قال لا ینال عهدى الظالمین‏» (1) مى‏گوید خدا ابراهیم را مورد آزمایشها قرار داد و او آن آزمایشها را به نهایت و اکمال رساند.آنگاه خدا به او گفت من تو را امام قرار مى‏دهم. ابراهیم گفت آیا از ذریه من هم؟جواب دادند که ستمگرانشان نه.این آیات مربوط به چه زمانى است؟آیا مربوط به اوایل عمر ابراهیم است؟مسلما مربوط به دوره قبل از نبوت نیست چون صحبت وحى است.مربوط به دوران نبوت است.آیا اوایل دوره نبوت است؟نه، اواخر است به دو دلیل، یکى اینکه مى‏گوید بعد از آزمایشها بود. آزمایشهاى ابراهیم همه در طول دوره نبوت بوده و مهمترین آنها در اواخر عمر ابراهیم بوده است، و دیگر آنکه در همین آیه صحبت از ذریه اوست.از اینکه گفته است: «و من ذریتى‏» معلوم مى‏شود که بچه داشته است. این آیه به ابراهیم رسول نبى تازه در آخر عمر مى‏گوید ما مى‏خواهیم به تو یک شان دیگر و یک منصب علیحده بدهیم: «انى جاعلک للناس اماما» .معلوم مى‏شود که ابراهیم پیغمبر بوده است، رسول بوده است، این مراحل را طى کرده بوده است ولى یک مرحله دیگر بوده که هنوز ابراهیم به آن نرسیده بوده است، و نرسید مگر بعد از پایان دادن تمام آزمایشها.آیا این نشان نمى‏دهد که در منطق قرآن یک حقیقت دیگرى هست که نامش امامت است؟حال معناى امامت چیست؟ امامت عهد خداست امامت‏یعنى انسانى در حدى قرار بگیرد که به اصطلاح یک انسان کامل باشد که این انسان کامل به تمام وجودش مى‏تواند پیشواى دیگران باشد.ابراهیم فورا به یاد ذریه و نسلش مى‏افتد: خدایا و از ذریه من چطور؟از نسل من چطور؟جواب مى‏دهند: «لا ینال عهدى الظالمین‏» .در اینجا مساله امامت «عهد خدا» نامیده شده است.این است که شیعه مى‏گویند امامتى که ما مى‏گوییم، با خداست و لهذا قرآن هم مى‏گوید: .............................................................. 1.بقره/124. صفحه : 922 «عهدى‏» یعنى عهد من است نه عهد مردم.ما وقتى که بدانیم امامت غیر از مساله حکومت است، دیگر تعجب نمى‏کنیم که بگوییم با خداست.مى‏گویند حکومت با خداست‏یا با مردم؟این حکومتى که ما مى‏گوییم، غیر از امامت است.امامت عهد من است و عهد من به ستمگران فرزندان تو نمى‏رسد.نه گفت «نه‏» به طور کلى، و نه گفت «آرى‏» به طور کلى.چون اینطور تفکیک کرد و ستمگرانشان را کنار گذاشت، پس غیر ستمگران باقى مى‏مانند و این آیه نشان مى‏دهد که در نسل ابراهیم امامت اجمالا وجود دارد. آیه دیگر آیه دیگر قرآن در این زمینه(و جعلها کلمة باقیة فى عقبه) (1) نیز درباره ابراهیم است. مى‏فرماید خداوند این را[یعنى امامت را]به صورت یک حقیقت باقى در نسل ابراهیم باقى گذاشت. مقصود از ظالم چیست؟ آنوقت مساله «ظالمین‏» پیش مى‏آید.ائمه علیهم السلام همیشه به این آیه ظالمین استدلال کرده‏اند.مقصود از ظالم چیست؟ از نظر قرآن هر کسى که به نفس خود یا به غیر ظلم کند ظالم است.در عرف مردم، همیشه ما ظالم به غیر و کسى را که به حقوق مردم تجاوز مى‏کند مى‏گوییم «ظالم‏» ولى «ظالم‏» در قرآن اعم است از کسى که به غیر تجاوز کند یا به خود.کسى که به غیر تجاوز کند باز به خود ظلم کرده است.در قرآن آیات زیادى است در شرح ظلم به نفس. علامه طباطبایى از یکى از اساتیدشان نقل مى‏کنند که در ارتباط با سؤالى که ابراهیم(ع)درباره فرزندانش کرد، نسل ابراهیم، ذریه ابراهیم از نظر بد بودن و خوب بودن اینطور تفسیر مى‏شود: یکى اینکه فرض کنیم که افرادى بودند که از اول تا آخر عمر همیشه ظالم بودند.دیگر اینکه فرض کنیم که در اول عمر ظالم بودند، در آخر عمر .............................................................. 1.زخرف/28. صفحه : 923 خوب شدند.سوم آنکه در اول عمر خوب بودند، بعدها ظالم شدند، و چهارم اینکه هیچ وقت ظالم نبودند.مى‏گویند محال است که ابراهیم(ع)امامت را با این شان بزرگى که خود او مى‏دانست قضیه از چه قرار است که بعد از دوران نبوت و رسالت به او مى‏گویند چنین منصبى را به تو مى‏دهیم، براى آن بچه‏هایى خواسته باشد که از اول تا آخر عمرشان ظالم و بدکار بودند. همچنین محال است که تقاضاى ابراهیم براى آن فرزندانش باشد که اوایل عمرشان خوب بودند اما اکنون که مى‏خواهند این منصب را به آنها بدهند، بدند.ابراهیم(ع)اگر تقاضا کرده باشد براى فرزندان خوبش تقاضا کرده است.خوبها دو قسمند: خوبهایى که از اول تا آخر عمر همیشه خوب بوده‏اند، و خوبهایى که اول بد بوده‏اند و حالا خوب شده‏اند.وقتى که مورد تقاضاى ابراهیم مشخص شد که از ایندو تجاوز نمى‏کند، پس شامل کسانى مى‏شود که اگر چه اکنون ظالم و ستمگر نیستند ولى در گذشته آلودگى داشته‏اند و سابقه‏شان خوب نیست. [ولى مى‏بینیم]قرآن مى‏گوید: «لا ینال عهدى الظالمین‏» آنها که سابقه ظلم دارند، نه، عهد من به ستمکاران نمى‏رسد.مسلما آن که بالفعل ظالم است که یا همیشه ظالم بوده و یا قبلا نبوده و بالفعل ظالم است، مورد تقاضا نیست.بنابراین قرآن نفى مى‏کند که امامت به کسى برسد که سابقه‏اش بد است. این است که شیعه بر این اساس استدلال مى‏کنند که امکان ندارد امامت به کسانى برسد که دورانى از عمرشان را مشرک بوده‏اند. مجموعه آثار جلد 4 صفحه 909 استاد شهید مرتضى مطهرى -------------------------------------------------------------------------------- دانشنامه امام هادی علیه السلام معرفی امام هادی(ع) دوران امامت امام هادی(ع) شهادت امام هادی(ع) اخلاق و فضایل امام هادی(ع) سیرۀ علمی و عملى امام هادی(ع) اصحاب و شاگردان امام هادی (ع) کرامات و معجزات امام هادی (ع) پرسش و پاسخ امام هادی(ع) زیارتگاه امام هادی (ع) و ستارگان حرم کتاب و کتاب شناسی امام هادی (ع) امام هادی (ع) در رسانه و اینترنت متفرقه

   + ammar saheb ; ۱۱:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

محبت به على (علیه السلام)

محبت یعنى عشق به زیبایى‏هاى محبوب و معشوق. اگر محبوب در نزد محب زیبا جلوه‏گر نشود محبت شکل نمى‏گیرد. انسان و هر موجودى همواره شیفته زیبایى‏هاى معشوق خویش است. آنچه به زندگى تلاش و تکاپو مى‏بخشد محبت است. زیرا محبت به محب عشق و امید مى‏بخشد و محب را به سوى رسیدن به زیبایى‏هاى محبوب و بهره‏ورى از آن گسیل مى‏دارد. سازندگى و زندگى در جامعه و بلکه در نظام هستى با محبت شکل مى گیرد. اگر نظام هستى یک پارچه حیات است که حیاة تفور، نظام یک پارچه محبت است. عشق و محبت تمام نظام را فرا گرفته است. هیچ موجودى نه برهنه از این محبت است و نه مى‏تواند محبت خویش را به زیبایى مطلق پنهان کند! بلکه عشق در جان او شرر به پا مى‏کند و وى را وادار به سرودن سرود عشق مى‏نماید: (ان من شى‏ء الا یسبح بحمده). (1) «موجودى نیست که سرود معشوق نسراید». انسان چون در رفتار خویش مختار است، نه مجبور ونه مستقل. و چون دشمن قوى وى را تهدید مى‏کند، در معرض این خطر است که محبوب دروغین و ناپایدار برگزیند. معشوق آن حقیقت منشأ کمال و زیبایى است که کمال و زیبایى را عاریه از دیگرى نگرفته، بلکه زیبایى آن پایدار باشد. اگر کسى به زیبایى غیر از زیبایى مطلق و مظاهر آن دل بست در حقیقت به معشوق دروغین دل بسته است. به لحاظ این که انسان در انتخاب معشوق در معرض خطر جدى است، نهاد دین که رهنمون انسان در همه عرصه‏ها مى‏باشد، در این موقعیت نیز راهنماى به سوى معشوق حقیقى و مظاهر آن است . اگر ایمان یک اصل دارد و آن ایمان به خداست. عشق نیز یک پیوند دارد و آن محبت به خدا : هل الایمان الا الحب (2) . رهنمود دین این است که انسان محبوب پایدار که همیشگى است و زیبایى مطلق منشأ تمام زیبایى و کمال مى‏باشد، برگزیند. و محبت به حق علاقه‏مندى به کمال محض و آنچه از آن بوى و رنگ گرفته مى‏باشد. عشق به حق از عشق به مظاهر حق جدا نیست. پى آمد محبت، پیروى است که محب مجذوب زیبایى‏هاى محبوب مى‏شود و این زیبایى‏ها همواره پیام رسانى نموده، وى را وادار به پیروى از محبوب مى‏نمایند. دین رهنمون است که به زیبایى‏هاى کاذب، زود گذر و آب و رنگ دار دل نبندد. محبت باید به زیبایى مطلق و مظاهر آن که در نهایت انسان را به سوى او رهنمون هستند باشد. دین مظاهر حق را جداى از حق نمى‏داند محبت به انسانهاى حق مدار را معیار محبت به حق مى‏داند. و مزد رسالت بزرگ و فراگیر رسول الله (صلى الله علیه و آله) را محبت به اهل بیت وى عنوان مى‏نماید (قل لا أسئلکم علیه اجرا الا المودة فى القربى). (3) «چشم داشت من از رسالت الهى، تنها مودت ورزیدن، به اهل بیت من است.» اگر به رسول الله (صلى الله علیه و آله) ایمان دارید به ذوى القربى ایشان باید محبت داشته باشید. محبت به ذوى القربى: پى آمد این علاقه در نهایت بازگشت به محب مى‏کند. این محب است که از محبت به ذوى القربى بهره‏ور است، زیرا محبت به ذوى القربى یعنى محبت به مظاهر حق. مظاهرى که هیچ‏گونه دغدغه در مود آنها نیست. ره رو با اطمینان به همراه راهبر در حرکت است تا به مقصد برسد. محبت به ذوى القربى یعنى محبت به رهبرى صحیح، محبت به آرمانهاى وحى الهى و پیروى از پیام‏هاى رساى اهل بیت و خویشاوندان رسول الله (صلى الله علیه و آله) که خود آنان را معرفى نمود: لما نزلت هذه الآیة قیل یا رسول الله (صلى الله علیه و آله) من قرابتک هولاء الذین وجبت علینا محبتهم فقال على و فاطمة و ابناهما. (4) «از حضرت پرسیدند خویشاوندان تو که باید بدانها محبت ورزید چه کسانى هستند، فرمود على و فاطمه و فرزندان آنها». هم آنان که محبت به آنان معیار ایمان و کفر و نفاق است، آنان که حق مدار بودنشان مؤمن را به سوى خود جذب، و دشمن خدا و منافق رابه شدت از خود دفع مى‏نماید: یا على لا یبغضک مؤمن و لا یحبک منافق. (5) «على، هیچ مومنى تو را دشمن نمى‏دارد و منافق هرگز دوستدار تو نخواهد شد.» هر کس بغض على به دل دارد منافق است ولو ظاهر مسلمان باشد. که این محک ارزیابى است که همگان مى‏توانند ایمان و نفاق خود را ارزیابى کنند؛ دشمن حق، دشمن مظهر حق است. دوستدار حق محب مظهر حق است. زیرا که حب على تقواو بغض على کفر و نفاق است: یا على حبک تقوى و بغضک کفر و نفاق. (6) که اگر همه مردم بر حب على وفاق داشتد، کسى سزاوار آتش نمى‏شد و خدا آتش عذاب خلق نمى‏کرد . رسول الله (صلى الله علیه و آله)فرمود: لو اجتمعت على حب على بن ابى طالب اهل الدنیا ما خلق الله النار. (7) دشمنى با على دشمنى با خداست: عن رسول الله (صلى الله علیه و آله) من سب علیا فقد سبنى و من سبنى فقد سب الله. (8) زیرا که على حق‏مدار است. منظور از این مودت، مودت خاص یعنى رهبرى اهل بیت وذوى القربى است. زیرا آنچه به رسالت رسول الله (صلى الله علیه و آله) ارتباط تنگاتنگ دارد رهبرى اهل بیت است و الا محبت خشک و بى روح ارتباطى با مزد رسالت رسول الله (صلى الله علیه و آله) ندارد. حب و بغض على معیار حق و باطل در باورها و رفتارها مى‏باشد. آنان که به على بغض و کینه ورزیدند در ایمانشان باید تردید کنند و آنان که بر رخ على شمشیر آهخته کردند، در نفاق خود تردید ننمایند. زیرا این حدیث که شیعه و سنى آن را پذیرفته محک را آشکارا و شفاف بیان مى‏کند: لا یبغضک مؤمن و لا یحبک منافق. این محک بدین خاطر این گونه شفاف عنوان شده است که کسى فریب سابقه خویش را نخورد. که من یک عمر در راه اسلام شمشیر زده‏ام زندان رفته‏ام، شکنجه شده‏ام. و نیز کسى فریب عنوان لقب را نخورد ، من وابسته به بیت وحى هستم اینها هیچ کدام معیار نیستند، معیار محبت و پیروى از على و دشمنى و ایجاد چالش با على است که اولى محک ایمان و دومى معیار نفاق و کفر است. پى‏نوشتها: .1 اسراء 44 .2 وسائل الشیعة، ج 11، ص .435 .3 شورى، .23 .4 الغدیر، ج 3، ص .307 .5 بحار، ج 39، ص .251 اسد الغابة، ج 4، ص .115 .6 بحار، ج 39، ص .263 .7 همان، ص .267 .8 بحار، ج 39، ص .312 امام على (علیه السلام) الگوى زندگى صفحه 95 استاد حبیب الله احمدى

   + ammar saheb ; ۱۱:۳٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

محبت اهل بیت و على علیهم السلام در دلهاى مؤمنین

بسم الله الرحمن الرحیم ایمان به خداوند و عمل صالح، محبت قلبى مردم را در پى دارد، چون که ایمان اولا در انجام حقوق الهى و ثانیا در قیام به حقوق مردم نقش اساسى دارد، خصوصا وقتى که عمل صالح به نفع مردم باشد و به همین جهت، همیشه مومنین دوستى و محبت مردم را به خود جلب کرده‏اند و این به خاطر تأثیر فعالى است که در اصلاحات اجتماعى داشته‏اند. این موضوعى است ملموس و قرآن کریم در آیه 96 سوره مبارکه مریم به همین مطلب اشاره دارد، آنجا که مى‏فرماید «ان الذین امنوا و عملو الصالحات سیجعل لهم الرحمن ودا. ترجمه: مسلما کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‏اند، خداوند رحمان محبتى براى آنان در دل‏ها قرار مى‏دهد». انبیاء الهى که به قله‏هاى ایمان رسیده‏اند و برترین صالحان بوده‏اند، در نظر مردم از منزلت والائى برخوردارند که هیچ چیز نمى‏تواند با آن برابرى کند، زیرا ایشان زندگى و حیات خویش را در راه اصلاحات امور مردم و ارشاد و هدایت مردم به سوى خیر و سعادت صرف کرده‏اند. این زندگى انبیاء است و اوصیاء و اولیاء و صالحین نیز به دنبال آنان چنین روشى را برگزیده‏اند. نقل است که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به على علیه السلام فرمود: «قل اللهم اجعل لى عندک عهدا و اجعل لى فى صدور المؤمنین مودة. ترجمه: خداوندا براى من نزد خویش عهد و مقامى قرار ده و در قلب هاى مؤمنین مودت و محبت مرا قرار بده». و آنگاه خداوند آیه 96 سوره مریم را نازل فرمود. (1) اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام به خاطر انتسابشان به بیت رفیع نبوى با تمام وجود محبت و احترام مردم را به خود جلب کرده‏اند و در خلال کلمات و سخنان ایشان نیز به این مطلب اشاره شده است. روایت شده که امام صادق علیه السلام فرمودند: «قال رسول الله صلى الله علیه و آله: ان حب على علیه السلام قذف فى قلوب المؤمنین فلا یحبه الا مؤمن و لا یبغضه الا منافق، و ان حب الحسن و الحسین علیهما السلام قذف فى قلوب المؤمنین و المنافقین و الکافرین فلا ترى لهم ذاما، و دعا النبى صلى الله علیه و آله الحسن و الحسین علیهما السلام قرب موته فقبلهما و شمهما و جعل یرشفهما و عیناه تهملان، ترجمه: پیامبر فرمود که دوستى و محبت على در قلب‏هاى مؤمنین افکنده شده است بهمین جهت فقط مومن او را دوست داشته و فقط منافق بغض و دشمنى او را در دل دارد و دوستى حسن و حسین در دل‏هاى مؤمنین و منافقین و کفار افکنده شده است، بهمین خاطر هیچ مذمت گوئى براى آن دو نمى‏بینى و پیامبر صلى الله علیه و آله نزدیک ارتحالش حسن و حسن علیهما السلام را طلبید و آنان را بوسید و بوئید و مى‏مکید و بسیار اشک مى‏ریخت». (2) اراده خداوند سبحان بر این تعلق گرفته است که محبت این خاندان در قلوب مؤمنین صالح جاى گیرد، تا حدى که صحایه تشخیص منافق از مؤمن را با دوستى علیه علیه السلام و دشمنى او انجام مى‏دادند. ابو سعید خدرى که صحابى پیامبر و از انصار است مى‏گوید: ما انصار، منافقین را از دشمنى و بغض ایشان با على بن ابى طالب علیه السلام مى‏شناختیم. (3) روایات بسیارى از امیرالمؤمنین على بن ابى طالب رسیده است که ایشان فرمود: «و الذى فلق الحبه و برأ النسمه، انه لعهد النبى الامى الى: انه لا یحبنى الا مؤمن و لا یبغضنى الا منافق.ترجمه: سوگند به کسى که دانه را شکافت و جانداران را خلق کرد، پیامبر به من فرمود که مرا جز مؤمن دوست نخواهد داشت و کسى غیر از منافق با من دشمنى و عداوت نخواهد کرد» . (4) و در روایت دیگرى از ایشان نقل شده است که فرمود:«و الله انه مما عهد الى رسول الله صلى الله علیه و آله انه لا یبغضنى الا منافق و لا یحبنى الا مؤمن. ترجمه: به خدا سوگند از چیزهائى که رسول الله صلى الله علیه و آله به من فرمود ان است که فقط شخص منافق با من بغض و کینه خواهد داشت و فقط مؤمن با من دوستى و محبت خواهد کرد». (5) امام زین العابدین علیه السلام نیز در خطبه‏اش در مسجد جامع دمشق به همین مطلب اشاره فرمود، (هنگامى که از آن چوب‏ها ( منبر مسجد بنى امیه) بالا رفت و چنان حمد و ثناء الهى را گفت و خود را معرفى کرد که چشم‏ها گریان و دل‏ها لرزان شدند) : «ایها الناس اعطینا ستا و فضلنا بسبع، اعطینا العلم، و الحلم، و السماحة، و الفصاحة، و الشجاعة، و المحبة فى قلوب المؤمنین. ترجمه: اى مردم شش صفت به ما داده شده و با هفت چیز بر دیگران برترى داده شده‏ایم؛ بما علم و دانائى، حلم، جود و بخشش، فصاحت، شجاعت، و دوستى در قلب‏هاى مؤمنین عطا شده است». (6) عجیب نیست اگر خداوند تبارک و تعالى ایشان (اهل بیت) را کوثر نامیده است «انا اعطیناک الکوثر. ترجمه: ما به تو کوثر ( خیر و برکت فراوان) عطا کردیم » (7) . فخر رازى در کتاب تفسیر خود مى‏گوید: کوثر، یعنى اولاد پیامبر صلى الله علیه و آله، چون این سوره براى جواب کسانى نازل شده که ایشان را به بى‏فرزندى طعنه مى‏زدند. بنابراین مقصود این است که خداوند نسلى به او عطا مى‏فرماید که تا دنیا، دنیاست باقى خواهند ماند . ببینید چه بسیار از اهل بیت علیهم السلام کشته شده‏اند، باز هم دنیا از وجود ایشان پر است،اما از بنى‏امیه کسى نمانده که قابل گفتگو و اعتناء باشد، اما ببینید چه بسیار از بزرگان علماء مثل حضرات باقر و صادق و کاظم و رضا علیهم الصلاة و السلام که از اهل بیت پیامبر بوده و هستند. (8) علاقه پیامبر صلى الله علیه و آله به امام حسین صرفا ناشى از دوستى فرزند نبود، امام حسین علیه السلام به مرتبه بالائى از کمال و فضل رسید و در راه حفظ دین شهید شد و امت پیامبر را از تاریکى‏هاى ظلم نجات داد و بر ضد ظلم و طغیان قیام کرد و پیامبر اکرم بر همه اینها واقف بود و باید گفت محبت ایشان به امام حسین ناشى از این درجات و کمالات بود. علامه مجلسى در این باره سخنى دارد، مى‏گوید: اولیاء و مقربین که به فرزندان و نزدیکان و دوستانشان علاقه و محبت دارند از جهت مسائل دنیائى و علاقه به فامیل و غیره نیست، بلکه ایشان دوستى و محبت خویش را نیز براى خداوند خالص کرده‏اند و هر گاه کسى را غیر از خداوند دوست داشته باشند، آن هم به خاطر دوستى خداوند مى‏باشد و به همین جهت است که حضرت یعقوب یوسف را از دیگر فرزندانش بیشتر دوست مى‏داشت، با اینکه دیگران هم فرزندش بودند. وآنان چون از سبب علاقه پدر به یوسف بى‏اطلاع بودند او را به گمراهى متهم کردند و گفتند «نحن عصبة ترجمه: ما گروه نیرومندى هستیم» (9) بنابراین ما باید محبوب پدر باشیم، چون ما قدرت و توانائى انجام و تهیه امور دنیائى که پدر بخواهد، داریم؛ اما نمى‏دانستند که شدت علاقه حضرت یعقوب به جناب یوسف فقط به خاطر آن بود که خداى تبارک و تعالى یوسف را دوست مى‏داشت و او را برگزیده بود و دوست دوست ما، دوست ماست (10) پى‏نوشت‏ها: 1) کتاب تفسیر ابو اسحاق سعدوى، راوى ابو اسحاق سعدوى با سند خودش از براء بن عازب. 2)راوى معاویة بن عمار ـ کتاب‏هاى مناقب ابن شهر آشوب، جلد 3 صفحه 383 و سفینة البحار، ماده حبب، جلد 1، صفحه .492 3)سنن ترمذى، جلد 5، صفحه 635، شماره 3717 و حلیة الاولیاء، جلد 6، صفحه .295 4)اسنى المطالب، صفحه 54، تحقیق محمد هادى امینى. 5)مسند احمد، جلد 1، صفحه .84 6)بحار الانوار، ج 45، صفحه .138 7)سوره کوثر، .1 8)تفسیر فخر رازى، جلد 32، صفحه .124 9)سوره یوسف، آیه .8 10)پایان کلام علامه مجلسى، سفینه البحار، جلد 1، صفحه 496، ماده حبب. اقتباس از کتاب «اهل البیت علیهم السلام سماتهم و حقوقهم فى القرآن الکریم» تالیف علامه شیخ جعفر سبحانى

   + ammar saheb ; ۱۱:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

حب على علیه‏السلام در قرآن

قرآن سخن پیامبران گذشته را که نقل مى‏کند مى‏گوید همگان گفتند:«ما از مردم مزدى نمى‏خواهیم، تنها اجر ما بر خداست‏».اما به پیغمبر خاتم خطاب مى‏کند: قل لا اسالکم علیه اجرا الا المودة فى القربى (1) . بگو از شما مزدى را درخواست نمى‏کنم مگر دوستى خویشاوندان نزدیکم. اینجا جاى سؤال است که چرا سایر پیامبران هیچ اجرى را مطالبه نکردند و نبى اکرم براى رسالتش مطالبه مزد کرد،دوستى خویشاوندان نزدیکش را به عنوان پاداش رسالت از مردم خواست؟ قرآن خود به این سؤال جواب مى‏دهد: قل ما سالتکم من اجر فهو لکم ان اجرى الا على الله (2) .بگو مزدى را که درخواست کردم چیزى است که سودش عاید خود شماست.مزد من جز بر خدا نیست. یعنى آنچه را من به عنوان مزد خواستم عاید شما مى‏گردد نه عاید من.این دوستى کمندى است‏براى تکامل و اصلاح خودتان.این اسمش مزد است و الا در حقیقت‏خیر دیگرى است که به شما پیشنهاد مى‏کنم،از این نظر که اهل البیت و خویشان پیغمبر مردمى هستند که گرد آلودگى نروند و دامنى پاک و پاکیزه دارند(حجور طابت و طهرت)،محبت و شیفتگى آنان جز اطاعت از حق و پیروى از فضایل نتیجه‏اى نبخشد و دوستى آنان است که همچون اکسیر،قلب ماهیت مى‏کند و کامل ساز است. مراد از«قربى‏»هر که باشد مسلما از برجسته‏ترین مصادیق آن على علیه السلام است.فخر رازى مى‏گوید: «زمخشرى در کشاف روایت کرده:«چون این آیه نازل گشت،گفتند:یا رسول الله!خویشاوندانى که بر ما محبتشان واجب است کیانند؟فرمود:على و فاطمه و پسران آنان‏». از این روایت ثابت مى‏گردد که این چهار نفر«قرباى‏»پیغمبرند و بایست از احترام و دوستى مردم برخوردار باشند،و بر این مطلب از چند جهت مى‏توان استدلال کرد: 1.آیه الا المودة فى القربى . 2.بدون شک پیغمبر فاطمه را بسیار دوست مى‏داشت و مى‏فرمود:«فاطمه پاره تن من است.بیازارد مرا هر چه او را بیازارد»و نیز على و حسنین را دوست مى‏داشت،همچنانکه روایات بسیار و متواتر در این باب رسیده است.پس دوستى آنان بر همه امت واجب است (3) پى‏نوشتها 1- شورى/23. 2- سبا/47. 3- محبت پیغمبر نسبت‏به آنان جنبه شخصى ندارد،یعنى تنها بدین جهت نیست که مثلا فرزند یا فرزندزاده او هستند،و اگر کسى دیگر هم به جاى آنها مى‏بود پیغمبر آنها را دوست مى‏داشت.پیغمبر از آن جهت آنها را دوست مى‏داشت که آنها فرد نمونه بودند و خدا آنها را دوست مى‏داشت و الا پیغمبر اکرم فرزندان دیگرى هم دوست مى‏داشت که آنها فرد نمونه بودند و خدا آنها را دوست مى‏داشت و الا پیغمبر اکرم فرزندان دیگرى هم داشت که نه او با آنها به این شکل محبت داشت و نه امت چنین وظیفه‏اى داشتند. 4- اعراف/158. 5- احزاب/21. 6- التفسیر الکبیر فخر رازى،ج‏27/ص‏166،چاپ مصر. مجموعه آثار جلد 16 صفحه 278 استاد مرتضى مطهرى

   + ammar saheb ; ۱۱:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٧/۱٦
comment نظرات ()

عزل استانداران نالایق

مهمترین تصمیم سیاسى امام عزل فرمانداران خلیفه پیشین ودر راس آنان معاویه بود. على -علیه السلام از روز نخست که خلافت را پذیرفت تصمیم داشت کلیه فرمانداران عصر عثمان را، که اموال وبیت المال را در مقاصد واغراض خاص سیاسى خود مصرف مى‏کردند یا آن را به خود وفرزندانشان اختصاص مى‏دادند وحکومتى به سان حکومت کسرى و قیصر براى خود بپا کرده بودند، از کار بر کنار سازد. یکى از اعتراضات امام -علیه السلام بر عثمان ابقاى معاویه بر حکومت‏شام بود ومردم این اعتراض را کرارا از زبان على -علیه السلام شنیده بودند. امام در آغاز سال‏36 هجرى اشخاص برجسته وصالحى را براى حکومت در اقطار بزرگ اسلامى تعیین کرد. عثمان بن حنیف را به بصره، عمار بن شهاب را به کوفه، عبید الله بن عباس را به یمن، قیس بن سعد را به مصر وسهل بن حنیف را به شام اعزام کرد وهمگى، جز سهل بن حنیف که از نیمه راه برگشت، با موفقیت کامل به حوزه هاى فرماندارى خود وارد شدند وزمام کار را به دست گرفتند.(1) عزل فرمانداران پیشین، خصوصا معاویه، در همان روزها وپس از آن مورد بحث‏بوده است. گروهى نزدیک بین وغیر آگاه از اوضاع وشرایط، آن را دلیل بر ضعف سیاسى ومملکت دارى ونارسایى تدبیر حکومت على -علیه السلام دانسته‏اند ومى‏گویند چون على -علیه السلام اهل خدعه ومکر سیاسى نبود ودروغ وظاهر سازى را بر خلاف رضاى الهى مى‏دانست، از این جهت معاویه وامثال او را از حکومت عزل کرد ودر نتیجه با حوادث جانکاه رو به رو شد. ولى اگر او به ترکیب فرمانداران پیشین دست نمى‏زد وآنان را تا مدتى که بر اوضاع مسلط گردد بر مسندشان باقى مى‏گذارد وسپس آنان را عزل مى‏کرد، هرگز با حوادثى مانند جمل وصفین وغیره مواجه نمى‏شد ودر حکومت وفرمانروایى خویش موفقتر مى‏بود. این سخن تازگى ندارد ودر همان نخستین روزهاى حکومت امام -علیه السلام نیز برخى این مطلب را به على -علیه السلام پیشنهاد کردند ولى آن حضرت زیر بار آن نرفت. مغیرة بن شعبه، که یکى از سیاستمداران چهارگانه عرب بود، وقتى از تصمیم على -علیه السلام آگاه شد به خانه امام رفت وبا وى محرمانه به مذاکره پرداخت وگفت: مصلحت این است که فرمانداران عثمان را یک سال در مقام خود ابقاء کنى وهنگامى که از مردم براى تو بیعت گرفتند وفرمانروایى تو بر قلمرو امپراتورى اسلامى، از خاور تا باختر، مسلم گردید وکاملا بر اوضاع مملکت مسلط شدى، آن گاه هرکس را خواستى عزل کن وهرکس را خواستى بر مقام خود باقى بگذار. امام -علیه السلام در پاسخ او گفت:«و الله لا اداهن فی دینی و لا اعطی الدنی فی امری‏». یعنى: به خدا سوگند من در دینم مداهنه نمى‏کنم وامور مملکت را به دست افراد پست نمى‏سپارم. مغیره گفت: اکنون که سخن مرا در باره تمام فرمانداران عثمان نمى‏پذیرى، لااقل با معاویه مدارا کن تا وى از مردم شام براى تو بیعت‏بگیرد وسپس، با فراغ بال واطمینان خاطر، معاویه را از مقامش عزل کن. امام -علیه السلام فرمود: به خدا سوگند دو روز هم اجازه نمى‏دهم که معاویه بر جان ومال مردم مسلط باشد. مغیره از تاثیر پذیرى على -علیه السلام مایوس گردید وخانه آن حضرت راترک گفت. فردا بار دیگر به خانه امام آمد ونظر او را دائر بر عزل معاویه تصویب کرد وگفت: شایسته مقام تو نیست که در زندگى از در خدعه وحیله وارد شوى; هرچه زودتر معاویه را نیز از کار برکنار کن. ابن عباس مى‏گوید: من به على -علیه السلام گفتم که اگر مغیره تثبیت معاویه را پیشنهاد کرد هدفى جز خیرخواهى وصلاح اندیشى نداشت، ولى در پیشنهاد دوم خود هدفى بر خلاف آن دارد. به نظر من صلاح در این است که معاویه را از کار بر کنار نکنى وآن گاه که با تو بیعت کرد واز مردم شام براى تو بیعت گرفت‏بر من که او را از شام بیرون کنم. ولى امام -علیه السلام این پیشنهاد را نیز نپذیرفت.(2) اکنون وقت آن رسیده است که مساله عزل فرمانداران پیشین وخصوصا عزل معاویه را، از نظر اصول سیاسى واوضاع اجتماعى ومصالح جامعه اسلامى وهمچنین مصالح شخصى امام -علیه السلام، مورد بررسى قرار دهیم. آیا گذشته از اینکه تثبیت فرمانداران ناصالح پیشین بر خلاف مصالح اسلام ومسلمانان بود، آیا از نظر اصول سیاسى وتدبیر امور مملکتى، مصلحت در ابقاء وتثبیت آنان بود، یا اینکه راه تقوى وسیاست در اینجا یکى بود واگر غیر امام -علیه السلام نیز بر مسند خلافت مى‏نشست راه وچاره اى جز عزل فرمانداران سابق نداشت؟ اگر پس از عثمان، معاویه براى خلافت‏برگزیده مى‏شد چاره اى جز برکنار کردن فرمانداران پیشین نداشت؟ علت تعجیل امام(ع) درعزل معاویه شکى نیست که تثبیت موقعیت افرادى مانند معاویه برخلاف تقوا ودرستکارى وپاکى بود که امام -علیه السلام به آن اشتهار کامل داشت، ولى بحث در این است که آیا ابقاى چنین افرادى مطابق سیاست وتدبیر وهمراه با مآل اندیشى وآینده نگرى بود؟ واگر فردى غیر متقى در موقعیت امام قرار داشت وبه وسیله همان گروهى روى کار مى‏آمد که امام به وسیله آنها روى کار آمد، آیا چنین افرادى را در مقام ومنصب خود باقى مى‏گذاشت؟ یا که درایت وآینده نگرى ومصالح شخصى امام (منهاى تقوا ومصالح عالى اسلام) نیز ایجاب مى‏کرد که این گونه افراد را از مقام ومنصب خود کنار بزند وپستهاى حساس اسلامى را به دست افرادى بسپارد که مورد رضایت مسلمانان وانقلابیون باشند؟ برخى طرفدار نظر نخست هستند ومى‏گویند تقواى امام -علیه السلام سبب شد که این گونه افراد را از مناصب اسلامى برکنار کند، والا مصالح شخصى على -علیه السلام ایجاب مى‏کرد که به معاویه کارى نداشته باشد ومدتى با او مدارا کند تا